بازار طلای تهران: رکود پس از جنگ و رونق پلتفرم‌های آنلاین

رکود و خلوتی در بازار سنتی طلا

در یک روز گرم شهریور ماه، گشتی در راسته زرگرها در خیابان پانزده خرداد تهران، تصویری از بازاری کم‌رمق و خلوت را به نمایش می‌گذارد. برخلاف تصورات، حال و هوای مردم و طلافروشان چندان تعریفی ندارد. راسته اصلی بازار که معمولاً مملو از جمعیت و درخشش ویترین‌هاست، این بار از سیل رهگذران و هیاهوی همیشگی خبری نیست. حتی در ماه ربیع‌الاول که موسم جشن‌ها و مراسم‌های عقد و ازدواج است، تعداد مراجعان انگشت‌شمار است.

بیشتر از خریداران، فروشندگان در مغازه‌های خود یا در حال تماشای عبور و مرور مردم هستند و یا سرگرم تلفن‌های همراه خود، شاید برای پی بردن به مظنه لحظه‌ای بازار. برخی مغازه‌ها نیز به نظر می‌رسد که آگاهانه تصمیم به بازگشایی نگرفته‌اند.

روایت طلافروشان از وضعیت بازار

«حاج ع»، یکی از طلافروشان قدیمی، درباره شرایط بازار می‌گوید که پس از روزهای جنگ و ماه‌های محرم و صفر، با آغاز ربیع‌الاول کمی رونق بازگشته است. با این حال، او تاکید دارد که بازار همچنان با نگرانی به اخبار و مسائل مربوط به «مکانیزم ماشه» و احتمال جنگ می‌نگرد و همین امر باعث افزایش قیمت‌ها شده است.

«در روزهای جنگ، بازار نیمه‌تعطیل بود و خرید و فروشی صورت نمی‌گرفت. این موضوع روی قیمت‌ها و رفتار مردم تأثیر مستقیم داشت. مردم ترس داشتند و چون طلا یک مولفه اقتصادی مهم است، تقاضا بالا رفت اما متاسفانه امکان خرید و فروش وجود نداشت. بعد از پایان جنگ و بازگشایی بازار، روند افزایشی قیمت‌ها ادامه دارد و کسی هم خرید نمی‌کند.»

حاج ع اضافه می‌کند که در روزهای جنگ، فروش بیشتر از سمت مردم بود تا طلافروشان، که یکی از دلایل آن نیز نامشخص بودن نرخ‌ها بود. مردم ترجیح می‌دادند طلاهایشان را نگه دارند تا ارزش آن بالاتر برود، مگر در موارد خاص مانند خرید خانه یا خودرو که به دلیل تعطیلی بانک‌ها و نبود فعالان بازار، با مشکل مواجه می‌شدند یا مجبور به فروش با نرخ‌های پایین‌تر بودند.

قیمت‌گذاری غیرواقعی و قفل شدن معاملات در بحران

در دوران جنگ، بازار سنتی نه تنها از انجام معامله عاجز بود، بلکه مکانیزم قیمت‌گذاری آن نیز به شدت غیرواقعی و دستکاری شده بود. حاج ع توضیح می‌دهد:

«در آن روزها تفاوت نرخ خرید و فروش به شدت افزایش یافت. برای مثال، در حالی که امروز اختلاف نرخ خرید و فروش هر گرم طلا حدود ۲۰ هزار تومان است، در زمان جنگ این تفاوت به ۸۰ هزار تومان رسید. عده‌ای از طلافروشان پرنفوذ در بازار مسئول اعلام قیمت بودند و فعالان بازار بر اساس آن خرید و فروش می‌کردند. کسانی هم که در بازار حضور نداشتند، از طریق سایت‌هایشان معامله انجام می‌دادند.»

