موضع‌گیری ضد اوکراینی اسلواکی: ریشه‌ها در تحقیر ۱۵ سال پیش

موضع‌گیری جنجالی اسلواکی علیه اوکراین

رابرت فیتسو، نخست‌وزیر اسلواکی، در دیدار اخیر خود با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه در پکن، به شدت از حملات اوکراین به زیرساخت‌های انرژی، از جمله خط لوله دروژبا، انتقاد کرد. فیتسو اعلام کرد که این موضوع را در دیدار آتی خود با ولودیمیر زلنسکی مطرح خواهد کرد و اسلواکی این مسئله را «بسیار جدی» تلقی می‌کند.

این موضع‌گیری در حالی صورت می‌گیرد که اسلواکی از سال ۲۰۰۴ عضو اتحادیه اروپا و ناتو است و اغلب اعضای این دو نهاد در جنگ اوکراین و روسیه، یا از کی‌یف حمایت می‌کنند یا سکوت اختیار کرده‌اند.

ریشه‌های بی‌اعتمادی: بحران انرژی ۲۰۰۹

موضع کنونی نخست‌وزیر اسلواکی تنها به اتفاقات اخیر، از جمله قطع صادرات نفت روسیه به مجارستان و اسلواکی در پی حمله اوکراین به خط لوله دروژبا، محدود نمی‌شود. برای درک عمیق‌تر این رویکرد، باید به زمستان سرد پانزده سال پیش بازگشت؛ زمانی که یک بحران انرژی، بذر بی‌اعتمادی عمیقی را نسبت به سیاستمداران اوکراینی در براتیسلاوا کاشت.

فاجعه قطع گاز در زمستان سرد

در هفتم ژانویه ۲۰۰۹، زمانی که رابرت فیتسو نیز نخست‌وزیر اسلواکی بود، اختلافات گسترده روسیه و اوکراین بر سر گاز طبیعی شدت گرفت و عبور گاز روسیه از اوکراین به مقصد اروپا متوقف شد. این مسئله برای اسلواکی در میانه زمستان سرد آن سال، به مثابه یک فاجعه ملی بود.

قطع واردات گاز، هزینه‌های سنگینی برای اسلواکی به همراه داشت؛ اقتصاد این کشور روزانه بیش از ۱۰۰ میلیون یورو آسیب می‌دید. فیتسو در آن زمان از ولادیمیر پوتین، نخست‌وزیر وقت روسیه، و یولیا تیموشنکو، نخست‌وزیر وقت اوکراین، درخواست کرد تا روند ارسال گاز به اسلواکی از سر گرفته شود.

تحقیر دیپلماتیک در کی‌یف

صبح روز ۱۴ ژانویه ۲۰۰۹، هیئتی از اسلواکی به رهبری فیتسو عازم کی‌یف شد تا با مقامات ارشد دولت اوکراین دیدار کند. نشریه پولیتیکو در توصیف این دیدار می‌نویسد: «اوکراینی‌ها کاری کردند که هیئت اسلواکی منتظر بمانند؛ منتظر بمانند و باز هم منتظر بمانند.»

پس از حدود سه ساعت انتظار، سرانجام هیئت اسلواکی به جلسه‌ای هدایت شد که در کمال تعجب، تعدادی از خبرنگاران و دوربین‌های رسانه‌ها در آن حضور داشتند. درست مقابل دوربین‌ها، تیموشنکو نزدیک به ۲۰ دقیقه به سرزنش فیتسو پرداخت و او را به جانبداری از روسیه در ماجرای اختلاف گازی متهم کرد.

یک مقام سابق دولت اسلواکی این وضعیت را «کاملاً عجیب و غیرمنتظره» توصیف کرده و افزود: «فیتسو از شدت خشم قرمز شده بود. تعبیر افتضاح برای این دیدار کاملاً درست است. فیتسو تحقیر شد.»

استقبال گرم در مسکو

بلافاصله پس از این سفر، هیئت اسلواکی عازم مسکو شد و در آنجا با استقبال قابل توجه ولادیمیر پوتین روبه‌رو شدند. پوتین مراسم بزرگی برای آن‌ها در تالار سنت جرج کرملین ترتیب داده بود.

الکساندر دولبا، پژوهشگر ارشد مؤسسه سیاست خارجی اسلواکی، در این باره می‌نویسد: «پس از این دیدار، دولت اسلواکی آشکارا مواضع ضداوکراینی اتخاذ می‌کرد. فیتسو می‌گفت نیازی نیست ما از اوکراین حمایت کنیم، اوکراین به این حمایت نیاز ندارد و مسائل اوکراین مسئله خود اوکراینی‌هاست.»

تکرار تحقیر: رئیس‌جمهور اسلواکی نیز بی‌نصیب نماند

اشتباهات کی‌یف در دوره بحران گاز به همین جا ختم نشد. در روز ۱۶ ژانویه، ایوان گاسپاروویچ، رئیس‌جمهور وقت اسلواکی، به کی‌یف سفر کرد تا با ویکتور یوشچنکو، رئیس‌جمهور وقت اوکراین، دیدار کند.

یوشچنکو در ابتدای آن دیدار به گاسپاروویچ وعده داد که شرکت «نفت‌وگاز» (Naftogaz)، بزرگترین شرکت ملی اوکراین در حوزه انرژی، قادر خواهد بود روند ارسال گاز به اسلواکی را در مقیاس کوچک‌تری نسبت به پیش از بحران از سر بگیرد.

با این حال، در شرایطی که انتظار می‌رفت اخبار خوبی از این نشست در راه باشد و توافقی حاصل شود، رئیس شرکت «نفت‌وگاز» در اواخر جلسه به دو رئیس‌جمهور اطلاع داد که این شرکت قادر به انجام این کار نیست.

از نگاه اسلواکی، این اتفاق به منزله تحقیر رئیس‌جمهور، در فاصله کوتاهی پس از تحقیر نخست‌وزیر، تلقی شد. به همین دلیل، هرچند پوتین و تیموشنکو پس از مذاکرات در ۲۰ ژانویه برای پایان دادن به بحران گاز به توافق رسیدند، اما طعم تلخ تحقیر از سوی اوکراین در یاد اسلواکیایی‌ها باقی ماند و حلقه اصلی قدرت در اسلواکی، از جمله رابرت فیتسو، همچنان به اوکراینی‌ها بی‌اعتمادند.