خورشیدگرفتگی کامل ۲۰۲۷: طولانی‌ترین کسوف از سال ۱۹۹۱ و رکوردهای علمی گذشته

چرا دانشمندان سایه ماه را دنبال می‌کنند؟

برای افزایش مدت زمان مشاهده کسوف، می‌توان سایه ماه را روی زمین دنبال کرد. با این حال، پیاده‌روی یا رانندگی، حتی در جاده‌های خالی از ترافیک، تأثیر چندانی بر افزایش زمان مشاهده ندارد. به همین دلیل، در کسوف آمریکای شمالی در سال ۲۰۲۴، ناسا با استفاده از هواپیماهای جت WB-57 سایه ماه را دنبال کرد تا بتواند مدت زمان بیشتری کسوف را رصد کرده و داده‌های علمی بیشتری جمع‌آوری کند.

بهارات کندوری، سرپرست پروژه‌ای برای مطالعه یونوسفر در طول خورشیدگرفتگی، توضیح می‌دهد: «کسوف مانند یک آزمایش کنترل‌شده عمل می‌کند و این فرصت را به ما می‌دهد تا بفهمیم تغییرات تابش خورشید چگونه می‌تواند روی یونوسفر تأثیر بگذارد و این تغییرات به نوبه خود می‌توانند برخی فناوری‌ها مانند رادار و GPS را که در زندگی روزمره به آن‌ها وابسته‌ایم، تحت تأثیر قرار دهند.»

رکوردشکنی با هواپیمای کنکورد در سال ۱۹۷۳

دانشمندان با دنبال‌کردن سایه ماه با هواپیماهای جت، کسوفی به طول بیش از ۶ دقیقه و ۲۲ ثانیه را مشاهده کردند که تنها یک ثانیه کوتاه‌تر از کسوف پیش‌بینی‌شده در سال ۲۰۲۷ است. این رکورد، هرچند چشمگیر است، اما در مقایسه با کسوفی که دانشمندان در طول پرواز با هواپیمای مافوق صوت کنکورد مشاهده کردند، بسیار کوتاه به نظر می‌رسد.

در آن زمان، کنکورد از لاس پالماس در جزایر قناری برخاست و با فرود در چاد، بیش از یک ساعت فرصت تماشای فاز کامل کسوف را فراهم کرد. دونالد لیبنبرگ، که ادعا می‌کند بیشترین زمان حضور در فاز کامل کسوف را در میان انسان‌ها داشته و در آن روز سوار بر کنکورد بود، در سال ۲۰۱۷ نوشت: «با ۷۴ دقیقه، گروه ما سوار بر کنکورد رکورد بیشترین مدت حضور در فاز کامل کسوف را ثبت کرد که تاکنون شکسته نشده است و این تجربه را هرگز فراموش نخواهم کرد.»

دقت بی‌نظیر در پرواز کنکورد

پرواز با کنکورد نه تنها مدت زمان فاز کامل کسوف را طولانی‌تر کرد، بلکه مراحل «تماس اول» و «تماس سوم» را نیز افزایش داد؛ یعنی لحظه‌ای که ماه برای اولین بار از مقابل قرص خورشید می‌گذرد و لحظه‌ای که فاز کامل به پایان می‌رسد. این کار آسان نبود، زیرا هواپیما باید به طور دقیق با مسیر سایه ماه هماهنگ حرکت می‌کرد تا مدت کسوف و لحظات شروع و پایان آن طولانی‌تر دیده شوند.

برای مشاهده خورشیدگرفتگی کامل و مراحل مهم آن، هواپیما باید با دقت و برنامه‌ریزی دقیق پرواز می‌کرد. اگر هواپیما فقط دو دقیقه زودتر به مسیر کسوف می‌رسید، فاز کامل ۲۵ دقیقه کوتاه‌تر می‌شد و یکی از لحظات مهم کسوف از دست می‌رفت.

اهداف علمی پرواز کنکورد

در پرواز کنکورد، تنها چند دانشمند و خدمه حضور داشتند و تجهیزات علمی پنج گروه مختلف را با خود برده بودند. هدف اصلی آزمایش‌ها مشاهده کرونای خورشید بود؛ یعنی جو داغ آن که وقتی خورشید پوشیده می‌شود، واضح‌تر دیده می‌شود. این مشاهدات به ما کمک می‌کنند درباره شرایط فضایی اطلاعات بیشتری به دست آوریم، اما هنوز سوال‌های بزرگی مانند اینکه چرا کرونای خورشید از سطح آن داغ‌تر است، باقی مانده است.

در مقاله‌ای که درباره یافته‌های دانشمندان در پرواز کنکورد منتشر شد، آمده است: «هواپیماهای مافوق صوت تغییر بزرگی در روش‌های مشاهده کسوف ایجاد کرده‌اند و در این پروژه خاص بسیار موفق بوده‌اند. به همین دلیل، برای پروژه‌های آینده استفاده از این روش بهتر و مؤثرتر از روش‌های سنتی مانند مشاهده از زمین است.»

آینده رصد کسوف: از گردشگری تا کسوف مصنوعی

از زمان بازنشستگی هواپیمای کنکورد، چند پرواز برای گردشگران علاقه‌مند به دیدن کسوف انجام شد؛ هرچند تجربه آن به اندازه پرواز علمی اصلی نبود. اکنون با مأموریت Proba-3 از آژانس فضایی اروپا می‌توان در فضا خورشیدگرفتگی مصنوعی ایجاد کرد و سایه‌ای شبیه کسوف خورشیدی را به صورت کنترل‌شده دید.