خبر کامل
بحران آب در ایران؛ از حکمرانی نامناسب تا ضرورت دیپلماسی محیط زیست
ایران طی پنج سال اخیر با خشکسالی‌های متوالی دست و پنجه نرم کرده و امسال نیز وضعیت بارش‌ها به شدت نامطلوب گزارش شده است. این شرایط بحرانی، هرچند تحت تأثیر تغییرات اقلیمی است، اما بخش عمده‌ای از آن ریشه در حکمرانی نامناسب و عدم توجه به ظرفیت‌های بوم‌شناختی در سیاست‌گذاری‌ها و بارگذاری‌ها دارد. به عنوان مثال، استقرار صنایع آب‌بر در شهرهای با محدودیت منابع آبی یا توسعه ساخت‌وسازهای مسکونی بدون در نظر گرفتن ظرفیت‌های موجود، منجر به انتقال‌های بین‌حوضه‌ای آب برای تأمین نیاز این مناطق شده است.
علاوه بر این، در بخش کشاورزی نیز الگوی کشت ناپایدار و استفاده از محصولات آب‌بر در مناطقی که منابع آبی توان پاسخگویی ندارند، به همراه روش‌های سنتی آبیاری، بحران منابع آب کشور را تشدید کرده است.
راهکارهای برون‌رفت از بحران آب
برای عبور از این بحران، بازنگری جدی در تعریف مسئله آب و توجه به مدیریت مصرف ضروری است. در کنار تولید و انتقال آب برای کلان‌شهرها، نظارت بر الگوی مصرف در بخش‌های کشاورزی و صنعت از اهمیت بالایی برخوردار است.
استفاده از آب‌های نامتعارف، توسعه سیستم‌های تصفیه فاضلاب شهری و صنعتی و بهره‌گیری از پساب‌ها، از جمله راهکارهایی است که می‌تواند بخشی از مشکلات را کاهش دهد. اگر رویکرد کشور به سمت مصرف پایدار تغییر کند، امکان عبور از بحران فراهم خواهد شد، هرچند این فرایند نیازمند زمان معقول و منطقی است، اما تجدید نظر در سیاست‌های این حوزه حیاتی است.
انتقال آب و پیامدهای اجتماعی و زیست‌محیطی
هرگونه انتقال آب بین‌حوضه‌ای، پیامدهای اجتماعی و اقتصادی خاص خود را دارد و می‌تواند در مبدأ مشکلات جدی ایجاد کند. از این رو، انجام مطالعات ارزیابی اثرات زیست‌محیطی پیش از اجرای چنین پروژه‌هایی الزامی است. مطالعات لازم برای انتقال آب طالقان به تهران نیز انجام شده است.
بر اساس قوانین بالادستی و برنامه هفتم توسعه، وزارت نیرو مکلف به تخصیص آب است و آب شرب در اولویت نخست قرار دارد. پس از آن، حق‌آبه محیط زیستی قرار می‌گیرد که متأسفانه در طول سال‌ها به آن توجه کافی نشده است.
تأمین آب شرب تهران از طالقان و چالش‌ها
انتقال آب از طالقان برای تأمین آب شرب تهران از سال‌های گذشته آغاز شده است. در حالی که طالقان پیش‌تر حق‌آبه‌ای برای دشت قزوین و کشاورزی آن منطقه و همچنین بخشی از نیاز آبی استان البرز را تأمین می‌کرده، اکنون بخش قابل توجهی از منابع آن به تهران منتقل می‌شود. این گونه انتقال‌ها در حوضه‌های آبریز دیگر نیز اجرا شده و گاهی به بروز تعارضات اجتماعی منجر شده است.
این اقدام نه تنها برای روستاهای مبدأ مشکل ایجاد می‌کند، بلکه موجب کاهش حق‌آبه محیط زیستی، از جمله نیازهای طبیعت و تالاب‌ها می‌شود. مردم محلی در مبدأ انتقال، از گذشته سهمی از این منابع داشته‌اند که با احداث تونل‌ها و کانال‌های انتقال، این آب به منطقه‌ای دیگر منتقل شده است.
حق‌آبه محیط زیست؛ اولویت فراموش‌شده
در قانون برنامه هفتم توسعه، جدولی پیش‌بینی شده که حداقل نیاز تالاب‌ها را حدود ۱۰.۷ میلیارد مترمکعب نشان می‌دهد. این میزان در سال جاری و حتی در سال‌های گذشته، به طور کامل و با توجه به نیاز موجود محقق نشده است.
بخشی از این مسئله ناشی از کم‌بارشی و خشکسالی است، اما بخش دیگر به برداشت‌های بی‌رویه و توسعه سطح زیر کشت در اطراف تالاب‌ها بازمی‌گردد. همه این عوامل باعث شده‌اند نیاز آبی تالاب‌ها تأمین نشود و حق‌آبه کامل محقق نگردد.
ضرورت دیپلماسی محیط زیست در آب‌های فرامرزی
در حوزه آب‌های مرزی و فرامرزی، جای کار بسیاری وجود دارد و برای مدیریت بهتر منابع، تقویت دیپلماسی محیط زیست ضروری است. ایران در حوضه‌هایی مانند خوزستان و تالاب هورالعظیم با مشکلاتی روبه‌رو است.
هر سال در فصل گرما، بخش عراقی این تالاب به دلیل خشکیدگی دچار «خودسوزی» می‌شود و همین امر ضرورت رهاسازی آب را از سمت کرخه و دجله دوچندان می‌کند. مطالبات در حوزه آب در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی باید با قدرت پیگیری شود و در حال حاضر نیز وزارت امور خارجه، سازمان حفاظت محیط زیست و وزارت نیرو این مسئله را در دستور کار دارند تا مطالبات ایران برای تأمین حق‌آبه محیط زیستی محقق شود.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