این اختلاف زیاد در نرخ‌ها، به ایجاد بی‌اعتمادی و اختلال در شرایط سخت منجر می‌شود. «حاج ح»، یکی دیگر از فعالان بازار، معتقد است که بازار نسبت به شرایط حساس بیگانه نیست. او می‌گوید:

«وقتی زمزمه جنگ به گوش می‌رسد و مردم تحریک می‌شوند و به خرید تمایل نشان می‌دهند، اما وقتی بانک‌ها بسته‌اند و فعالان بازار حضور ندارند، کسی نمی‌تواند خرید یا فروش کند. همه چیز قفل است. در جنگ چنین اتفاقی افتاد.»

این روایت نشان می‌دهد که طلای سنتی در مواقع بحران، برخلاف همیشه، نقدشوندگی بالایی ندارد.

نقش روانی و سفته‌بازی در قیمت‌ها

به گفته فروشندگان طلا، نقش روانی و انتظارات مردم در تحلیل بازار سنتی طلا تعیین‌کننده است. بازار به سمت جذب نقدینگی متمایل است، اما چون قیمت‌ها تابع سفته‌بازی‌ها و فضاسازی‌های رسانه‌ای در حال افزایش است، خرید و فروش واقعی صورت نمی‌گیرد. بازار سنتی طلا هنگام بحران، مستعد افزایش شکاف میان قیمت واقعی و قیمت اعلام‌شده است و معاملات شخصی نیز قابل اعتماد و شفاف نیستند.

حاج ح به محدودیت‌های بازار سنتی در مواقع بحرانی اشاره می‌کند و می‌گوید: «در روزهای جنگ که بازار سنتی تعطیل بود، هیچ راهی پیش پای کسی که می‌خواست طلا خرید و فروش کند، وجود نداشت. درست است که حفظ جان و امنیت در اولویت است، اما برای کسانی که نیاز به نقدینگی دارند باید فکری کرد.»

رونق پلتفرم‌های آنلاین و تقاضا برای طلای دست دوم

در روزهای جنگ که بازار سنتی تعطیل بود، پلتفرم‌های آنلاین طلا، به استثنای چند روز، فعال بودند. با این حال، برخی بازاریان نگاهی بدبینانه به این کسب‌وکارها دارند و معتقدند که «مشخص نیست پلتفرم‌ها چه جنسی را با چه عیاری به مشتریان تحویل می‌دهند و نمی‌توان به سادگی به قالب‌های معاملاتی آنلاین اعتماد کرد.»

این ارزیابی‌ها در حالی است که نهادهای نظارتی و امنیتی گزارش‌های متفاوتی درباره پلتفرم‌های طلا ارائه می‌دهند. «ع.و» نیز به از دست رفتن قدرت خرید مردم به عنوان واقعیتی دیگر در بازار سنتی طلا اشاره می‌کند:

«بازار بیشتر از اینکه در شوک جنگ باشد، متاثر از وضعیت تورمی و کاهش قدرت خرید مردم است. وقتی شرایط به گونه‌ای است که کسی پول در دسترس ندارد، دیگر صحبت کردن از خرید طلا بی‌معنی است. الان خرید و فروش صورت نمی‌گیرد اما اگر هم کسی پیدا شود، می‌خواهد بفروشد تا بخرد. مردم نقدینگی در اختیار ندارند و از آن طرف هم می‌دانیم که هزینه‌های زندگی رو به افزایش است. بنابراین اگر هم بخواهند طلا بخرند، دنبال کارهای دست دوم و بی‌اجرت می‌گردند. متاسفانه شرایط به گونه‌ای پیش رفته که حوزه کار طلافروشان سنتی از حالت زینتی خارج شده است.»

