آیین نکوداشت فرهاد مهراد با حضور هنرمندان و بازخوانی آثار ماندگارش برگزار شد

آیین نکوداشت یاد و خاطره فرهاد مهراد، هنرمند برجسته موسیقی ایران، با عنوان «مثِ یک کوه، بلند ...» شامگاه سه‌شنبه (۱۱ شهریورماه) در فرهنگسرای ارسباران برگزار شد. این مراسم با مشارکت موسسه هزارصدا و اجرای آرش نصیری، روزنامه‌نگار و مدیر برنامه هزارصدا، میزبان جمعی از هنرمندان و چهره‌های فرهنگی بود.

حضور چهره‌های برجسته و غیبت مسعود کیمیایی

در این آیین، هنرمندانی چون فردین خلعتبری، هوشنگ گلمکانی، حسن رضایی، مسعود فروتن، صدیق تعریف، اکبر آزاد، علی مغازه‌ای و محمدعلی مرآتی حضور داشتند. پیش از این اعلام شده بود که مسعود کیمیایی، نویسنده و کارگردان پیشکسوت، در این مراسم سخنرانی خواهد کرد، اما به دلیل بیماری نتوانست حضور یابد.

بازخوانی آثار ماندگار فرهاد

بخش عمده این برنامه به بازخوانی و اجرای آثار ماندگار فرهاد مهراد توسط گروه‌ها و هنرمندان جوان اختصاص داشت. گروه «پستو» با خوانندگی کیان سعیدی، آراز تروسیان، وحید مهراد، محمدرضا مقدم، ایمان جعفری‌پویان و جابر رشادی، قطعات شاخصی چون «گنجشکک اشی مشی»، «اسیر شب»، «مرغ سحر»، «شبانه» و «کودکانه (بوی عیدی)» را به زبان انگلیسی اجرا کردند. این اجراها با استقبال گسترده مخاطبان مواجه شد و بسیاری از حاضران با خوانندگان همخوانی کردند.

سینما و موسیقی: ارتباطی ناگسستنی

فردین خلعتبری، آهنگساز و عضو آهنگسازان سینمای ایران، در سخنرانی خود به ارتباط متقابل و عمیق سینما و موسیقی اشاره کرد. او اظهار داشت: «اگر سینما نبود، بخشی از موسیقی آهنگین ایران به دست مردم نمی‌رسید. در دوران قبل و بعد از انقلاب، بخشی از موسیقی ایران مدیون سینما و سینما نیز مدیون موسیقی است.»

خلعتبری: «گروه‌های زیادی در حوزه موسیقی در سبک‌ها و سلیقه‌های مختلف فعالیت می‌کنند، مهمترین نکته این است که موسیقی، در شرایطی که آینده‌اش مشخص نیست، کار مهمی انجام می‌دهد.»

وی همچنین به اجرای گروه «پستو» اشاره کرد و گفت: «آثاری که گروه «پستو» اجرا کردند، متمایل به موسیقی راک است. البته فرهاد راک نمی‌خواند اما بعضی موتیف‌های او از آن فضا گرفته شده است. این آثار به یاد فرهاد اجرا می‌شوند و قابل احترام است اما زمانی که آثار فرهاد را اجرا می‌کنیم، این سوال مطرح می‌شود چرا چنین تغییری در اجرا ایجاد شده است، همچنین با تغییر نت‌ها و موتیف‌ها ممکن است براساس قانون کپی‌رایت مدعیانی از سوی آهنگسازان یا صاحبان آثار از چنین اجراهایی به دلیل رعایت نشدن قانون کپی‌رایت شکایت کنند که باید جدی بگیریم.»

هنر «مردانه» فرهاد و چالش‌های کپی‌رایت

خلعتبری در ادامه به ویژگی‌های آثار فرهاد مهراد پرداخت و بیان کرد: «فرهاد آثار عاشقانه کمی خوانده است، او هنر مردانه‌ای دارد؛ بسیار جدی، محکم و پرشرافت. عشق در لایه‌های دیگری از آثارش است، نه در لایه‌های سطحی، و این تفاوت فرهاد با سایر خواننده‌های هم‌دوره‌ای خودش است.»

او همچنین به موضوع تقلید و بازخوانی آثار هنرمندان اشاره کرد و گفت: «فریدون فروغی به من گفته بود که من و فرهاد مثل ری چارلز می‌خواندیم و تحت‌تأثیر او بودیم. تاریخ موسیقی پر از مثال‌ها و افرادی است که شبیه خوانندگان شناخته‌شده، آثاری را اجرا می‌کنند. امروز در ایران شاید بیش از ۵۰ درصد افرادی که آواز می‌خوانند، شبیه به شجریان هستند. اگر فردی مثل فرهاد بخواند، هیچ ایرادی ندارد. در تاریخ موسیقی همیشه آثاری بوده‌اند که تا حدودی عینا تکرار شدند.»

