چالش‌ها و فرصت‌های کشت سبزی و صیفی‌جات در خراسان جنوبی: از تولید تا صادرات

محسن اسفندیاری، رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی، با تشریح وضعیت کشت سبزی و صیفی‌جات در استان، از تولید قابل توجه این محصولات و همچنین چالش‌های پیش روی کشاورزان خبر داد. وی بر لزوم توسعه صنایع تبدیلی و حمایت از کشاورزان برای غلبه بر مشکلات تأکید کرد.

آمار تولید و سطح زیرکشت

استان خراسان جنوبی با ظرفیت‌های کشاورزی خود، نقش مهمی در تأمین سبزی و صیفی‌جات کشور ایفا می‌کند. بر اساس اظهارات اسفندیاری:

• سبزیجات: سطح زیرکشت سبزیجات در استان بالغ بر ۱۴۲۰ هکتار است که پیش‌بینی می‌شود ۴۱ هزار و ۲۷۷ تن محصول از آن برداشت شود.
• صیفی‌جات: سطح زیرکشت صیفی‌جات نیز ۲۱۵۹ هکتار بوده و انتظار می‌رود ۷۴ هزار و ۶۵۹ تن محصول از آن به دست آید.

زمان برداشت سبزیجات تقریباً در طول سال (به‌جز ماه‌های سرد) و برداشت صیفی‌جات از خردادماه آغاز و تا نیمه مهرماه ادامه دارد.

محصولات کلیدی و مناطق اصلی تولید

مهم‌ترین محصولات استان شامل خربزه با بیش از ۱۱۶۰ هکتار، هندوانه با ۸۲۰ هکتار و شوید با ۲۰۰ هکتار است. شهرستان‌های طبس و بشرویه در تولید این محصولات پیشتاز هستند:

• طبس: بیشترین سطح سبزیجات با ۸۰۰ هکتار و تولید ۲۰ هزار و ۱۷۰ تن.
• بشرویه: رتبه نخست صیفی‌جات استان با ۶۰۰ هکتار سطح زیرکشت خربزه و هندوانه (به ترتیب ۴۰۰ و ۲۰۰ هکتار) و تولید حدود ۲۴ هزار تن محصول.

صادرات و بازارهای هدف

محصولات تولیدی خراسان جنوبی علاوه بر مصرف داخلی استان، به استان‌های همجوار نیز ارسال می‌شوند. نکته قابل توجه، صادرات بخش عمده سبزیجات تولیدی شهرستان طبس به کشورهای حاشیه خلیج فارس، آمریکا و کانادا است که نشان‌دهنده کیفیت و بازارپسندی این محصولات است.

مهم‌ترین چالش‌های کشاورزان

کشاورزان استان با مشکلات متعددی دست و پنجه نرم می‌کنند که بر افزایش قیمت محصولات نسبت به سال گذشته نیز تأثیرگذار بوده است. این چالش‌ها عبارتند از:

• نوسانات بازار مصرف: عدم ثبات در قیمت‌ها و تقاضا.
• هزینه بالای حمل‌ونقل: افزایش هزینه‌های لجستیکی.
• کیفیت پایین نهاده‌ها: دسترسی نداشتن به بذر، کود و سموم با کیفیت مطلوب در زمان مناسب. بذرهای وارداتی بی‌کیفیت گاهی به دلیل قوه‌نامیه پایین، باعث واکاری و تحمیل هزینه مضاعف می‌شوند.
• نبود خرید تضمینی: عدم وجود سازوکار حمایتی برای تضمین قیمت محصولات.
• ضعف در شبکه توزیع: مشکلات ساختاری در رساندن محصول به دست مصرف‌کننده.
• خشکسالی: تداوم شرایط اقلیمی نامساعد که منجر به کاهش سطح زیرکشت و عملکرد تولید می‌شود.

حمایت‌ها و برنامه‌های توسعه

سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی برای توسعه کشت سبزی و صیفی‌جات و حمایت از کشاورزان، برنامه‌هایی را در دست اجرا دارد:

• تسهیلات کم‌بهره: ارائه وام‌های با سود پایین.
• یارانه کشت زیر پلاستیک: حمایت مالی برای استفاده از روش‌های نوین کشت.
• توسعه آبیاری نوین: ترویج سیستم‌های آبیاری کارآمد برای مقابله با بحران آب.
• کشت نشائی: حمایت از روش‌های کشت نشائی برای افزایش بهره‌وری.

با این حال، با توجه به سیاست‌های کلان الگوی کشت و بحران آب، برنامه‌ای برای افزایش سطح زیرکشت وجود ندارد و حتی در سند چشم‌انداز توسعه هفتم، کاهش سطح ابلاغی مدنظر قرار گرفته است. البته بارش‌ها و منابع محلی مانند قنات و چشمه‌ها می‌توانند بر وضعیت آینده تأثیرگذار باشند.

آموزش و ترویج کشاورزی

جهاد کشاورزی استان به منظور ارتقاء دانش و مهارت کشاورزان، آموزش‌های متنوعی را برگزار می‌کند:

• معرفی ارقام پُرمحصول.
• ایجاد مزارع الگویی و تحقیقی.
• برگزاری کارگاه‌های آموزشی و روز مزرعه.
• ارائه دستورالعمل‌های فنی.

ضرورت توسعه صنایع تبدیلی

اسفندیاری توسعه صنایع تبدیلی و فرآوری سبزی و صیفی‌جات در استان را ضروری دانست. تجهیز کارگاه‌ها و ایجاد واحدهای سبزی خشک‌کنی می‌تواند به افزایش ماندگاری محصولات، توسعه اشتغال و تقویت امنیت غذایی کمک شایانی کند.