چالش‌های اینترنت ثابت در ایران: کندی توسعه و کیفیت پایین

در عصری که اقتصاد دیجیتال و دسترسی پایدار به اینترنت، ستون فقرات توسعه اقتصادی جهانی را تشکیل می‌دهد، ایران همچنان با مشکلات جدی در حوزه اینترنت ثابت دست و پنجه نرم می‌کند. گزارش اخیر سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی برای بهار ۱۴۰۴، مهر تاییدی بر کندی، ناپایداری و کیفیت پایین این شبکه در کشور است.

رشد ناچیز اینترنت ثابت و محدودیت دسترسی

بر اساس گزارش سه‌ماهه اول سال، ضریب نفوذ اینترنت ثابت نسبت به بهار سال گذشته، تنها کمتر از یک درصد رشد داشته و به ۱۳ درصد رسیده است. این آمار نشان‌دهنده محدودیت دسترسی خانوارها به اینترنت ثابت و کندی چشمگیر در گسترش زیرساخت‌هاست. چنین رشد ناچیزی می‌تواند بر کیفیت خدمات دیجیتال، آموزش آنلاین و توسعه کسب‌وکارهای اینترنتی تاثیر منفی گذاشته و لزوم سرمایه‌گذاری فوری در شبکه‌های ثابت را برجسته می‌سازد.

در یک سال گذشته، تنها ۱۶۳ هزار مشترک به جمع استفاده‌کنندگان از اینترنت ثابت افزوده شده است که نشان‌دهنده رشدی بسیار آرام است. همچنین، آمار خانوارهای تحت پوشش فیبر نوری پس از یک سال، تنها ۱۵۸ هزار و ۳۵۵ خانوار افزایش یافته است که بر کندی و محدودیت توسعه زیرساخت‌های پرسرعت اینترنت ثابت تاکید می‌کند.

فاصله با اهداف برنامه هفتم توسعه

گزارش‌های رسمی حاکی از آن است که کشور تا رسیدن به اهداف تعیین شده در برنامه هفتم توسعه، فاصله زیادی دارد. بر اساس این برنامه، باید از سال ۱۴۰۳ تا ۱۴۰۸، سالانه به طور متوسط ۴ میلیون اتصال در کشور ایجاد شود. این در حالی است که مطابق آخرین گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس، در ۹ ماه اول اجرای برنامه هفتم (تا اواسط آذر ۱۴۰۳)، تنها حدود ۷۴ هزار اتصال جدید فیبر نوری شکل گرفته است.

میزان پوشش فیبر نوری نیز که در ابتدای سال ۱۴۰۳ حدود ۷ میلیون و ۸۰ هزار خانوار بوده، تا اواسط آذر ۱۴۰۳ به حدود ۸ میلیون و ۷۰ هزار خانوار افزایش یافته است. این بدان معناست که در ۹ ماه نخست اجرای برنامه هفتم، تنها حدود ۱ میلیون خانوار جدید تحت پوشش قرار گرفته‌اند که نشان‌دهنده فاصله قابل توجهی با اهداف تعیین شده برای سال نخست است. کارشناسان معتقدند ادامه این روند می‌تواند تبعات منفی برای مردم در پی داشته باشد.

وابستگی به فناوری‌های قدیمی و کندی توسعه فیبر نوری

از نظر تنوع فناوری‌های ارتباطات ثابت، ۶۸ درصد از مشترکان اینترنت ثابت همچنان از فناوری x-DSL استفاده می‌کنند. سهم فناوری FTTH (فیبر تا منزل) نیز از ۵ درصد در پایان سال گذشته به ۶ درصد در پایان بهار امسال رسیده است. این آمار نشان می‌دهد که ساختار فناوری اینترنت ثابت در کشور همچنان به فناوری‌های قدیمی وابسته است و توسعه زیرساخت‌های فیبر نوری بسیار محدود و کند پیش می‌رود، به طوری که دسترسی به اینترنت پرسرعت هنوز برای بخش عمده‌ای از جمعیت فراهم نیست.

رشد اینترنت همراه و عقب‌ماندگی در ۵G

در مقابل، آمارهای مرتبط با ارتباطات همراه در بهار امسال نیز افزایشی بوده است. ضریب نفوذ تلفن همراه به نزدیک ۱۹۰ درصد و ضریب نفوذ اینترنت همراه به بیش از ۱۴۰ درصد رسیده است که هر دو شاخص بیش از ۵ درصد نسبت به بهار سال گذشته رشد نشان می‌دهند. برای نخستین بار، سهم بازار مشترکان ۵G نیز در این گزارش ۲ درصد اعلام شده است، در حالی که سهم بازار ۳G به ۴ درصد کاهش یافته است. این رقم نشان‌دهنده آن است که ایران در زمینه توسعه ۵G نیز از اهداف برنامه هفتم عقب است و در حالی که باید به سمت ۱۰ درصد و بالاتر حرکت کند، سهم سایت‌های ۵G در کشور همچنان زیر پنج درصد است.

دیدگاه کارشناسان: نیاز به شاخص‌های کیفی و تجربه واقعی کاربر

امیرحسین دهقان، کارشناس شبکه، در خصوص این گزارش اظهار داشت: "اعداد به لحاظ ثبت سیستمی دقیق‌اند ولی از زاویه مصرف واقعی یا کیفیت تجربه کاربر کامل نیستند. ضریب نفوذ موبایل ۱۹۰ درصد یعنی تعداد زیادی از مردم چند سیم‌کارت دارند یا خطوط بلااستفاده به‌عنوان فعال ثبت شده است. در این بین کاهش تلفن ثابت دیده شده، ولی رشد اینترنت ثابت بسیار جزئی است. این رشد اندک ممکن است در تجربه واقعی مردم محسوس نباشد، چون در همین بازه تقاضا برای پهنای باند خانگی به دلیل تورم و قیمت، الگوی مصرف را تغییر داده است."

وی افزود: "توسعه ۵G در کشور محدود و بیشتر به شکل پایلوت یا مناطق خاص است، عدد سهم دو درصد منطقی است ولی ممکن است برداشت عمومی از آن اغراق‌آمیز شود. شاخص‌ها عمدتا بر اساس خطوط و سرویس‌های ثبت‌شده محاسبه می‌شوند و لزوما بیانگر تجربه واقعی یا کیفیت سرویس دریافتی همه کاربران نیستند. برای ارزیابی کامل وضعیت ارتباطات کشور استفاده از شاخص‌های کیفی و پیمایش‌های میدانی تکمیلی نیز ضروری است."

نتیجه‌گیری: ضرورت تسریع در توسعه زیرساخت‌ها

در مجموع، آمار و روندهای اخیر نشان می‌دهد که شبکه اینترنت ثابت در کشور هنوز نتوانسته پاسخگوی نیازهای جمعیت و اقتصاد دیجیتال باشد و رشد آن با کندی چشمگیری همراه است. در حالی که اینترنت همراه و تلفن همراه با افزایش ضریب نفوذ مواجه بوده‌اند، عقب‌ماندگی در توسعه فیبر نوری و فناوری‌های پرسرعت به ویژه FTTH، همچنان مانعی جدی برای ارتقای کیفیت خدمات دیجیتال و تحقق اهداف برنامه هفتم است. کارشناسان معتقدند بدون سرعت بخشیدن به توسعه زیرساخت‌ها، به‌روزرسانی فناوری‌ها و تمرکز بر تجربه واقعی کاربران، فاصله ایران با استانداردهای جهانی و انتظارات داخلی بیشتر خواهد شد.