حق پخش تلویزیونی فوتبال ایران؛ مصوبه‌ای با چالش‌های مالی و اجرایی

در حالی که امروز تصویب ماده ۱۷ لایحه جامع باشگاه‌داری با ۲۴۱ رأی موافق، موجی از بحث و امید را در فوتبال ایران به راه انداخت، بررسی دقیق‌تر نشان می‌دهد که این موضوع ریشه‌های عمیق‌تری در قوانین گذشته دارد و چالش‌های جدی پیش روی اجرای آن قرار دارد.

سابقه قانونی: تکرار یک ایده

این مصوبه جدید، در واقع تکرار ایده‌ای است که پیش از این در بند یک ماده ۷۸ برنامه پنج‌ساله هفتم در سال ۱۴۰۳ به تصویب رسیده بود. در آن لایحه قدیمی، سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران مکلف شده بود با هماهنگی وزارت ورزش و جوانان، آیین‌نامه نحوه تعیین میزان حق پخش تلویزیونی مسابقات ورزشی و چگونگی تامین و تسهیم آن بین ذی‌نفعان را ظرف سه ماه تهیه و به تصویب هیئت وزیران برساند.

تغییرات در مصوبه جدید و افزایش بوروکراسی

مصوبه امروز تغییراتی را به همراه داشته است:

• بند اول: سازمان برنامه و بودجه موظف شده است اعتبارات لازم را برای پرداخت حق پخش تلویزیونی با همکاری صداوسیما و وزارت ارشاد تامین کند.
• بند دوم: وزارت ورزش مکلف شده است حداکثر سه ماه پس از لازم‌الاجرا شدن این قانون، با همکاری وزارت ارشاد، آیین‌نامه‌ای درباره نحوه تسهیم منابع مالی تهیه کند.

اضافه شدن وزارت ارشاد به این فرآیند، ضلع سومی را به ماجرا اضافه کرده که به طور قطع بر بوروکراسی تصویب و اجرای قانون حق پخش خواهد افزود. در مصوبه قبلی، تنها همکاری وزارت ورزش و صداوسیما مطرح بود.

چالش تامین بودجه: واقعیت‌های اقتصادی دولت

تمامی این قوانین مصوب در نهایت به سازمان برنامه و بودجه ارجاع می‌شوند تا منابع لازم برای تخصیص بودجه را تامین کنند. در بودجه ۱۴۰۴، مبلغ ۵۰۰ میلیارد تومان برای حق پخش در نظر گرفته شده است. این مبلغ در مقایسه با هزینه‌های برگزاری مسابقات و باشگاه‌داری در ایران، بسیار ناچیز است و نکته مهم‌تر اینکه، تخصیص یا عدم تخصیص این بودجه هنوز روشن نیست.

واقعیت این است که دولت در حال حاضر با درآمدهای حاصل از فروش نفت و مالیات، برای تامین دستمزد کارمندان خود نیز با مشکلاتی روبرو است. با وجود این مسائل، خوشبینانه است که تصور کنیم سازمان برنامه از بودجه‌های مهم‌تر کاسته و آن را به فوتبال اختصاص دهد، حتی اگر این الزام در قانون بودجه آمده باشد.

پخش رایگان و عدم شفافیت در درآمدزایی

آنچه که تصویب شده، جای چندانی برای خوشبینی باقی نمی‌گذارد، به خصوص که در مصوبه امروز بر موضوع پخش رایگان مسابقات برای مخاطبان عمومی تاکید شده است. این بدان معناست که صداوسیما همچون گذشته مسابقات را به صورت رایگان پخش خواهد کرد.

از آنجایی که فعلاً به جز صداوسیما، هیچ یک از پلتفرم‌ها مسئولیت استریم مسابقات زنده را بر عهده نخواهند گرفت، تنها راه تامین بودجه مصوبه امروز، موضوع آگهی‌های تلویزیونی و واریز آن به خزانه دولت بر اساس نرخ‌های مصوب مابین و پیش از مسابقات فوتبال است. در این زمینه نیز شفافیت خاصی وجود ندارد و صداوسیما نیز تمایلی به قرار دادن این منبع مالی در اختیار دولت و سپس باشگاه‌ها ندارد.

تفاوت با مدل جهانی حق پخش

مصوبه امروز، تکرار ایده‌ای متفاوت برای دریافت حق پخش در مقیاس جهانی است. در حالی که در سطح بین‌المللی، رایت مسابقات و مسئله حق پخش تلویزیونی از مسیر مشخصی پیش می‌رود و مصرف‌کنندگان با انتخاب استریمرها در یک سازوکار مالی مشخص، هزینه تماشای مسابقات را می‌پردازند، مدل پیشنهادی در ایران با این رویکرد جهانی فاصله دارد.

نتیجه‌گیری: امیدهای محتاطانه

اگرچه مصوبه امروز فضای امیدوارکننده‌ای در میان علاقه‌مندان به فوتبال و مدیران باشگاه‌ها ایجاد کرده است، اما تا زمان روشن شدن تکلیف فرآیند ایجاد پول از طریق پخش مسابقات تلویزیونی و شفافیت در منابع مالی، نمی‌توان به درآمدهای حاصل از این مصوبه دل بست.