دو سال پس از فاجعه اوسیندیسو: بازماندگان آتش‌سوزی ژوهانسبورگ همچنان بی‌خانمان و در ناامنی

نجات معجزه‌آسا از شعله‌های آتش

ووسی تشابالالا، ۴۵ ساله، یکی از صدها نفری بود که در این ساختمان پنج طبقه، که زمانی یک بلوک اداری در دهه ۱۹۵۰ بود و سپس توسط افراد بی‌خانمان اشغال شد، زندگی می‌کرد. او با ناباوری از شب فاجعه‌بار اواخر اوت یاد می‌کند.

تشابالالا که در طبقه سوم خواب بود، با شعله‌های آتش از خواب بیدار شد. او به همراه دوست‌دختر و برادرش، با پوشاندن خود با پتوهای خیس و دویدن در تاریکی به سمت خروجی پشتی، موفق به فرار شدند. او می‌گوید: «وقتی می‌دویدیم، دیگران زخمی شدند، چون وقتی زمین می‌خوردند، نمی‌توانستند بلند شوند. مردم از روی آن‌ها رد می‌شدند. خدا را شکر که ما بدون هیچ آسیبی بیرون آمدیم.»

وعده‌های بی‌سرانجام و بی‌خانمانی مداوم

رئیس‌جمهور سیریل رامافوسا، ساعاتی پس از آتش‌سوزی، این حادثه را «زنگ بیدارباشی برای رسیدگی به وضعیت مسکن در مرکز شهر» خواند و بر لزوم یافتن راه‌های مؤثر برای حل این مشکل تأکید کرد. با این حال، دو سال بعد، تشابالالا و بسیاری دیگر هنوز خانه‌ای دائمی پیدا نکرده‌اند.

تشابالالا ابتدا به روزتنویل، ۵ کیلومتری جنوب مارشالتون، منتقل شد، اما به دلیل نبود کار آنجا را ترک کرد. سپس به محله صنعتی دنور، ۶ کیلومتری شرق ساختمان اوسیندیسو، رفت که دیگر بازماندگان در آنجا اسکان داده شده بودند، اما به دلیل تیراندازی‌های مکرر مجبور به ترک آنجا شد.

او اکنون در سایه خانه سابق خود زندگی می‌کند، جایی که دیگر ساکنان سابق ساختمان اوسیندیسو در یک سکونتگاه غیررسمی به نام «ایماکسوسنی» کلبه‌هایی ساخته‌اند. این سازه‌ها از ورق‌های فلزی و چوب ساخته شده‌اند و به هم فشرده‌اند. خیابان کثیف است و ساکنان از زهکشی ضعیف شکایت دارند که در باران‌های تابستانی منطقه را پر از زباله و سیل می‌کند.

تشابالالا که در یک سایت ساختمانی نزدیک کار می‌کند، می‌گوید: «من برگشتم چون حداقل اینجا کار پیدا می‌کنیم. جاهای دیگری که ما را بردند، نمی‌توانستیم کار پیدا کنیم.» او مقامات را به دلیل عدم حمایت کافی از بازماندگان آتش‌سوزی سرزنش می‌کند: «هیچ‌کس نمی‌خواهد بداند مردم این فاجعه کجا زندگی می‌کنند.»

کمپ دنور: ناامنی و رنج

برخی از بازماندگان در کمپی که برای آن‌ها در دنور برپا شده، باقی مانده‌اند، اما از وضعیت خود راضی نیستند. توبکا بییلا، ۲۹ ساله، می‌گوید: «اینجا امن نیست.»

در این کمپ، کودکان در میان پناهگاه‌های موقت فلزی بازی می‌کنند و زنان لباس می‌شویند. تنها چند ده توالت سیار و ۱۲ شیر آب برای حدود ۸۰۰ نفر ساکن وجود دارد. بییلا، که به عنوان داوطلب پلیس کار می‌کند، توضیح می‌دهد که اوایل سال جاری در خواب مورد اصابت گلوله قرار گرفته است.

او با بغض می‌گوید: «صدای تیراندازی شنیدم. سپس گلوله خوردم. نمی‌دانم چه کسی به من شلیک کرد، اما چند نفر بیرون در حال دعوا بودند.» گلوله‌ای که از دیوار عبور کرده و به او اصابت کرده، هنوز در لگن اوست و پزشکان گفته‌اند تلاش برای خارج کردن آن آسیب بیشتری وارد می‌کند. او سوراخ‌های گلوله روی دیوار را با نوار چسب پوشانده است: «گاهی اوقات وقتی سوراخ‌های گلوله را می‌بینم، گریه می‌کنم. گریه می‌کنم چون انتظار نداشتم این اتفاق در زندگی‌ام بیفتد. خیلی گریه کرده‌ام.»

بییلا به شدت می‌خواهد کمپ را ترک کند، اما نمی‌تواند اجاره خصوصی بپردازد، زیرا حقوق داوطلبی او بسیار کم است. او از مقامات می‌خواهد که او را منتقل کنند، زیرا به او گفته شده بود که کمپ فقط یک راه‌حل موقت است، اما دو سال گذشته و او هیچ ایده‌ای ندارد که چه زمانی این اتفاق خواهد افتاد.

