کشف جدید: مغز، عامل پنهان فشار خون بالا و راهی برای درمان‌های نوین

نقش آستروسیت‌ها و میکروگلیاها در تنظیم فشار خون

نورون‌ها و سلول‌های گلیال در مغز، از جمله آستروسیت‌های ستاره‌ای شکل، همکاری نزدیکی برای هماهنگی سیگنال‌ها و تنظیم تحریک‌پذیری نورون‌ها دارند. آستروسیت‌ها قادرند در پاسخ به شرایط مختلف، از جمله فشار خون بالا، تغییر شکل دهند. اما چگونگی این تغییر شکل و تأثیر آن بر فشار خون، تا کنون یک راز باقی مانده بود.

محققان برای رمزگشایی این پدیده، به مطالعه موش‌هایی روی آوردند که با رژیم غذایی پرنمک تغذیه می‌شدند. در این حیوانات، آستروسیت‌ها در ناحیه کلیدی هیپوتالاموس مغز، برخی از ساختارهای شاخه‌ای خود را از دست دادند. این تغییر صرفاً ظاهری نبود، بلکه بخشی از یک فرآیند پیچیده‌تر است که در آن نمک باعث التهاب مغز شده و به نوبه خود، فشار خون را افزایش می‌دهد.

رژیم غذایی پرنمک و تأثیر آن بر مغز

برای شبیه‌سازی رژیم غذایی سرشار از تنقلات مضر در انسان، محققان به موش‌ها آب شور با حدود ۲ درصد نمک دادند؛ مقداری مشابه آنچه از مصرف روزانه بیکن، نودل فوری و پنیر فرآوری شده به دست می‌آید. این تغییر در شوری نه تنها بر بدن، بلکه به طور مستقیم بر مغز نیز تأثیر گذاشت.

• تجمع میکروگلیاها: سلول‌های ایمنی مغز (میکروگلیا) در اطراف نورون‌های تولیدکننده وازوپرسین (که به تنظیم فشار خون کمک می‌کنند) تجمع یافتند.
• هرس شاخه‌های آستروسیتی: این میکروگلیاها، شاخه‌های آستروسیتی را که به طور معمول نورون‌ها را احاطه کرده و تنظیم می‌کنند، جدا کردند.
• افزایش گلوتامات: با حذف آستروسیت‌ها، گلوتامات، یک انتقال‌دهنده عصبی کلیدی، به مناطق خارج سیناپسی سرازیر شد و گیرنده‌های NMDA را فعال کرد.
• افزایش فعالیت نورون‌های وازوپرسین: این فرآیند منجر به افزایش سرعت فعالیت نورون‌های وازوپرسین و در نتیجه، افزایش فشار خون شد.

امیدهای جدید برای درمان فشار خون مقاوم

نکته قابل توجه این است که وقتی دانشمندان فعالیت هرس‌گونه میکروگلیا را مسدود کردند، نورون‌ها آرام شدند و فشار خون نیز کاهش یافت. این یافته نشان می‌دهد که میکروگلیاها به عنوان هادی‌های غیرمنتظره در ارکستر فشار خون مغز عمل می‌کنند و تعاملات نورون-گلیا را از طریق هرس آستروسیت‌ها تنظیم می‌کنند.

ماشا پراگر-خوتورسکی، دانشیار گروه فیزیولوژی دانشگاه مک‌گیل می‌گوید: «این شواهد جدیدی است که نشان می‌دهد فشار خون بالا می‌تواند از مغز سرچشمه بگیرد و دری را به روی توسعه درمان‌هایی که بر مغز تأثیر می‌گذارند، باز می‌کند.»

این مطالعه با استفاده از تصویربرداری پیشرفته مغز و تکنیک‌های آزمایشگاهی نوین انجام شده است. پراگر-خوتورسکی افزود: «نقش مغز در فشار خون بالا تا حد زیادی نادیده گرفته شده است، تا حدی به این دلیل که مطالعه آن دشوارتر است، اما با تکنیک‌های جدید می‌توانیم این تغییرات را در عمل ببینیم.»

برنامه‌های بعدی محققان شامل بررسی این موضوع است که آیا فرآیندهای مشابهی در سایر اشکال فشار خون بالا نیز دخیل هستند یا خیر. این کشف می‌تواند راه را برای توسعه درمان‌های هدفمندتر و مؤثرتر برای میلیون‌ها نفر که از فشار خون بالا، به ویژه موارد مقاوم به درمان، رنج می‌برند، هموار کند.