صف‌های طولانی ویزای چین در تهران؛ تناقض در روابط تجاری ایران و پکن

در روزهای اخیر، تصاویر صف‌های طولانی متقاضیان دریافت ویزای چین در نزدیکی سفارت این کشور در تهران، توجه بسیاری را به خود جلب کرده است. این صف‌ها که از نیمه‌های شب شکل می‌گیرند و ساعت‌ها به طول می‌انجامند، پرسش‌های جدی را درباره تناقض میان حجم بالای تجارت ایران و چین و دشواری‌های سفر به این کشور برای شهروندان ایرانی مطرح می‌کند.

تجارت ایران و چین یکی از مهم‌ترین ستون‌های اقتصاد کنونی کشور محسوب می‌شود. طبق آمارهای رسمی سال گذشته، حجم تجارت غیرنفتی دو کشور به حدود 34.1 میلیارد دلار رسید که شامل 14.8 میلیارد دلار صادرات غیرنفتی ایران به چین و 19.3 میلیارد دلار واردات از چین بود. این حجم عظیم تجاری در کنار صف‌های طولانی ویزا، انتقادهایی را به همراه داشته است؛ به طوری که برخی فعالان بخش خصوصی معتقدند: «ملتی که بیش از ۷۰ درصد کالاهای خود را از چین وارد می‌کند نباید مجبور باشد برای گرفتن اجازه سفر، روی زمین بخوابد.»

ریشه‌های چالش: تفاوت تجارت کلان و خرد

کارشناسان ریشه این وضعیت را در تمایز میان «واردات کلان» و «مبادلات خرد» می‌دانند. بخش بزرگی از تجارت دو کشور در چارچوب قراردادهای دولتی یا همکاری‌های میان شرکت‌های بزرگ پیش می‌رود که از سازوکارهای ویژه و تسهیلات خاص بهره‌مند است. اما در مقابل، نیازهای خرد مانند سفرهای کاری، تحصیلی یا بازرگانی در مقیاس کوچک، همچنان با روندهای پیچیده و زمان‌بر اداری روبه‌رو است. این تفاوت، خود را به‌روشنی در صف‌های طولانی ویزا نشان می‌دهد.

در حوزه کلان، قراردادهای بلندمدت میان دولت‌ها و شرکت‌های بزرگ، انتقال کالا و سرمایه را تسهیل می‌کند و حجم مبادلات را به سرعت افزایش می‌دهد. اما در سطح خرد، بازرگانان مستقل و افراد حقیقی برای انجام فعالیت‌های تجاری، به سازوکاری نیاز دارند که اغلب کمتر مورد توجه قرار گرفته است.

مطالبه بازرگانان از وزارت امور خارجه

فعالان بخش خصوصی بر این باورند که از سه ماه گذشته صدور ویزای چین برای ایرانیان با کندی و پیچیدگی‌های تازه‌ای همراه شده است. بسیاری از امور سفارتخانه به شرکت‌های واسطه سپرده شده که روند کار را دشوارتر کرده و همین موضوع صف‌های طولانی مقابل سفارتخانه چین را رقم زده است.

کیوان کاشفی، عضو هیات‌رئیسه اتاق بازرگانی ایران، در این باره توضیح داد: «صدور ویزاهای سفارتخانه به کندی انجام می‌شود؛ آن هم با مکث‌ها و تغییرات بسیار. معمولا در روز تعداد بیشتری از متقاضیان نسبت به حد نصاب پذیرش می‌شوند، اما عمده کارها به شرکت‌های دیگری واگذار شده که وظایف صدور ویزا و اقامت را بر عهده دارند و این مساله خود، روند را دشوارتر کرده است.»

او افزود که چین نخستین مقصد صادراتی ایران و یکی از اصلی‌ترین شرکای تجاری در بخش واردات است و میزان رفت‌وآمد در این بخش بسیار بالا است. اتاق مشترک ایران و چین برای اعضای شناسنامه‌دار خود تسهیلاتی مانند معرفی‌نامه‌های ویژه و در برخی موارد، ویزای فوق‌العاده برای هیات‌ها و نمایشگاه‌ها فراهم کرده است، اما این امتیاز شامل همه متقاضیان نمی‌شود.

نقش وزارت امور خارجه و اتاق‌های بازرگانی

کاشفی تاکید کرد که اولین اقدام باید از سوی وزارت امور خارجه صورت گیرد. او معتقد است این وزارتخانه در بسیاری از موارد مرتبط با صدور ویزا و اقامت کم‌کاری می‌کند و تمایل چندانی به ورود در مقولات ویزا و امور کنسولی نشان نمی‌دهد، در حالی که تسهیل در تردد اتباع از وظایف اصلی دستگاه دیپلماسی است.

• گام اول: ورود وزارت امور خارجه و پیگیری حساس‌تر موضوع.
• گام دوم: نقش‌آفرینی اتاق‌های بازرگانی مشترک برای تسهیل رفت‌وآمدها.

او همچنین به چالش دیگری اشاره کرد: در بسیاری از کشورهای دنیا، متقاضی برای دریافت ویزا دیگر نیازی به مراجعه حضوری به سفارتخانه ندارد و روند از طریق سامانه‌های آنلاین مدیریت می‌شود، اما در ایران همچنان اصرار بر حضور و ارائه مستقیم مدارک وجود دارد که پیامدهای اجتماعی و روانی خاص خود را به دنبال دارد.

کاشفی در پایان تاکید کرد که با توجه به اینکه عمده واردات ایران از مبدا چین صورت می‌گیرد، منطقی نیست که در مساله رفت‌وآمد و ویزا چنین مشکلاتی وجود داشته باشد و انتظار می‌رود این موضوع با سرعت بیشتری حل شود.

نتیجه‌گیری: لزوم برنامه‌ریزی دقیق‌تر

صف طولانی مقابل سفارتخانه چین در تهران، نمادی از شکاف میان تجارت کلان و واقعیت‌های دیپلماتیک است؛ شکافی که می‌توان با برنامه‌ریزی دقیق‌تر و اصلاح برخی روندها بر آن غلبه کرد. روابط اقتصادی ایران و چین ظرفیت‌های بزرگی دارد، اما برای بهره‌گیری کامل از این ظرفیت‌ها، باید سازوکارهایی طراحی شود که نه فقط دولت‌ها و شرکت‌های بزرگ، بلکه شهروندان و بازرگانان خرد نیز از آن منتفع شوند.