خبر کامل
قلعه فلک‌الافلاک؛ دژ ساسانی در انتظار ثبت جهانی یونسکو
قلعه فلک‌الافلاک، دژ باستانی ساسانیان و نگین تاریخی خرم‌آباد، در مسیر پر پیچ و خم ثبت جهانی یونسکو قرار گرفته است. این بنای باشکوه که با شماره ۸۸۳ در سال ۱۳۴۸ به ثبت ملی رسیده، اکنون با چالش‌هایی نظیر کاوش‌های باستان‌شناسی ناتمام و نظرات مشورتی ایکوموس دست و پنجه نرم می‌کند، اما امیدها برای جهانی شدن آن همچنان زنده است.
تاریخچه و اهمیت قلعه فلک‌الافلاک
قلعه فلک‌الافلاک، که با نام دژ شاپورخواست و قلعه دوازده‌برجی نیز شناخته می‌شود، بر فراز تپه‌ای تاریخی در قلب خرم‌آباد خودنمایی می‌کند. این اثر ارزشمند دوره ساسانی، با معماری آجری چشمگیر خود، جایگاه ویژه‌ای در میراث فرهنگی ایران دارد و به عنوان یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های تاریخی شهر خرم‌آباد محسوب می‌شود.
مسیر پرفراز و نشیب ثبت جهانی
در حال حاضر، قلعه فلک‌الافلاک در فهرست موقت یونسکو قرار دارد و به عنوان گزینه‌ای مهم برای ثبت جهانی معرفی شده است. با این حال، این مسیر بدون چالش نبوده است:
- نظر اولیه ایکوموس: گزارش اولیه ایکوموس (نهاد مشورتی یونسکو) حاکی از آن بود که قلعه فلک‌الافلاک و پل شکسته، دارای ارزش ثبت جهانی شناخته نمی‌شوند و پیشنهاد شد تنها غارهای پیش‌ازتاریخ ثبت شوند.
- پافشاری مقامات استانی: مقامات استان لرستان تأکید کردند که قلعه و پل شکسته از پرونده حذف نخواهند شد و پرونده بدون تغییر باقی می‌ماند.
- نقش مشورتی ایکوموس: معاون میراث فرهنگی کشور نیز بر این نکته تأکید کرد که نظر ایکوموس صرفاً مشورتی است و تصمیم نهایی در اختیار کمیته میراث جهانی یونسکو خواهد بود. همچنین، عنوان رسمی پرونده بر ارتباط فرهنگی-تاریخی بین قلعه و غارها تأکید دارد.
توقف در مسیر ثبت جهانی به دلیل کاوش‌های باستانی
عطا حسن‌پور، مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی لرستان، درباره وضعیت پرونده ثبت جهانی دره خرم‌آباد توضیح داد. وی تأکید کرد که طبق نظر مشورتی ایکوموس، قلعه تاریخی فلک‌الافلاک به دلیل ناتمام بودن کاوش‌های باستان‌شناسی، هنوز برای ثبت در پرونده آماده نیست. با این حال، ایشان خاطرنشان کردند که پس از تکمیل تحقیقات باستان‌شناختی، این اثر ارزشمند می‌تواند رسماً به پرونده ثبت جهانی اضافه شود.
سه فصل کاوش مشترک باستان‌شناسی توسط متخصصان ایرانی و چینی در قلعه اجرا شد تا پایه‌ی علمی قوی‌تر برای پرونده فراهم شود. همچنین تجربه آزادسازی حریم قلعه، تعامل گسترده‌ی بین سازمان‌ها و اقدامات مخاطرات‌زدایی، همگی به آماده‌سازی بهتر فضای پرونده کمک کرده‌اند.
پیگیری‌ها برای رفع نواقص
وزیر میراث‌فرهنگی در سخنان خود در لرستان به ثبت جهانی قلعه فلک‌الافلاک اشاره کرد و افزود: «علاوه بر غارهای پیش از تاریخ دره خرم‌آباد، مصمم هستیم تا قلعه فلک‌الافلاک هم ثبت جهانی شود و موانع آن برطرف گردد.»
دکتر صالحی امیری اظهار داشت: «با تمام توان از ظرفیت اساتید بنام حوزه باستان‌شناسی و ... برای رفع نواقص پرونده ثبت جهانی قلعه فلک‌الافلاک استفاده می‌کنیم. هرچند امروز قلعه فلک‌الافلاک ثبت جهانی نشده، ولی هیچ چیزی از ارزش‌های تاریخی این اثر دوره ساسانی کم نمی‌شود و مانند خورشید در مرکز شهر می‌درخشد.»
اهمیت ثبت جهانی فلک‌الافلاک
ثبت جهانی این اثر، تحولی بزرگ در اقتصاد گردشگری لرستان خواهد بود و دروازه‌ای فرهنگی برای معرفی این منطقه به جهان باز خواهد کرد. در صورت تحقق این ثبت، بیش از ۱۷ اثر دیگر نیز در فهرست میراث جهانی یونسکو قابل ثبت خواهند بود. همچنین با توجه به قدمت و سابقه معماری قلعه، ثبت جهانی آن به معنای «بزرگ‌ترین اقدام فرهنگی قرن لرستان» لقب گرفته است.
قلعه فلک‌الافلاک، نمادی شکوهمند از معماری ایرانی و میراث فرهنگی لرستان، در مسیر ثبت جهانی قرار دارد. با وجود چالش‌هایی مانند نظر مشورتی ایکوموس، تلاش‌های چندگانه علمی، فرهنگی و زیربنایی، زمینه‌ساز امید بزرگی برای ثبت نهایی آن هستند. این تلاش‌ها نه تنها جلوه تاریخی قلعه را جهانی خواهد کرد، بلکه می‌تواند ابعاد فرهنگی، اقتصادی و هویتی منطقه را نیز به سطحی بالاتر ارتقاء دهد.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
