هشدار جدی: تالاب‌های هشیلان و سراب نیلوفر کرمانشاه در آستانه خشکی کامل

هشیلان در آستانه نابودی: شمارش معکوس برای یک تالاب حیاتی

تالاب هشیلان، واقع در نزدیکی کرمانشاه، که زمانی به عنوان ذخیره‌گاه مهم آب زیرزمینی و زیستگاه اصلی پرندگان مهاجر شناخته می‌شد، اکنون در وضعیت بسیار وخیمی قرار دارد. این تالاب علاوه بر نقش حیاتی در حفظ تنوع زیستی، تأثیر بسزایی در تنظیم اقلیم محلی ایفا می‌کرد.

رئیس اداره محیط‌زیست شهرستان کرمانشاه وضعیت این دو تالاب را «بسیار بحرانی» توصیف کرده است.

به گفته مسئولان، گرمای شدید اخیر باعث شده تا دبی ورودی آب به تالاب از سرچشمه اصلی آن، یعنی سراب سبزعلی، به نزدیک صفر برسد. این وضعیت نگران‌کننده، هشدارها را جدی‌تر کرده و پیش‌بینی می‌شود که تالاب هشیلان تنها تا بیست روز آینده دوام بیاورد و پس از آن به طور کامل خشک شود.

سراب نیلوفر: از شکوه نیلوفرهای زرد تا بحران کنونی

وضعیت سراب نیلوفر نیز دست کمی از هشیلان ندارد. در حال حاضر، تنها یک سوم از وسعت این سراب دارای آب است و به دلیل کاهش شدید سطح آب‌های زیرزمینی، خروجی آن نیز تقریباً از کار افتاده است. سراب نیلوفر که زمانی به واسطه گل‌های نیلوفر زرد خود شهرت جهانی داشت، اکنون شاهد رشد این گونه بومی نیست و نیلوفرهای صورتی جایگزین آن‌ها شده‌اند. تلاش‌ها برای احیای نیلوفر زرد تاکنون با شکست مواجه شده، هرچند تعداد محدودی پیاز از این گونه در آزمایشگاه‌ها حفظ شده‌اند.

پیامدهای گسترده: از معیشت تا تنوع زیستی

خشک شدن این تالاب‌ها تنها یک فاجعه زیست‌محیطی نیست، بلکه پیامدهای گسترده‌ای بر زندگی مردم محلی و تنوع زیستی منطقه دارد:

• معیشت محلی: کشاورزان و فعالان حوزه گردشگری که زندگی‌شان به این تالاب‌ها وابسته بود، دیگر توان تأمین معیشت روزمره خود را ندارند و بسیاری از ساکنان منطقه مجبور به مهاجرت شده‌اند.
• تنوع زیستی: این بحران تهدیدی جدی برای تنوع زیستی منطقه است. پرندگان مهاجر زیستگاه‌های خود را از دست داده‌اند و گونه‌های بومی گیاهی و جانوری در معرض خطر انقراض قرار گرفته‌اند.

راهکارهای ناکافی و نیاز به عزم ملی

مسئولان محیط‌زیست و نهادهای مرتبط وعده‌هایی برای احیای این تالاب‌ها داده‌اند که شامل تغذیه مصنوعی، آبرسانی سیار و ممنوعیت چاه‌های غیرمجاز می‌شود. با این حال، تاکنون هیچ اثری در توقف روند خشک شدن‌ها مشاهده نشده است.

رئیس اداره محیط‌زیست کرمانشاه بر نقش مدیریت منابع آبی در این بحران تأکید کرده و برداشت بی‌رویه آب‌های زیرزمینی، حفر چاه‌های غیرمجاز و انتقال آب برای کشاورزی بدون در نظر گرفتن حق‌آبه تالاب‌ها را از عوامل اصلی این فاجعه می‌داند. وی هشدار داده است که اگر مصرف آب کنترل نشود و حق‌آبه زیست‌محیطی این دو تالاب تأمین نگردد، حتی با بارش‌های مناسب نیز بازگشت به شرایط گذشته بسیار دشوار خواهد بود.

در پایان، مسئولان خواستار ورود جدی‌تر نهادهای ملی شده‌اند و تصریح کرده‌اند که احیای تالاب هشیلان و سراب نیلوفر دیگر از توان استان خارج است. این امر نیازمند اعتبارات ویژه، همکاری وزارت نیرو برای تأمین آب و عزم ملی در سطح دولت است. اگر امروز اقدامی جدی صورت نگیرد، احتمالاً تا پاییز امسال این دو تالاب به طور کامل از بین خواهند رفت و خسارتی جبران‌ناپذیر به کرمانشاه و کشور وارد خواهد شد.