بررسی پیشنهاد کشت کنترل‌شده خشخاش برای تأمین نیاز دارویی کشور

دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر از بررسی پیشنهاد واردات یا کشت کنترل‌شده خشخاش در جلسات آتی این ستاد خبر داد. این تصمیم در پی کاهش شدید کشفیات مواد مخدر و نیاز کشور به تأمین داروهای مبتنی بر خشخاش اتخاذ شده است.

پیشرفت‌ها و چالش‌ها در مبارزه با اعتیاد

حسین ذوالفقاری، دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر، در کنگره دانش اعتیاد اظهار داشت که ایران در حوزه مبارزه با مواد مخدر، درمان و کاهش آسیب اعتیاد، از کشورهای پیشرو است. با این حال، وی تأکید کرد که نباید از وضعیت موجود راضی بود و باید روند تحولی را دنبال کرد.

• هدف برنامه هفتم: طبق قانون برنامه هفتم، 5 درصد از افراد دارای اعتیاد باید در سال پنجم برنامه، بدون بازگشت باشند.
• نیاز به سطح‌بندی: ذوالفقاری بر لزوم سطح‌بندی افراد دارای اعتیاد بر اساس شاخص‌های دقیق تأکید کرد، زیرا نمی‌توان همه افراد را با یک پروتکل ثابت درمان کرد.
• اصلاح ساختار درمان: وی همچنین خواستار اصلاح ساختار اجرای خدمات درمان اعتیاد شد و به مشکلات آمایشی در این حوزه اشاره کرد؛ از جمله تمرکز کلینیک‌ها در برخی مناطق و کمبود آنها در مناطق با شیوع بالای اعتیاد.

تأمین نیازهای دارویی و کشت خشخاش

وزارت بهداشت اعلام کرده است که برای تأمین نیازهای دارویی کشور، کشت خشخاش ضروری است. پیش از این، این مواد از طریق کشفیات مواد مخدر تأمین می‌شد، اما با کاهش شدید کشفیات در سال‌های اخیر، به دلیل کاهش کشت خشخاش در افغانستان به یک‌ششم میزان قبلی، دو راهکار اصلی مطرح شده است:

1. واردات مواد: واردات مواد لازم برای تولید داروها.
2. کشت کنترل‌شده: کشت کنترل‌شده خشخاش بر اساس کنوانسیون‌ها و پروتکل‌های بین‌المللی.

پیشنهادات مربوط به واردات و کشت کنترل‌شده خشخاش در جلسات آتی ستاد مبارزه با مواد مخدر مورد بحث و بررسی قرار خواهد گرفت.

بازاجتماعی شدن بهبودیافتگان و چالش‌های قانونی

دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر به مسئولیت شهرداری‌ها در تأمین گرمخانه برای افراد بی‌سرپناه اشاره کرد و گفت که معتادان بی‌سرپناه در مراکز ماده 16 از سایر افراد بی‌سرپناه جدا شده‌اند. با این حال، وی تأکید کرد که بازاجتماعی شدن این افراد مغفول مانده و به دلیل نبود سرپناه، پس از درمان دوباره به مسیر اولیه بازمی‌گردند.

افرادی که درمان شده و به مرحله امکان اشتغال رسیده‌اند، نباید در کنار معتادانی که به تازگی وارد مراکز شده‌اند زندگی کنند. این فضاها باید از هم جدا شوند تا معتادان درمان شده و مهارت‌آموخته بتوانند به اجتماع بازگردند.

تلاش‌هایی برای اصلاح قانون در جریان است تا مصرف علنی مواد مخدر تحت پیگرد قانونی قرار گیرد و این افراد سریع‌تر وارد فرآیند درمان شوند.

انتقاد از تبلیغ سیگار در سریال‌ها و نقش آموزش

علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت، از تبلیغ سیگار در سریال‌های ایرانی انتقاد کرد و گفت که این امر به مخاطب آموزش می‌دهد که مصرف دخانیات راهی برای درمان استرس است. وی بر اهمیت آموزش گروه سنی زیر 18 سال برای پیشگیری از اعتیاد تأکید کرد و مراکز MMT را در پیشگیری از اچ‌آی‌وی و هپاتیت در بین معتادان بسیار کارآمد دانست.

ابعاد جهانی و ملی اعتیاد

سید جواد حسینی، رئیس سازمان بهزیستی کشور، اعتیاد را یکی از پیچیده‌ترین و پرهزینه‌ترین آسیب‌های اجتماعی و یکی از چهار بحران اصلی جهان دانست. وی به گزارش دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد در سال 2023 اشاره کرد:

• آمار جهانی: 296 میلیون نفر در دنیا حداقل یک بار مصرف مواد را تجربه کرده‌اند.
• اختلالات مصرف: 29 میلیون نفر از اختلالات ناشی از مصرف مواد رنج می‌برند.

در ایران، از سال 1394 به بعد پیمایش ملی درباره اعتیاد انجام نشده است. در همان سال، 2.8 میلیون نفر درگیر اعتیاد بودند. حسینی نبود پیمایش ملی را چالشی بزرگ در شناخت ابعاد مسئله اعتیاد دانست.

خدمات سازمان بهزیستی در حوزه اعتیاد

سازمان بهزیستی 95 درصد ظرفیت ماده 16 قانون مبارزه با مواد مخدر را مدیریت می‌کند، اما حسینی معتقد است که اجرای ماده 16 اساساً کار سازمان بهزیستی نیست و باید بازنگری شود. خدمات سازمان بهزیستی در پنج قلمرو اصلی تعریف می‌شود:

1. شناخت، غربالگری و نظام ارجاع: سامانه‌های تلفنی 123 و 1480 و 110 هزار نیروی تسهیلگر داوطلب فعال هستند.
2. پیشگیری: تمرکز بر خانواده، مدرسه و محله؛ 5500 محله تحت پوشش برنامه پیشگیری از اعتیاد اجتماع‌محور قرار گرفته‌اند و 15 میلیون نفر تحت پوشش اقدامات پیشگیرانه هستند.
3. کاهش آسیب: 367 مرکز کاهش آسیب با پوشش 83 هزار نفر فعال هستند، شامل مراکز گذری (DIC)، سرپناه‌های شبانه و تیم‌های سیار.
4. درمان غیردارویی: 1040 مرکز درمان و بهبود میان‌مدت (کمپ) با پوشش 340 هزار نفر و 60 مرکز «تی‌سی» با ظرفیت 7 هزار نفر فعال هستند.
5. بازتوانی و توانمندسازی: تغییر رویکرد از مستمری‌بگیری به توانمندسازی و فرصت‌آفرینی.

برنامه‌های پیشگیرانه «مانا» و «خاتم»

دو برنامه فراگیر در حوزه پیشگیری شامل طرح «مانا» برای نوجوانان (37 هزار نفر) و طرح «خاتم» ویژه زنان (61 هزار نفر) است که در مجموع حدود 98 هزار نفر را تحت پوشش قرار داده‌اند.

فرصت‌های شغلی برای بهبودیافتگان

حسینی تأکید کرد که اگر مراحل پیشگیری، درمان و کاهش آسیب طی شود، اما در مرحله بازپیوند اجتماعی اقدامی انجام نشود، تمام تلاش‌ها بی‌اثر خواهد شد. در سال گذشته، 70 هزار فرصت شغلی برای مددجویان، به‌ویژه افرادی که در مسیر ترک اعتیاد قرار داشتند، ایجاد شده است.