مروری بر مهم‌ترین رویدادهای علمی ایران و جهان: از محیط‌زیست تا کشفیات فضایی

وضعیت محیط‌زیست ایران در سال ۲۰۲۴

ایران در تازه‌ترین گزارش شاخص عملکرد زیست‌محیطی (EPI) ۲۰۲۴، با کسب امتیاز ۴۱.۸ از ۱۰۰، در رتبه ۱۱۳ جهان و دهم منطقه «خاورمیانه بزرگ» قرار گرفته است. این جایگاه نشان‌دهنده وضعیت متوسط رو به پایین کشور در حوزه محیط‌زیست است.

• رتبه جهانی: ۱۱۳ از ۱۸۰ کشور
• امتیاز: ۴۱.۸ از ۱۰۰
• رتبه منطقه‌ای: دهم در خاورمیانه بزرگ

در حوزه سلامت محیط‌زیستی، ایران با رتبه ۹۸ جهانی و امتیاز ۴۱.۸، در جایگاه یازدهم منطقه‌ای قرار گرفت. این بخش شامل مؤلفه‌های حیاتی مانند کیفیت هوا، بهداشت و آب آشامیدنی، فلزات سنگین و مدیریت پسماند است که هر یک تأثیر مستقیمی بر سلامت عمومی و پایداری زیستی کشور دارند.

فناوری‌های سبز و دستاوردهای جهاد دانشگاهی

جهاد دانشگاهی با تکیه بر حمایت‌های دولت، طی سه سال اخیر (۱۴۰۰ تا ۱۴۰۳) بیش از ۱۲۰ پروژه ملی را در حوزه‌های فناوری، آموزش و سلامت به سرانجام رسانده است که ۷۰ درصد آن‌ها با همکاری مستقیم دستگاه‌های دولتی بوده است.

نقش جهاد دانشگاهی در توسعه انرژی و سلامت

• پروژه شکافت هیدرولیکی (فرکینگ): این پروژه که در سال ۱۴۰۲ تکمیل شد، با همکاری وزارت نفت به خودکفایی کشور در استخراج منابع نفتی و گازی کمک کرده و منجر به صرفه‌جویی ارزی ۲۰۰ میلیون دلاری شده است.
• تولید کیت‌های تشخیص سریع: در حوزه سلامت، جهاد دانشگاهی با تولید کیت‌های تشخیص سریع بیماری‌های عفونی و اجرای ۴۵ طرح پژوهشی، نقش مهمی در ارتقای خدمات درمانی و کاهش وابستگی به تجهیزات وارداتی ایفا کرده است.

پیشرفت‌های چشمگیر در حوزه نانوفناوری

صادرات محصولات نانو ایران در سال ۱۴۰۲ با رشدی چشمگیر به بیش از ۱۴۵ میلیون دلار رسید و به ۵۰ کشور دنیا صادر شد. عراق، هند و چین از مهم‌ترین مقاصد این محصولات بوده‌اند.

دستاوردها و کاربردهای نانوفناوری

• نانوداروهای ضدسرطان: تولید سه نانوداروی ضدسرطان.
• نانوکاتالیست‌های نفت و پتروشیمی: بومی‌سازی ۴۵ نانوکاتالیست که علاوه بر کاهش هزینه‌ها، به افزایش تاب‌آوری اقتصاد کشور در برابر تحریم‌ها کمک کرده است.
• باتری‌های لیتیومی: فناوران یکی از استارت‌آپ‌ها با بهره‌گیری از الکترولیت‌های جامد پلیمری حاوی نانوساختارهای فلز-آلی، راهکاری نوآورانه برای ارتقاء ایمنی و ظرفیت باتری‌های لیتیومی ارائه داده‌اند که می‌تواند آینده خودروهای برقی و دستگاه‌های قابل حمل را متحول کند.

نوآوری دانشگاه اراک در نانوفناوری

پژوهشگران دانشگاه اراک با طراحی یک مدل ریاضی موفق شدند زمان بحرانی جابجایی و دستکاری ذرات میکرو و نانو را با دقت بالایی پیش‌بینی کنند. این دستاورد می‌تواند به افزایش سرعت و دقت فناوری‌های نوین در حوزه نانوفناوری، از دارورسانی هدفمند تا ساخت نانوسنسورها، کمک کند.

کشف‌های فضایی و پزشکی

کشف سیاره فراخورشیدی

ستاره‌شناسان در یک کشف قابل توجه موفق به یافتن اولین سیاره فراخورشیدی در دیسک چند حلقه‌ای اطراف یک ستاره شدند. این اتفاق توسط ستاره‌شناسان به عنوان یک تجربه شگفت‌انگیز توصیف شده است.

راز شکل‌های عنکبوتی مریخ

«آژانس فضایی اروپا» (ESA) تأیید کرد که شکل‌های عنکبوتی روی سطح مریخ، در واقع فوران‌های فصلی کربن دی‌اکسید در قطب جنوب این سیاره هستند و نه موجودات زنده.

درمان سرطان با زهر عروس دریایی

پژوهشی تازه به بررسی توانایی بخشی از زهر یک گونه عروس دریایی در نابودی سلول‌های سرطانی روده پرداخته و یافته‌هایی امیدوارکننده برای توسعه درمان‌های نوین ارائه کرده است. این تحقیق راهی تازه برای استفاده از منابع طبیعی در پزشکی پیشنهاد می‌کند.

رویدادهای علمی و آموزشی

حمایت از علوم شناختی

با حمایت ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی، در یک سال اخیر بیش از ۴۰ طرح پژوهشی در حوزه‌های علوم شناختی به اجرا گذاشته شد. این حمایت‌ها به منظور کمک به پیشرفت علم و فناوری، بهبود کیفیت زندگی و خلق فناوری‌ها و محصولات جدید صورت گرفته است.

سمپوزیوم بین‌المللی در کره شمالی

یک دانشگاه برتر کره شمالی یک سمپوزیوم بین‌المللی با موضوع «استقلال، برابری و توسعه منطقه‌ای» برگزار کرد که تنها چین و روسیه در آن حضور داشتند و ده‌ها پایان‌نامه ارائه شد. این رویداد پس از هفت سال وقفه، از سر گرفته شده است.

سفر قائم‌مقام وزیر آموزش عالی عراق به ایران

حیدر عبدضهد، قائم‌مقام وزیر آموزش عالی و تحقیقات علمی جمهوری عراق، با استقبال معاون وزیر علوم و رئیس سازمان امور دانشجویان وارد ایران شد. وی قرار است با وزیر علوم، تحقیقات و فناوری کشورمان و معاونان ایشان دیدار و گفت‌وگو کند.

برگزاری آزمون‌های دانشگاه ملی مهارت

آزمون‌های کاردانی به کارشناسی ناپیوسته و کاردانی ویژه دانشگاه ملی مهارت و موسسات آموزش عالی غیرانتفاعی سال ۱۴۰۴، امروز، هفتم شهریورماه برگزار شد.

عیادت از چهره ماندگار فیزیک

دکتر حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان معاونت علمی و دکتر سعید خدایگان، قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان با حضور در بیمارستان خاتم الانبیاء از دکتر گلشنی، چهره ماندگار فیزیک و استاد بازنشسته دانشگاه شریف عیادت کردند.