تجربه روزهای جنگ نشان داد که پلتفرم‌های آنلاین می‌توانند خلأ بازار سنتی را پر کنند. این پلتفرم‌ها به کاربران اجازه می‌دهند حتی در شرایط بحران، با مبلغ اندک اقدام به خرید یا فروش طلا کنند. حاج ع در این باره توضیح می‌دهد:

«در پلتفرم‌های آنلاین طلا آن‌طور که من شنیده‌ام با مبالغ اندکی مثل صد هزار تومان هم می‌توان مقدار کمی طلا خرید. نمی‌خواهم این را با بازار سنتی مقایسه کنم اما فکر می‌کنم این مزیتی بزرگ است. تجربه روزهای جنگ نشان داد که این سیستم‌ها انعطاف‌پذیرتر عمل می‌کنند و در مواقع بحرانی گزینه‌ای امن‌تر برای کسانی‌اند که نیاز به نقدینگی دارند.»

تنوع ابزارهای مالی در بازار آنلاین

بردیا احمدنیا، مدیر اجرایی پلتفرم وال‌گلد، معتقد است که بازار آنلاین طلا به دلیل ماهیت و سبک خدمات‌دهی متفاوت، به خوبی از پس نیازهای کاربران برمی‌آید. او می‌گوید: «در بازار سنتی کاربر برای خرید باید به صورت حضوری به بازار مراجعه کند، اما در بازار آنلاین فرایند خرید به سادگی و از طریق اپلیکیشن‌های در دسترس انجام می‌شود.»

وی به برخی مزیت‌های پلتفرم‌های آنلاین طلا اشاره می‌کند و می‌افزاید: «در بازار سنتی امکان خرید و فروش به صورت ۲۴ ساعته و هفت روز هفته وجود ندارد؛ مثلاً در روزهای جمعه یا در ساعات پایانی روز، انجام معامله ممکن نیست. اما در بازار آنلاین این محدودیت زمانی عملاً برطرف شده است.»

احمدنیا تنوع ابزارهای مالی در پلتفرم‌های آنلاین را مزیتی می‌داند که کار را برای خریداران راحت‌تر می‌کند: «در پلتفرم‌های آنلاین طلا، ابزارها و خدمات مالی متنوعی ارائه می‌شود؛ در حالی که در بازار سنتی چنین امکانی وجود ندارد. دلیل این موضوع آن است که بازار سنتی مبتنی بر اشخاص حقیقی است و نه شرکت‌های سازمان‌یافته و بدین ترتیب امکان ارائه تسهیلات مالی به مشتریان و همکاری با بانک‌ها را نخواهند داشت. در مقابل، در بازار آنلاین طلا چنین سازوکارهایی وجود دارد و کاربران می‌توانند از مزایای آن بهره‌مند شوند.»

مدیر اجرایی وال‌گلد، برقراری ارتباط بی‌واسطه، پیوسته و پایدار، مشتری‌مداری و توجه به خواست‌ها و نیازهای واقعی کاربران در بازار آنلاین طلا را مواردی حیاتی بیان می‌کند که در موفقیت پلتفرم‌های آنلاین طلا تعیین‌کننده‌اند: «در فضای آنلاین اگر کیفیت و نوع خدمات مناسب نباشد، کاربران به سرعت از پلتفرم فاصله می‌گیرند. به همین دلیل رقابت در این حوزه بسیار تنگاتنگ است. در بازار سنتی اما چنین فضایی مشاهده نمی‌شود؛ به این معنا که اگر مشتری از یک مغازه خرید نکند، آن مغازه‌دار اقدام خاصی برای جذب او انجام نمی‌دهد و عملاً فعالیت بازاریابی جدی و در نتیجه نوآوری صورت نمی‌گیرد.»

به تعبیر عضو هیئت‌مدیره وال‌گلد، در بازار آنلاین طلا، رقابت بازیگران حالتی به اصطلاح «خونین» دارد؛ فضایی که در آن نوآوری و ایجاد مزیت‌های رقابتی برجسته اهمیت بالایی پیدا می‌کند. اما در بازار سنتی چنین سطحی از رقابت و نوآوری دیده نمی‌شود.