اعتراض آفریقا به نقشه‌های تحریف‌شده جهان: درخواست برای بازنمایی واقعی قاره

ریشه‌های تحریف در نقشه مرکاتور

گراردوس مرکاتور، نقشه‌نگار فلاندری، در سال ۱۵۶۹ تصویر استوانه‌ای جهان را ارائه کرد. این نقشه در دوران اکتشافات و روشنگری، به ابزاری کلیدی برای دریانوردی و سفرهای طولانی تبدیل شد و به تدریج راه خود را به کلاس‌های درس، کتاب‌های درسی و رسانه‌ها باز کرد. حتی نسخه‌ی ابتدایی گوگل مپ نیز بر پایه‌ی همین طرح ساخته شد، هرچند این برنامه اکنون زمین را به صورت کره‌ای دیجیتال نمایش می‌دهد و اعوجاج نقشه‌های مسطح را حذف کرده است.

چالش اصلی از آنجا ناشی می‌شود که بازنمایی یک کره‌ی سه‌بعدی روی صفحه‌ای تخت، نیازمند مصالحه‌های هندسی است. نقشه‌ی مرکاتور این مسئله را با تحریف اندازه‌ها حل می‌کند: هرچه به قطب‌ها نزدیک‌تر شویم، خشکی‌ها بزرگ‌تر به نظر می‌رسند و هرچه به استوا نزدیک‌تر شویم، مناطق کوچک می‌شوند.

پیامدهای نقشه مرکاتور و دیدگاه غرب‌محور

نقشه مرکاتور پیامدهای چشمگیری به دنبال دارد. اروپا و آمریکای شمالی بسیار عظیم‌تر از اندازه‌ی واقعی خود به تصویر کشیده می‌شوند، در حالی که آفریقا و دیگر مناطق استوایی کوچک جلوه می‌کنند. برای مثال، گرینلند در این نقشه هم‌اندازه یا حتی بزرگ‌تر از آفریقا دیده می‌شود، در حالی که آفریقا ۱۴ برابر وسعت بیشتری دارد.

بسیاری از کشورهای آفریقایی این موضوع را فراتر از یک خطای فنی می‌دانند و معتقدند که این نوع بازنمایی، دیدگاهی غرب‌محور از جهان ارائه کرده است که جایگاه آفریقا را کم‌اهمیت نشان می‌دهد.

کارزار «اصلاح نقشه» و جایگزین‌های پیشنهادی

اتحادیه آفریقا که متشکل از ۵۵ کشور عضو است، به تازگی از کارزاری حمایت کرده که قصد دارد نقشه مرکاتور را کنار بگذارد و آن را با نسخه‌ای دقیق‌تر جایگزین کند. این تلاش از سوی جامعه کارائیب، گروهی بین‌دولتی متشکل از ۱۵ کشور، نیز مورد حمایت قرار گرفته است.

به باور بسیاری از مردم آفریقا، از جمله اتحادیه قاره آفریقا، جلوه‌ی این قاره در نقشه مرکاتور بسیار ناعادلانه است. کارزارهایی در این قاره وجود دارد که استدلال می‌کنند نقشه مرکاتور باید با نقشه‌ای دقیق‌تر از جمله «ایکوال ارث» که در سال ۲۰۱۸ به وجود آمد، جایگزین شود.

کارزار اصلاح نقشه، کمپین مستقر در آفریقا که خواستار اتخاذ نقشه‌ای برابر توسط سازمان‌هایی مانند سازمان ملل متحد است، در بیانیه‌ای توضیح می‌دهد: «آفریقا در نقشه‌های جهان درست نمایش داده نمی‌شود و این امر صرفاً جغرافیایی نیست، بلکه بازتابی از نگاه جهانیان به این قاره است. با اصلاح نقشه، می‌خواهیم برداشت‌ها تغییر کند و مقیاس واقعی، ظرفیت و قدرت آفریقا آشکار شود. نقشه‌های دقیق برای آموزش، جغرافیا و درک نقش آفریقا در جامعه جهانی ضروری‌اند.»

محدودیت‌های نقشه‌های تخت و راه حل نهایی

جنبش جایگزینی نقشه مرکاتور تنها یک اقدام فنی نیست، بلکه تلاشی نمادین برای بازتعریف جایگاه آفریقا در جهان به شمار می‌رود. با این حال، منتقدان یادآور می‌شوند که هیچ نقشه‌ی تختی بی‌نقص نیست. نقشه‌ی ایکوال ارث نیز اگرچه مساحت قاره‌ها را دقیق‌تر نشان می‌دهد، در نمایش شکل برخی مناطق دچار تحریف می‌شود.

در نهایت، بهترین ابزار برای درک درست موقعیت قاره‌ها و اقیانوس‌ها همچنان کره زمین است، چه به شکل دیجیتال و چه به صورت گوی‌های کلاسیک کتابخانه‌های قدیمی. در فقدان کره زمین، نقشه‌های تعاملی آنلاین می‌توانند به خوبی نشان دهند که اندازه‌ی واقعی کشورها چقدر با نمایش آن‌ها در نقشه مرکاتور تفاوت دارد.