مهاجرت کادر درمانی: تبعید نخبگان و کمبود ۱۰۰ هزار پرستار در ایران

کمبود ۱۰۰ هزار نیروی درمانی و معوقات پرستاری

عباس عبادی، معاون پرستاری وزارت بهداشت، در مردادماه گذشته از معوقات هفت ماهه تعرفه‌های پرستاری و سه‌ماهه اضافه کار پرستاران خبر داد. این معوقات، در کنار ناترازی درآمد با مخارج زندگی، چالش‌های معیشتی سختی را برای کادر درمانی ایجاد کرده و بسیاری را مجبور به مهاجرت یا تغییر شغل می‌کند. به گفته عبادی، «حداقل در مراکز درمانی با کمبود ۱۰۰ هزار پرستار مواجه هستیم.» وزارت بهداشت تلاش کرده با افزایش استخدام‌ها این کمبود را جبران کند، اما با توجه به تعداد بالای مهاجرت‌ها، اثربخشی این راهکارها زیر سوال است.

پرستاران در صف مهاجرت: مقایسه درآمدها

مشکلات معیشتی پرستاران در یک دهه اخیر، حرفه پرستاری را به یکی از پررونق‌ترین مشاغل برای دفاتر مهاجرتی تبدیل کرده است. جست‌وجوی ساده در اینترنت نشان می‌دهد که پرستاران در صدر لیست مشاغل پیشنهادی برای ادامه تحصیل یا اشتغال در کشورهای خارجی قرار دارند. کشورهایی نظیر آلمان، دانمارک، فنلاند، کانادا، نیوزیلند و اخیراً ترکیه، امارات و عمان، مقاصد اصلی این مهاجرت‌ها هستند.

مقایسه درآمدها، انگیزه اصلی این مهاجرت‌ها را آشکار می‌سازد:

این تفاوت فاحش، پرستاران را در دوراهی قرار می‌دهد که با مهاجرت، درآمد خود را چندین برابر افزایش داده و از تسهیلات آموزشی و رفاهی بهتری بهره‌مند شوند.

گفت‌وگو با رضا لاری‌پور، سخنگوی نظام پزشکی کشور

رضا لاری‌پور، سخنگوی نظام پزشکی کشور، در گفت‌وگو با «دنیای اقتصاد» به بررسی دلایل و تبعات مهاجرت کادر درمانی پرداخت. او عدم توجه به مطالبات نیروی انسانی و شرایط تجهیزات را از مهم‌ترین عوامل جذب جامعه پزشکی و پرستاری به کشورهای دیگر با حقوق‌های چند برابری می‌داند.

«پرداختی به کادر درمان خارجی چند برابر بیشتر از ایران است.»

لاری‌پور تبعات این مهاجرت‌ها را شامل بسته شدن مراکز درمانی، محدودیت و گرانی دسترسی شهروندان به خدمات درمانی و کاهش کیفیت خدمات می‌داند.

کاهش نسبی مهاجرت‌ها در دولت چهاردهم

لاری‌پور اشاره کرد که تعداد مهاجرت‌ها در دولت چهاردهم کاهش نسبی داشته، اما این به معنای پاسخگویی به مطالبات کادر درمانی نیست. دلایل عمده این کاهش عبارتند از:

• افزایش قیمت دلار: کاهش توانایی افراد برای تامین هزینه‌های سفر و اقامت.
• اشباع ظرفیت: پر شدن ظرفیت بسیاری از کشورها برای پذیرش پرستار و پزشک.

دلایل اصلی مهاجرت

به گفته لاری‌پور، دلیل اصلی تداوم درخواست مهاجرت، عدم توجه به نیروی انسانی در حوزه سلامت به عنوان موتور پیشران نظام سلامت است. او تاکید کرد که نباید بین ماما، پیراپزشک، پزشک و پرستار تبعیضی قائل شد، زیرا همه آنها بدنه اصلی نظام سلامت را تشکیل می‌دهند.

راهکارهای برون‌رفت از مشکل

برای حل این معضل، لاری‌پور چند راهکار ساده پیشنهاد می‌کند:

• تجهیز نیروهای انسانی: جدی گرفتن بحث تجهیز و توانمندسازی کادر درمانی.
• تجهیز حوزه سلامت: فراهم آوردن امکانات و تسهیلات مرتبط برای حوزه سلامت.
• تکریم جامعه پرستاری و پزشکی: دولت باید تسهیلاتی برای حمایت از این قشر در نظر بگیرد.

او حوزه سلامت را مانند یک حوزه امنیتی برای کشور حیاتی دانست و تاکید کرد که باید به همان میزان که به توان نظامی توجه می‌شود، به نیازهای حوزه سلامت نیز اهمیت داده شود.

جذابیت‌های خارج از کشور و تفاوت پرداخت‌ها

جذابیت‌هایی نظیر تجهیزات و تسهیلات در خارج از کشور، در کنار نگاه معیشتی، نقش مهمی در تصمیم‌گیری برای مهاجرت دارد. لاری‌پور به تفاوت فاحش پرداخت‌ها اشاره کرد:

• کشورهای حاشیه خلیج فارس: ۲۵ تا ۳۰ برابر بیشتر از ایران.
• ترکیه: ۱۸ برابر بیشتر از ایران.
• عراق، هند و پاکستان: ۸ تا ۱۰ برابر بیشتر از ایران.

این تفاوت‌ها، جذابیت زیادی برای کادر درمانی ایجاد می‌کند.

تبعات کمبود نیروی متخصص

لاری‌پور هشدار داد که کمبود نیروی متخصص درمانی تبعات جدی دارد:

• مردم: بی‌بهره ماندن از خدمات سلامت و درمان.
• کادر درمانی: افزایش فشار کاری و کاهش کیفیت خدمات.
• دولت: افزایش بار بیماری و تحمیل هزینه‌های سنگین.
• مراکز درمانی: بسته شدن بسیاری از مراکز خصوصی، دولتی و خیریه.
• اقتصاد ملی: از دست رفتن هزینه‌هایی که دولت برای آموزش این نیروها صرف کرده است.

او تاکید کرد که جایگزینی این افراد، بسته به نوع تخصص، بین ۴ تا ۲۴ سال زمان می‌برد و به معنای از دست رفتن یک نسل از متخصصان است.

آمار مهاجرت در سال جاری

لاری‌پور اعلام کرد که امسال نزدیک به ۱۰ هزار نفر درخواست گواهی حسن انجام کار (حسن سابقه) داشته‌اند. این گواهی معمولاً در مراحل پایانی مهاجرت و پس از پذیرش مدارک تحصیلی توسط کشور مقصد درخواست می‌شود. او تخمین زد که بالای ۹۰ تا ۹۵ درصد از این افراد از کشور خارج می‌شوند، که نشان‌دهنده تعداد قابل‌توجهی از مهاجرت‌ها در سال جاری است.