او می‌گوید: «اگر دولت ما را بعد از شش ماه، همانطور که وعده داده بود، منتقل می‌کرد، شاید آن‌ها را سرزنش نمی‌کردم. اما آن‌ها را سرزنش می‌کنم چون دو سال گذشته است. حالا وقتی هوا سرد است، نمی‌توانم سر کار بروم چون زخم‌هایم درد می‌کند. هر روز باید مسکن بخرم. پاهایم درد می‌کند، نمی‌توانم زیاد بایستم یا راه بروم.»

به دلیل مسائل امنیتی، او دختر سه ساله‌اش را که شب آتش‌سوزی با او بود، به استان کوازولو-ناتال نزد مادربزرگش فرستاده است. «خیلی می‌ترسم. آن‌ها به ما قول دادند که در ورودی کمپ دروازه می‌گذارند، اما هیچ دروازه‌ای وجود ندارد. هر کسی می‌تواند وارد اینجا شود.» ساکنان کمپ می‌گویند از زمان ورودشان به دنور، سه نفر کشته شده‌اند: یکی با چاقو، دیگری با ضرب و شتم و سومی با گلوله.

چالش‌های مسکن و وعده‌های محقق نشده

دفتر شهردار شهر به سوالات در مورد عدم انتقال بازماندگان آتش‌سوزی پس از دو سال پاسخی نداد. نومزامو زوندو، وکیل و مدیر اجرایی موسسه حقوق اقتصادی-اجتماعی آفریقای جنوبی (SERI)، یک سازمان حقوق بشری مستقر در ژوهانسبورگ، می‌گوید که بیرون آوردن مردم از اقامتگاه‌های اضطراری موقت دشوار بوده است.

او توضیح می‌دهد که طبق سیاست ملی مسکن، دولت باید برای کسانی که اخراج شده‌اند یا قربانی فاجعه هستند، مسکن دائمی پیدا کند، مگر اینکه خودشان بتوانند مسکن تهیه کنند. «به طور کلی، این اتفاق نمی‌افتد. بدون هیچ اقامتگاه مقرون‌به‌صرفه‌ای که مردم بتوانند به آن نقل مکان کنند و بدون هیچ برنامه‌ای برای تأمین آن توسط دولت، بعید است که مردم خانه‌های موقت خود را ترک کنند.»

به نظر می‌رسد ساختمان‌های متروکه زیادی در مرکز ژوهانسبورگ وجود دارد که می‌توانند خانه‌های دائمی فراهم کنند، اما توسعه‌دهندگانی که علاقه‌مند به بازسازی آن‌ها هستند، اجاره‌ای را دریافت می‌کنند که فراتر از توان بسیاری است. این وکیل مسکن می‌گوید: «لحظه‌ای که بازار خصوصی را وارد می‌کنید، جایی برای فقرا وجود ندارد.»

با میزبانی آفریقای جنوبی از اجلاس سران گروه ۲۰ در نوامبر، رامافوسا در ماه مارس دستور داد که محله‌های مرکزی ژوهانسبورگ قبل از این گردهمایی پاکسازی شوند. یکی از تمرکزها قرار بود ساختمان‌های در حال فروپاشی شهر باشد. در یک سند مقامات شهری، مارشالتون به عنوان یکی از مناطقی که از سرمایه‌گذاری برای اطمینان از «خیابان‌های تمیزتر، ساختمان‌های امن‌تر و اعتماد اقتصادی تجدید شده» بهره‌مند خواهد شد، شناسایی شد.

ژوهانسبورگ قرار بود «مکانی باشد که انعطاف‌پذیری، نوآوری و پتانسیل آفریقا به طور کامل برای جهان به نمایش گذاشته شود.» اما تاکنون تغییرات کمی رخ داده است و خانم زوندو می‌گوید تغییر پایدار زمان‌بر خواهد بود. «گروه ۲۰ تنها دو ماه دیگر است. در این مدت، بعید است که کارهای زیادی انجام شود، اما امید ما این است که تعهد ریاست‌جمهوری به بهبود مرکز شهر پس از گروه ۲۰ نیز ادامه یابد و مسکن آبرومندانه برای فقرا فراهم شود و ما شاهد فاجعه دیگری مانند اوسیندیسو نباشیم.»

در پاسخ به سوالی در مورد اینکه چرا منطقه طبق وعده بازسازی نشده است، دفتر شهردار به بی‌بی‌سی گفت که این پروژه پس از نشست گروه ۲۰ ادامه خواهد یافت. در همین حال، بسیاری از ساکنان سابق ساختمان اوسیندیسو در بلاتکلیفی باقی مانده‌اند.

تشابالالا آه می‌کشد و می‌گوید: «من این را در حال تغییر نمی‌بینم. اگر مردم هنوز اینگونه زندگی می‌کنند، من هیچ تغییری نمی‌بینم. نمی‌دانم چه اتفاقی برای دولت ما می‌افتد.»