فناوری نانو و میکروفلوئیدیک: انقلابی در تشخیص زودهنگام سرطان توسط مهمت تونر

در دنیای پرشتاب امروز، تشخیص زودهنگام سرطان دیگر یک رؤیای دست‌نیافتنی نیست، بلکه به لطف پیشرفت‌های علمی و فناوری، به واقعیتی ملموس تبدیل شده است. مهمت تونر، دانشمند برجسته و برگزیده جایزه مصطفی ۲۰۲۵، با توسعه تراشه‌های نانو و میکروفلوئیدیک، گامی بلند در این مسیر برداشته است. این فناوری نوین، امکان شناسایی حتی یک سلول سرطانی را در میان میلیون‌ها سلول خونی فراهم می‌آورد و افق‌های جدیدی را در تشخیص و درمان سرطان می‌گشاید.

نشست کافه علم: تلاقی دانش و نوآوری

دانشگاه صنعتی امیرکبیر، امروز میزبان نشستی علمی تحت عنوان «کافه علم» بود که با حضور پرشور دانشجویان داخلی و خارجی از دانشگاه‌های علوم پزشکی ایران، دانشگاه صنعتی امیرکبیر و همچنین دانشجویانی از کشورهای عراق، یمن و آذربایجان برگزار شد. در این گردهمایی علمی، مهمت تونر، پیشگام مهندسی زیست‌پزشکی و برنده ششمین دوره جایزه مصطفی در حوزه علوم و فناوری‌های زیستی و پزشکی، به تشریح تازه‌ترین دستاوردهای خود در زمینه تشخیص سرطان پرداخت.

مهمت تونر: پیشگام مهندسی زیست‌پزشکی

مهمت تونر، متولد سال ۱۹۵۸ در ترکیه، پس از تحصیل در رشته‌های مهندسی مکانیک و مهندسی پزشکی، بیش از سه دهه را به تدریس و پژوهش در مدرسه پزشکی هاروارد و بیمارستان عمومی ماساچوست اختصاص داده است. او با بهره‌گیری از فناوری‌های نانو و میکروفلوئیدیک، تراشه‌هایی کوچک طراحی کرده که قادر به شناسایی و جداسازی سلول‌های نادر در نمونه‌های خون هستند. یکی از مهم‌ترین کاربردهای این فناوری، تشخیص سلول‌های توموری گردش‌کننده (CTCs) است؛ سلول‌هایی که از تومور جدا شده و وارد جریان خون می‌شوند. این روش نه تنها امکان تشخیص زودهنگام سرطان را فراهم می‌کند، بلکه روند درمان بیماران را با دقت بیشتری پایش کرده و مسیر پزشکی فردمحور را هموار می‌سازد.

روشی نوآورانه و غیرتهاجمی برای تشخیص سرطان

تونر در نشست کافه علم توضیح داد که روش‌های مرسوم مانند بیوپسی، محدودیت‌های زیادی دارند و تهاجمی هستند. او روش غیرتهاجمی خود را مبتنی بر نمونه‌گیری خون و عبور آن از میکروچیپ‌های تخصصی معرفی کرد. در این فرآیند، گلبول‌های قرمز بر اساس اندازه و گلبول‌های سفید با مکانیزم مغناطیسی حذف می‌شوند و سلول‌های توموری باقی‌مانده شناسایی می‌گردند. تونر تأکید کرد که این فناوری قادر است حتی یک سلول سرطانی را در میان میلیون‌ها سلول خون شناسایی کند، امری که دقت و سرعت تشخیص سرطان را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد.

پاسخ به پرسش‌های علمی دانشجویان

دانشجویان حاضر در نشست، پرسش‌های متعددی درباره چالش‌ها و کاربردهای فناوری تونر مطرح کردند که مهم‌ترین آنها به شرح زیر است:

• اثر پلاکت‌ها و گروه خونی: تونر تأکید کرد که پلاکت‌ها و تفاوت‌های فردی تأثیری بر جداسازی سلول‌ها ندارند.
• مرحله‌بندی سرطان با CTC ها: بررسی پروتئین‌های سطح سلول‌های توموری، امکان تعیین مرحله بیماری را فراهم می‌کند.
• انتخاب پروتئین‌های شاخص: پروتئین‌های مورد استفاده برای تشخیص، عمومی هستند و انواع مختلف تومورها را پوشش می‌دهند.
• تشخیص در مراحل اولیه: حتی در صورت ورود اندک سلول‌های توموری به خون، تشخیص زودهنگام به درمان مؤثرتر کمک می‌کند.
• کاربرد در سرطان‌های خون: روش تونر بیشتر برای تومورهای جامد کاربرد دارد، زیرا در سرطان‌های خون، سلول‌های سرطانی فراوان هستند و شناسایی آنها آسان‌تر است.

تجربه شخصی و توصیه به نوآوری

در پایان نشست، تونر با تأکید بر نقش مهم کافه علم در ترویج دانش و تشویق جوانان به نوآوری و ریسک‌پذیری گفت: «شاید تنها یک ایده از هر صد ایده من موفق شود، اما برای رسیدن به موفقیت باید همه ایده‌ها را امتحان کرد.» او همچنین تجربه خود از ورود به MIT و تغییر مسیر علمی به حوزه پزشکی را با دانشجویان به اشتراک گذاشت و جسارت در انتخاب مسیرهای تازه را به عنوان عامل کلیدی موفقیت برجسته کرد.

آینده‌ای روشن با ادغام فناوری‌های پیشرفته

نتایج ارائه‌شده توسط تونر نشان می‌دهد که ادغام فناوری‌های نانو و میکروفلوئیدیک می‌تواند دقت تشخیص بیماری‌ها را به شکل چشمگیری افزایش دهد و مسیر تازه‌ای برای توسعه داروهای شخصی‌سازی‌شده و درمان‌های هدفمند فراهم کند. همچنین، تجربیات علمی او نشان می‌دهد که خلاقیت، آزمایش مداوم و پذیرش ریسک‌های علمی از عوامل کلیدی موفقیت در پژوهش‌های نوآورانه است. این یافته‌ها هم برای پژوهشگران و هم برای صنایع مرتبط، افق‌های جدیدی در کاربرد فناوری‌های پیشرفته در پزشکی و علوم زیستی باز می‌کند.