رکود بی‌سابقه بازار لوازم خانگی: گرایش به تعمیر و فروش اقساطی در ایران

بازار لوازم خانگی در ایران طی ماه‌های اخیر با رکود شدیدی روبه‌رو شده است. در این شرایط، برخی فروشندگان برای جلوگیری از برگشت چک‌ها، کالاهای خود را پایین‌تر از قیمت واقعی عرضه می‌کنند که این موضوع شرایط بی‌سابقه‌ای را در بازار ایجاد کرده است. کاهش توان مالی خانوارها، افزایش نرخ ارز، تورم و هزینه‌های بالای زندگی، خرید کالاهای گران‌قیمت را دشوار کرده و به افت شدید تقاضا منجر شده است. در نتیجه، فروش تولیدکنندگان کاهش یافته و بسیاری از فروشگاه‌ها با انبارهای پر از کالاهای فروخته نشده مواجه‌اند. این وضعیت، تعمیر لوازم خانگی به جای خرید نو را به گزینه‌ای اصلی برای مصرف‌کنندگان تبدیل کرده است.

عوامل تشدیدکننده رکود و گرایش به تعمیر

عوامل متعددی به این رکود دامن زده و گرایش به تعمیر را تقویت کرده‌اند:

• محدودیت واردات: خروج برندهای خارجی و محدودیت تولید داخلی، تنوع محصولات را کاهش داده و قیمت‌ها را بالا برده است.
• ناترازی انرژی: قطعی‌های مکرر برق، تولیدکنندگان را محدود کرده و تعطیلی خطوط تولید، تامین مواد اولیه و کمبود نقدینگی، عرضه کالا را کاهش داده است.
• تغییر رفتار اقتصادی: خانواده‌ها برای مدیریت هزینه‌ها به دنبال راهکارهای کم‌هزینه هستند و تعمیر لوازم خانگی یکی از این راهکارهاست.

این روند، نیاز به خدمات تعمیر معتبر و قطعات یدکی استاندارد را افزایش داده و فشار بر کسب‌وکارهای تعمیرات را بیشتر کرده است.

چالش‌های پیش روی مصرف‌کنندگان در بازار تعمیرات

با وجود افزایش تقاضا برای تعمیرات، چالش‌های قابل توجهی نیز وجود دارد:

• هزینه‌های بالای تعمیر: در برخی موارد، هزینه تعمیر تقریباً برابر با خرید یک دستگاه نو است که تصمیم‌گیری را برای خانوارها دشوار می‌کند.
• شاخص مدیران خرید (شامخ): در خرداد ۱۴۰۴، شاخص شامخ در گروه ماشین‌سازی و لوازم خانگی ۳۴.۵ ثبت شده که نشان‌دهنده رکود شدید است. شاخص تولید محصولات ۲۸.۴ و میزان سفارشات جدید ۲۸ گزارش شده که وضعیت دشوار تولیدکنندگان را تأیید می‌کند.
• کمبود قطعات یدکی: حجم بالای کار تعمیرکاران، زمان انتظار برای دریافت خدمات را افزایش داده است. کمبود برخی قطعات یدکی و وابستگی به مواد اولیه داخلی، تأمین قطعات را با چالش مواجه کرده و کیفیت خدمات را کاهش داده است.
• عدم تعادل عرضه و تقاضا: افزایش تقاضا در حالی که عرضه محدود است، هزینه‌ها را بالا برده و فشار مالی خانوارها را بیشتر کرده است.

تجربه خانوارها نشان می‌دهد که برخی تعمیرات، اگرچه هزینه‌بر است، در مجموع صرفه‌جویی قابل توجهی نسبت به خرید نو دارند، اما در برخی موارد هزینه تعمیر تقریباً با قیمت خرید یک دستگاه نو برابری می‌کند. این اختلاف باعث شده تصمیم‌گیری برای تعمیر یا خرید، پیچیده و همراه با ریسک مالی شود.

تأثیر بر بازار کار و راهکارهای اقتصادی

گرایش به تعمیر نه تنها بر رفتار مصرف‌کننده تأثیر گذاشته، بلکه تأثیر قابل توجهی بر بازار و اشتغال تعمیرکاران داشته است. تعداد مراکز تعمیر و فروشگاه‌های قطعات یدکی افزایش یافته و بسیاری از تعمیرکاران برای تأمین تقاضای بالای خانوارها، شیفت‌های کاری خود را طولانی‌تر کرده‌اند. این موضوع به شکل غیرمستقیم اشتغال در بخش تعمیرات را افزایش داده است.

فروش اقساطی، راهکار دیگر

در کنار افزایش تعمیرات، فروش اقساطی لوازم خانگی نیز روند صعودی داشته است. کاهش توان مالی خانوارها و بالا بودن قیمت کالاهای نو باعث شده بسیاری از مصرف‌کنندگان به جای پرداخت نقدی، خرید اقساطی را انتخاب کنند. این موضوع برای فروشندگان راهکاری برای حفظ نقدینگی و کاهش حجم کالاهای انبار شده محسوب می‌شود، اما فشار مالی خانوارها را نیز طولانی‌تر کرده است.

پیشنهادات کارشناسان برای بهبود وضعیت

کارشناسان اقتصادی برای خروج از این وضعیت، راهکارهایی را پیشنهاد می‌کنند:

• توسعه مراکز تعمیر حرفه‌ای: ایجاد شبکه توزیع قطعات استاندارد، فشار مالی و زمانی مصرف‌کنندگان را کاهش می‌دهد.
• همکاری دولت و تولیدکنندگان: بهبود عرضه و کاهش هزینه‌های تعمیر از طریق افزایش بهره‌وری تولیدکنندگان داخلی و حمایت از خطوط تولید قطعات یدکی.
• آگاهی‌رسانی به مصرف‌کنندگان: اطلاع‌رسانی درباره مراکز تعمیر معتبر و استفاده از قطعات استاندارد.
• آموزش و توانمندسازی تعمیرکاران: ارتقای استاندارد خدمات و افزایش مهارت فنی آن‌ها.

تحلیلگران هشدار می‌دهند که بدون اتخاذ سیاست‌های حمایتی و مدیریتی، رکود بازار لوازم خانگی و فشار اقتصادی بر خانوارها ادامه خواهد یافت. گرایش به تعمیر، نمونه‌ای از انعطاف و مدیریت اقتصادی خانوارها در شرایط دشوار است، اما نیازمند سیاست‌های دقیق برای جلوگیری از مشکلات بلندمدت بازار است.

تقویت بخش تعمیرات و حمایت از تولید قطعات یدکی داخلی، نه تنها فشار مالی مصرف‌کنندگان را کاهش می‌دهد، بلکه امنیت اقتصادی و اشتغال مرتبط با تعمیرات را حفظ می‌کند. این روند همچنین فرصت مناسبی برای کارآفرینی و ایجاد اشتغال در بخش تعمیرات فراهم کرده است.