مدیریت آب در ایران: یک دهه تعلل و چالش‌های پیش‌رو

سخنان اخیر مدیرعامل شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور در آیین آغاز پویش نصب تجهیزات کاهنده مصرف آب، بیش از آنکه نویدبخش تحولی جدی باشد، یادآور حقیقتی تلخ است: تعلل سال‌ها در اجرای اقدامات ساده مدیریت مصرف آب.

نصب تجهیزات کاهنده مصرف آب، موضوع جدیدی نیست. قانونی که از سال ۱۳۹۴ وجود داشته، اکنون در سال ۱۴۰۴ به مرحله اجرا رسیده است. این تأخیر تقریباً یک دهه‌ای، نه تنها فرصت طلایی مدیریت مصرف را از بین برده، بلکه تنش‌های آبی را تشدید و اعتماد عمومی به مدیریت منابع آب را تضعیف کرده است.

تجربیات جهانی در مدیریت مصرف آب

نگاهی به تجربیات کشورهای دیگر نشان می‌دهد که مدیریت مصرف آب باید سال‌ها پیش به یک اولویت ملی تبدیل می‌شد:

• امارات متحده عربی: با وجود شرایط اقلیمی بسیار خشک‌تر، متوسط مصرف روزانه آب شرب با اجرای سیاست‌های سختگیرانه و نصب تجهیزات کاهنده به حدود ۱۷۰ لیتر رسیده است.
• استرالیا: پس از خشکسالی‌های دهه ۹۰ میلادی، با اجرای سیاست‌های سختگیرانه و نصب تجهیزات کاهنده، مصرف سرانه در برخی ایالت‌ها به زیر ۱۲۰ لیتر کاهش یافت.
• اسپانیا و پرتغال: در مواجهه با بحران‌های مشابه، بیش از ۷۰ درصد منازل به تجهیزات کاهنده مجهز شده‌اند و جریمه‌های سنگین برای پرمصرف‌ها اعمال می‌شود.

در مقابل، ایران تازه در سال ۱۴۰۴ به نصب تجهیزات کاهنده به شکل پویش عمومی روی آورده است؛ آن هم در شرایطی که تهران پنجمین خشکسالی متوالی خود را تجربه می‌کند و بسیاری از شهرهای کشور در آستانه جیره‌بندی آب قرار دارند.

انتقال آب بین‌حوضه‌ای: راهکاری ناکافی

واقعیت این است که مدیریت آب تنها با پروژه‌های انتقال بین‌حوضه‌ای یا توسعه سدها پایدار نمی‌شود؛ بلکه فرهنگ مصرف و ابزارهای کاهش‌دهنده باید سال‌ها پیش در اولویت قرار می‌گرفت. امروز این اقدام دیرهنگام گرچه لازم و حیاتی است، اما دیگر کافی نیست.

نکته مهم‌تر این است که روابط‌عمومی آبفای کشور به جای اجرای یک برنامه عمیق برای جلب مشارکت اجتماعی، به یک شوی تبلیغاتی پرزرق‌وبرق اما کم‌اثر بسنده کرده است. با گذشت چند روز از آغاز این پویش، هنوز اثر ملموسی در سطح جامعه دیده نمی‌شود؛ گویی دوباره درگیر همان چرخه همیشگی «تبلیغ بدون تغییر» هستیم.

روابط‌عمومی آبفا طی سالیان متمادی منفعل بوده و فضای عمومی جامعه را به طور کامل از دست داده است. اکنون نیز با طرح‌هایی نظیر توزیع محدود تجهیزات کاهنده مصرف آب، نمی‌توان انتظار داشت اتفاق بزرگی در مدیریت مصرف رخ دهد.