خلعتبری بر اهمیت اجرای حرفه‌ای فرهاد تأکید کرد و افزود: «فرهاد همیشه اجرای حرفه‌ای از آثار خود و دیگران داشت، پیانو می‌زد و بخش‌های مختلف را به‌خوبی اجرا می‌کرد. او از ابتدا نوازنده بود و این مهارت کمک بسیاری به کیفیت اجرای او کرد. فرهاد خودش آهنگ می‌ساخت، می‌خواند و سعی داشت همه چیز را به سبک خودش اجرا کند. امیدوارم روزی یک خواننده بگوید «مثل فرهاد می‌خوانم» نه اینکه «شبیه فرهاد بخوانم».»

فرهاد و سینما: از «قیصر» تا «رضا موتوری»

هوشنگ گلمکانی، کارگردان، منتقد و روزنامه‌نگار پیشکسوت سینما، نیز در این آیین سخنرانی کرد. او اظهار داشت: «همان طور که مسعود کیمیایی سینمای ایران را به دو دوره قبل و بعد از خودش تقسیم کرد، فرهاد هم تأثیر زیادی بر موسیقی پاپ گذاشت. این اتفاقات تاریخی، جریان فرهنگی که از غرب آمد در ایران هم بر همه حوزه‌ها از جمله سینما و موسیقی تأثیر گذاشت.»

گلمکانی به نقش سینما در معرفی فرهاد اشاره کرد و گفت: «من به عنوان یک علاقه‌مند سینما، فرهاد را با سینما و فیلم «رضا موتوری» شناختم. پیش از این چیزی درباره برنامه‌ها و اجراهای فرهاد نمی‌دانستم. آشنایی واقعی من با فرهاد با «رضا موتوری» آغاز شد.»

او صحنه‌ای از فیلم «رضا موتوری» را توصیف کرد که در آن یک بیمار در تیمارستان برای محبوبش آواز می‌خواند و سپس مشخص می‌شود که او فقط لب‌خوانی می‌کرده است. گلمکانی این صحنه را به چالش کشیدن شیوه رایج استفاده از صدای خواننده در سینمای آن زمان دانست.

تأثیر عمیق فرهاد بر نسل‌های بعد

این منتقد سینما با اشاره به اجرای هنرمندان جوان در این مراسم گفت: «اکثر این جوانان بعد از درگذشت فرهاد به دنیا آمدند، این نشان‌دهنده تأثیر عمیق اوست، مانند همان تأثیری که مسعود کیمیایی بر سینمای ایران گذاشت.»

گلمکانی: «حقیقت چندوجهی است، بیایید از دیدگاه‌های دوقطبی یا چندقطبی فاصله بگیریم. بحث فرهاد نمونه جالبی از این پیچیدگی است؛ او هم جزو جریانی بوده که ملامت می‌شد و هم کسی است که برای نسل بعدی تأثیرگذار بوده است. همین جمعیتی که امروز برای بزرگداشت او گردهم آمدند، نشان‌دهنده اثرگذاری اوست.»

فرهاد مهراد: پیشگام موسیقی راک و اجتماعی ایران

فرهاد مِهراد (۲۹ دی ۱۳۲۲ تا ۹ شهریور ۱۳۸۱) خواننده، آهنگساز و نوازنده اهل ایران بود. او از خوانندگان صاحب‌نام راک ایرانی بود که نخستین آلبوم راک اند رول انگلیسی ایران را منتشر کرد. آنچه او را از دیگر خوانندگان هم‌نسلش متمایز می‌کرد، خواندن ترانه‌های اجتماعی است که در آثار موسیقی او متبلور شده است.

مهراد یکی از شخصیت‌های برجسته و تأثیرگذار در تاریخ موسیقی ایران به شمار می‌رود. او با صدای خاص و سبک منحصربه‌فرد خود، توانست به عنوان یکی از پیشگامان موسیقی معاصر ایران شناخته شود. این هنرمند را به عنوان یکی از اولین خوانندگان سیاسی ایران نیز می‌شناسند. وی در اوایل دهه ۱۳۵۰ ترانه‌هایی با مضامین سیاسی و انتقادی می‌خواند و در زمستان ۱۳۵۷ ترانه انقلابی «وحدت» معروف به «محمد» را اجرا کرد.

برخی از معروف‌ترین قطعات فرهاد مهراد:

• مرد تنها
• کودکانه
• جمعه
• خسته
• اسیر شب
• هفته خاکستری
• شبانه ۱ و ۲
• گنجشکک اشی‌مشی
• سقف
• آوار
• وحدت
• نجواها
• کوچ بنفشه‌ها
• برف
• مرغ سحر
• گل یخ
• شب تیره