بحران سیاسی فرانسه: جمهوری پنجم در آستانه فروپاشی و بحث علنی استعفای ماکرون

فلج شدن سیاست و شکست مدل دوگل

روزنامه پالتیکو می‌نویسد: «هرچند استعفای ماکرون زلزله‌ای در صحنه دیپلماتیک اروپا به راه خواهد انداخت، اما تردید زیادی وجود دارد که چنین اتفاقی بتواند بن‌بست سیاسی جمهوری پنجم را رفع کند. به نظر می‌رسد مشکلات فرانسه عمیق‌تر از آن چیزی است که تصور می‌شود.»

چند روز پیش مشخص شد که «فرانسوا بایرو»، نخست‌وزیر فرانسه، قرار است روز دوشنبه هشتم سپتامبر با جلسه رای اعتمادی در پارلمان مواجه شود که به احتمال زیاد به سرنگونی دولت او منجر خواهد شد. در پی این رویداد، ماکرون در حال جستجو برای یافتن پنجمین نخست‌وزیر در کمتر از دو سال اخیر برای فرانسه است، زیرا انتظار می‌رود بایرو به دلیل معرفی طرح‌های نامحبوب برای رفع کسری بودجه چشمگیر فرانسه، هفته آینده از کار برکنار شود.

بحران بودجه و سایه سنگین ورشکستگی اقتصادی

پرسش اصلی این است که آیا گزینه جدید ماکرون برای نخست‌وزیری خواهد توانست یک بودجه ریاضتی چند میلیارد یورویی را که فرانسه برای اجتناب از بحران بدهی به آن نیاز دارد، فراهم کند؟ و آیا برگزاری یک انتخابات زودهنگام جدید موجب تشکیل یک اکثریت کارآمد در پارلمان خواهد شد؟ تحلیلگران معتقدند هیچ‌کدام از این دو مورد محتمل به نظر نمی‌رسند. حتی اگر خود ماکرون هم استعفا دهد، جانشین او نیز تقریباً با همین موانع دست و پنجه نرم خواهد کرد.

نهادهای جمهوری پنجم فرانسه، بالغ بر ۷۰ سال است که پابرجا مانده‌اند، صرف‌نظر از اینکه مردم معترض چند بار به خیابان‌ها آمده یا دست به اعتصاب زده باشند. در طول این مدت، دولت‌های متعددی در فرانسه آمدند و رفتند و روسای جمهور نیز عمدتاً تا پایان دوره خود در سمتشان باقی ماندند، هرچند که اغلب در پایان دولتشان محبوبیت کمتری نسبت به ابتدای آن داشتند. این نظام سیاسی تا به حال دوام آورده است.

افزایش فشارهای اجتماعی و سیاسی برای استعفای ماکرون

به نوشته پالتیکو، امروز پارلمان فرانسه در بن‌بستی غیرقابل رفع قرار گرفته است، مذاکرات بر سر بودجه این کشور متوقف شده و هشدارها در خصوص بروز ناآرامی اجتماعی بلندتر می‌شود. بازارهای مالی نیز متلاطم هستند و خود بایرو هشدار داده که فرانسه با چشم‌انداز یک بحران بدهی مشابه با بحران بدهی اواخر سال ۲۰۰۹ یونان، در صورتی که نتواند هزینه‌هایش را مهار کند، مواجه خواهد شد.

در این وضعیت، رهبران جناح‌های چپ و راست افراطی فرانسه، از جمله «ژردن باردلا»، رئیس حزب راست افراطی «اجتماع ملی»، و «ژان لوک ملانشون»، رهبر حزب چپ افراطی فرانسه، که هر دو حزب روی هم رفته یک‌سوم کرسی‌های مجلس ملی فرانسه را به خود اختصاص می‌دهند، علناً خواستار استعفای ماکرون به دلیل بحران و بن‌بست فعلی شده‌اند.

