چالش‌های بهداشت و درمان عشایر لرستان؛ از دسترسی محدود تا کمبود متخصص

دسترسی محدود؛ معضل اصلی سلامت عشایر

یکی از مهم‌ترین موانع در مسیر سلامت عشایر، دسترسی محدود به مراکز درمانی و خدمات بهداشتی است. عشایر اغلب در مناطق دورافتاده و کوهستانی سکونت دارند و فاصله زیادی با بیمارستان‌ها و مراکز بهداشتی شهری دارند. جاده‌های ناهموار و شرایط اقلیمی دشوار، دسترسی به خدمات اورژانسی و حتی مراقبت‌های پزشکی معمول را با چالش مواجه می‌کند. این محدودیت، به ویژه در مواقع بحرانی مانند بیماری‌های حاد یا زایمان‌های پرخطر، تهدیدی جدی برای جان و سلامت آنها محسوب می‌شود.

تلاش‌ها برای بهبود وضعیت: خانه‌های بهداشت و اردوهای جهادی

سرپرست دانشگاه علوم پزشکی لرستان، امیری، از اقدامات انجام شده برای پوشش بهداشتی عشایر خبر داد. وی اظهار داشت:

• در کنار تیم‌های سیار، ۴۸ خانه بهداشت روستایی در استان، زیستگاه‌های عشایری را تحت پوشش قرار داده‌اند.
• این مراکز خدماتی نظیر واکسیناسیون، مراقبت‌های بهداشتی و آموزش‌های لازم را به عشایر ارائه می‌کنند.

امیری همچنین به برگزاری اردوهای جهادی اشاره کرد و افزود: «در قالب اردوی جهادی، خدمات رایگان پزشکی به خانوارهای منطقه عشایری «جوجه حیدر» بروجرد ارائه شد. این خدمات شامل ویزیت پزشک عمومی، معاینات تخصصی، توزیع داروهای ضروری، آموزش‌های بهداشتی و مشاوره‌های تغذیه بود.»

وی در ادامه به افتتاح طرح آبرسانی در همین منطقه اشاره کرد: «طرح آبرسانی به منطقه عشایری «جوجه حیدر» بروجرد با پوشش ۳۰ خانوار افتتاح و بهره‌برداری شد. این طرح با هدف تأمین آب شرب سالم و بهداشتی برای عشایر منطقه اجرا شده است.»

بحران سلامت: از کمبود متخصص تا زیرساخت‌های ناکافی

مناطق عشایری با بحران‌های جدی در حوزه سلامت مواجه هستند:

کمبود نیروی متخصص

در بسیاری از این مناطق، کمبود پزشک، پرستار و سایر نیروهای بهداشتی متخصص به وضوح مشاهده می‌شود. حتی با وجود مراکز درمانی سیار، نبود متخصصین زنان و زایمان، دندانپزشکی و بیماری‌های کودکان، محدودیت‌های جدی ایجاد می‌کند. نوسانات حضور نیروهای پزشکی به دلیل شرایط سخت زندگی و کار، پایداری خدمات را با مشکل روبرو می‌سازد.

پایین بودن سواد سلامت

سطح سواد سلامت در میان عشایر نسبت به جمعیت شهری پایین‌تر است. بسیاری از افراد از روش‌های پیشگیری از بیماری‌ها، تغذیه سالم، بهداشت فردی و واکسیناسیون آگاهی کافی ندارند. این مسئله به افزایش شیوع بیماری‌های واگیردار و مزمن کمک کرده و مداخلات درمانی را دیرهنگام و پرهزینه‌تر می‌کند.

کمبود زیرساخت‌های بهداشتی

در برخی مناطق عشایری، حتی امکانات اولیه بهداشتی مانند آب سالم، سرویس‌های بهداشتی مناسب و داروهای ضروری در دسترس نیست. این کمبود زیرساخت، به ویژه در فصول سرد یا خشک، مشکلاتی نظیر بیماری‌های گوارشی، عفونت‌های تنفسی و سوءتغذیه را تشدید می‌کند. نبود سیستم‌های حمل و نقل مناسب نیز بیماران را مجبور به طی مسیرهای طولانی و خطرناک برای دریافت درمان می‌کند.

عوامل فرهنگی و اقتصادی مؤثر بر سلامت عشایر

تأثیر سبک زندگی نیمه‌سیار

زندگی عشایری به دلیل کوچ فصلی و جابجایی مداوم، ارائه خدمات بهداشتی منظم را دشوار می‌سازد. واکسیناسیون کودکان، مراقبت‌های دوران بارداری و پیگیری بیماری‌های مزمن، به دلیل جابجایی مستمر خانوارها، با مشکلات جدی مواجه است. همچنین، دسترسی محدود به آموزش‌های بهداشتی و اطلاعات پزشکی، تشخیص دیرهنگام برخی بیماری‌ها را در پی دارد.

تأثیرات فرهنگی و سنتی

برخی باورها و سنت‌های فرهنگی نیز بر سلامت عشایر تأثیرگذار است. به عنوان مثال، استفاده از روش‌های درمانی سنتی به جای مراجعه به مراکز پزشکی، یا محدودیت حضور زنان در مراکز درمانی، می‌تواند مراقبت‌های بهداشتی را محدود کند. بنابراین، مداخلات بهداشتی نیازمند تطبیق با فرهنگ محلی و آموزش‌های حساس به باورهای عشایری است.

مشکلات اقتصادی و فقر

فقر و محدودیت منابع مالی، مانع دسترسی به دارو و خدمات درمانی می‌شود. بسیاری از خانواده‌های عشایری توان پرداخت هزینه‌های درمانی را ندارند و ترجیح می‌دهند از روش‌های خانگی یا درمان‌های غیررسمی استفاده کنند. این امر می‌تواند مشکلات کوچک را به بحران‌های جدی تبدیل کند.

رویکرد جامع؛ راهکار حل چالش‌ها

چالش‌های بهداشتی و درمانی در مناطق عشایری لرستان پیچیده و چندلایه هستند و نیازمند یک رویکرد جامع است که جنبه‌های جغرافیایی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی را به طور همزمان در نظر بگیرد. بدون چنین رویکردی، مشکلات بهداشتی همچنان پابرجا خواهند ماند و نابرابری‌های سلامت در این جامعه افزایش خواهد یافت.