رژه بزرگ چین: نمایش قدرت نظامی و پیام‌های دیپلماتیک به غرب

پکن، پایتخت چین، اخیراً میزبان بزرگ‌ترین رژه نظامی خود بود؛ رویدادی که به مناسبت هشتادمین سالگرد پایان جنگ جهانی دوم و تحت ریاست «شی جین‌پینگ»، رئیس‌جمهور این کشور، برگزار شد. این رژه که از سوی رسانه‌های بین‌المللی با دقت رصد شد، فراتر از یک نمایش نظامی صرف، حامل پیام‌های سیاسی و دیپلماتیک مهمی به جامعه جهانی، به‌ویژه ایالات متحده و متحدانش بود.

زمینه دیپلماتیک و حضور رهبران برجسته

رژه نظامی چین در پی «یک هفته بزرگ دیپلماسی» برای رهبر این کشور برگزار شد. پیش از این مراسم، شهر تیانجین میزبان اجلاس رهبران جنوب جهان بود که به‌عنوان مقدمه‌ای مهم برای این نمایش قدرت نظامی تلقی شد. ده‌ها رهبر جهان، عمدتاً از کشورهای غیرغربی، در این رویداد حضور یافتند.

اما آنچه بیش از همه توجه‌ها را به خود جلب کرد، حضور همزمان شی جین‌پینگ، ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهور روسیه و کیم جونگ‌اون رهبر کره شمالی بود. تصاویر این سه رهبر در حال گفت‌وگو و دست دادن بر روی فرش قرمز، پیامی نمادین به غرب ارسال کرد که سلطه آن بر نظم جهانی را به چالش می‌کشید.

از دیگر رهبران حاضر در این رژه می‌توان به الکساندر لوکاشنکو رئیس‌جمهور بلاروس، مسعود پزشکیان رئیس‌جمهور ایران، پرابوو سوبیانتو رئیس‌جمهور اندونزی و مین آنگ هلاینگ رئیس شورای نظامی میانمار اشاره کرد.

پیام‌های صریح شی جین‌پینگ به جهان

رژه چین با دقت فراوان طراحی شده بود تا پیام سیاسی روشنی به ایالات متحده و متحدانش ارسال کند. در سخنرانی آغازین خود، شی جین‌پینگ هشدار داد که جهان با «انتخاب میان صلح و جنگ» روبه‌رو است و تأکید کرد که چین هرگز از هیچ دولت زورگویی هراس ندارد. این سخنان به وضوح کنایه‌ای به آمریکا و شرکای آن تفسیر شد. شی همچنین یادآور شد که مردم چین همواره در برابر دشمنان، متحد و مقاوم بوده‌اند.

«این یعنی چین بی‌پروا در کنار دوستان خود می‌ایستد، حتی وقتی آن‌ها در عرصه افکار عمومی جهانی مطرود شمرده می‌شوند.»

وِن‌تی سونگ، پژوهشگر شورای آتلانتیک

واکنش ایالات متحده و تحلیل کارشناسان

این رژه با واکنش سریع دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، همراه شد. او در حساب کاربری خود در تروث‌سوشال نوشت: «لطفاً گرم‌ترین سلام‌های مرا به ولادیمیر پوتین و کیم جونگ‌اون برسانید، در حالی که علیه ایالات متحده توطئه می‌کنید.» این واکنش، بازتاب نگرانی شدید واشنگتن از نمایش همبستگی پکن، مسکو و پیونگ‌یانگ بود.

نمایش تجهیزات نظامی پیشرفته

بخش مهمی از این رژه ۷۰ دقیقه‌ای به توصیف تجهیزات نظامی به نمایش درآمده اختصاص داشت. انواع تانک‌ها، پهپادها، موشک‌های دوربرد و هسته‌ای، جنگنده‌ها و هواپیماهای رادارگریز در معرض دید قرار گرفتند. درو تامپسون، پژوهشگر ارشد مدرسه مطالعات بین‌المللی «اس. راجاراتنام»، هدف این نمایش‌ها را هشدار به آمریکا، اروپا و همسایگان چین درباره چالش‌برانگیز بودن منافع حیاتی پکن دانست.

در این رژه، جنگنده جدید J۱۵-DT نیز مشاهده شد؛ پرنده‌ای که به باور کارشناسان نقش پشتیبان و فریب‌دهنده را برای جنگنده‌ها دارد و هدف آن انحراف حملات دشمن و رهگیری اهداف متحرک است. همچنین، مشاهده یک موشک بالستیک قاره‌پیما با قابلیت پرتاب از زیردریایی، نشانگر پیشرفت چین در ایجاد «سه‌گانه هسته‌ای» است.

یک استاد موسسه روابط بین‌الملل در دانشگاه «تامکانگ» تایوان نیز بر تمرکز چین بر سامانه‌های ضدپهپاد و هواپیماهای هشدار زودهنگام تأکید کرد و آن را ناشی از درس‌های جنگ روسیه و اوکراین دانست. جنیفر پارکر، پژوهشگر دانشگاهی در استرالیا، نیز تأکید کرد که ارتش چین بسیار توانمند است و نباید دست‌کم گرفته شود.

مسئله تایوان و چشم‌انداز «احیای ملت چین»

شی جین‌پینگ در سخنرانی خود بارها به «احیای ملت چین» اشاره داشت؛ عبارتی که با چشم‌انداز بلندمدت او گره خورده و مسئله تایوان را نیز شامل می‌شود. حزب کمونیست چین تایوان را بخشی از خاک خود می‌داند، در حالی که دولت حاکم بر این جزیره خودگردان با این امر مخالف است.

در همین رابطه، رئیس‌جمهور تایوان رژه چین را بی‌اهمیت خواند و گفت: «مردم تایوان صلح را گرامی می‌دارند و ما صلح را با لوله تفنگ جشن نمی‌گیریم.» این اظهارات نشان‌دهنده تنش‌های عمیق میان پکن و تایپه بر سر آینده این جزیره است.