اکنون صحبت از استعفای او بیش از پیش رواج یافته و مفسران سیاسی مشهور و برخی چهره‌های راست میانه‌رو نیز شروع به بحث درباره چنین چشم‌اندازی کرده‌اند. «متیو گالار»، مقام ارشد شرکت افکارسنجی «ایپسوس» فرانسه، گفت: «حالا حتی کسانی که نزدیک به اردوگاه سیاسی خود ماکرون هم هستند، درباره این احتمال حرف می‌زنند. نارضایتی از او واقعی است.»

با این حال، بسیاری همچنان بعید می‌دانند که ماکرون در وهله کنونی استعفا دهد، نه صرفاً به این خاطر که استعفای زودهنگامش (انتخابات ریاست جمهوری بعدی فرانسه برای سال ۲۰۲۷ برنامه‌ریزی شده است) تأثیری بر حل و فصل این به هم ریختگی نخواهد گذاشت.

پارلمان بلاتکلیف در انتظار است

نظرسنجی‌ها نشان می‌دهند که در صورت برگزاری انتخابات پارلمانی زودهنگام دیگری در هفته‌های آینده در فرانسه، به احتمال زیاد باز هم یک پارلمان معلق و بدون اکثریت روی کار خواهد آمد و تنها تأثیر آن این خواهد بود که تعداد کرسی‌های راست‌های افراطی حزب اجتماع ملی، متعلق به مارین لوپن، کمی افزایش پیدا خواهد کرد.

«بنجامین مورل»، کارشناس حقوق اساسی فرانسه، گفت: «هنوز سیاستمداران فرانسه به این افسانه غلط معتقدند که فرانسوی‌ها در یک انتخابات رهبری را انتخاب می‌کنند و سپس به او یک اکثریت پارلمانی کارآمد را برای اقدام کردن اعطا می‌کنند.» به گفته مورل، پیروزی ماکرون در سال ۲۰۱۷ به عنوان یک لیبرال مختل‌کننده وضعیت سیاسی که سنت دو حزبی فرانسه را از بین برد، این افسانه را زدود. اما اکنون گسل‌های سیاسی که از دل ویرانه‌ها سر برآوردند، قرار است به سراغ خود او بروند.

از ۱۹۶۸ تا امروز؛ تردید سیاسی بی‌سابقه

«اریک شانی»، اقتصاددان ارشد سابق شرکت بیمه AXA، با اشاره به اعتراضات ماه مه ۱۹۶۸ که وضعیت فرانسه را در بن‌بست قرار داده و منجر به تغییرات سیاسی و اجتماعی عمیق در این کشور شد، گفت: «از زمانی که در سال ۱۹۶۸ دانشجو بودم تا به حال این حجم از تردید سیاسی را در فرانسه شاهد نبوده‌ام.» شانی ادامه داد: «به ناگهان دیگر نمی‌دانید چه اتفاقی دارد برای اقتصاد شما و دولت شما می‌افتد.»

ماکرون که در دوره ریاست جمهوری‌اش از خود چهره فردی سرسخت و لجباز را نشان داده، اغلب این احتمال را که دست به استعفای زودهنگام بزند، مردود دانسته است. این چهره سیاسی میانه‌روی ۴۷ ساله در هشت سال گذشته به عنوان یک چهره مسلط و اختلاف‌برانگیز در عرصه سیاست فرانسه خود را نشان داده است، در حالی که وعده‌های او برای فرانسه نسبتاً محقق نشده‌اند. رئیس‌جمهور فرانسه به خوبی می‌داند نشانه چندانی از این وجود ندارد که سیاستمداران فرانسه حاضر به کنار گذاشتن اختلافاتشان و حل معضل بودجه‌ای کشور به جهت مصلحت ملت باشند.

«گاسپار گانتزر»، مشاور سابق «فرانسوا اولاند»، رئیس‌جمهور سوسیالیست سابق فرانسه، بر این باور است که در حقیقت جو موجود در فرانسه کاملاً فاقد حس اتحاد و همکاری است. او اظهار کرد: «ما به تعمیق کسری بودجه ادامه خواهیم داد و هیچ اتفاقی برای رفع آن رخ نخواهد داد و اوضاع تنها بدتر خواهد شد.»