اقتصاد ۲۴ ساعته: فرصت‌های بی‌نظیر برای توسعه شهری و کاهش چالش‌ها

در دنیای امروز که مرزهای سنتی کار و زندگی در حال محو شدن است، مفهوم «اقتصاد ۲۴ ساعته» به عنوان یک راهکار نوآورانه برای توسعه شهری و اقتصادی مطرح شده است. این رویکرد نه تنها به معنای گسترش فعالیت‌های تفریحی شبانه است، بلکه شامل برنامه‌ریزی جامع برای ایمنی، حمل‌ونقل، خدمات عمومی و نشاط فرهنگی در تمام ساعات شبانه‌روز می‌شود. با افزایش تعداد شهرهایی که به سمت این مدل حرکت می‌کنند، فرصت‌های بی‌نظیری برای رشد اقتصادی، کاهش ازدحام و بهبود کیفیت زندگی شهروندان فراهم می‌آید.

رشد چشمگیر شهرهای شب‌زنده

بر اساس داده‌های مجمع جهانی اقتصاد (WEF)، تعداد شهرهایی که دارای «شهردار شب» هستند، نسبت به سال گذشته ۳۰ درصد افزایش یافته و از ۶۰ شهر به ۸۰ شهر رسیده است. این گسترش نشان‌دهنده پذیرش فزاینده این مدل مدیریتی است که دستاوردهای اقتصادی و اجتماعی قابل توجهی به همراه دارد. در حالی که فعالیت‌های روزانه شهری به اوج خود رسیده‌اند، ساعات شبانگاهی ظرفیتی دست‌نخورده را برای توسعه کسب‌وکارهای خرد و استفاده بهینه از زمان و مکان فراهم می‌کند.

شهرهای مدرن، به عنوان موتورهای اقتصادی و مراکز نوآوری، در یک مقطع حساس قرار دارند. فشار برای رشد اقتصادی، تاب‌آوری و شمول اجتماعی، مدیران شهری و کسب‌وکارها را وادار کرده تا فرضیات سنتی درباره زمان فعالیت‌ها را بازبینی کنند. تا پیش از این، اکثر سیستم‌ها و زیرساخت‌ها حول محور فعالیت‌های روزانه طراحی شده بودند، اما واقعیت این است که شهرها در تاریکی شب متوقف نمی‌شوند؛ مردم، خدمات و فعالیت‌های اقتصادی آنها نیز به کار خود ادامه می‌دهند.

چرا اقتصاد ۲۴ ساعته اهمیت دارد؟

مفهوم اقتصاد ۲۴ ساعته بر این اصل استوار است که «شهرها هیچ‌گاه نمی‌خوابند». این مدل فراتر از سرگرمی و تفریح شبانه است و فرصتی برای برنامه‌ریزی جامع‌تر در زمینه‌های زیر فراهم می‌کند:

• ایمنی و کارآمدی: با توسعه حمل‌ونقل و فعالیت صنوف در شب، ایمنی و کارآمدی شهری افزایش می‌یابد.
• توسعه حمل‌ونقل: بهبود سیستم‌های حمل‌ونقل شبانه برای دسترسی آسان‌تر شهروندان.
• خدمات عمومی: گسترش ساعات ارائه خدمات عمومی برای پاسخگویی به نیازهای متنوع.
• نشاط فرهنگی: ایجاد فضاهای فرهنگی و تفریحی فعال در طول شب.

همه‌گیری کرونا شکنندگی سیستم‌های اقتصادی و شهری را آشکار ساخت و نیاز به انعطاف‌پذیری و پاسخگویی در زمان واقعی را برجسته کرد. تغییرات نسلی، پیشرفت فناوری دیجیتال و توجه به پایداری محیطی، شهرها را به سمت پذیرش مدل ۲۴ ساعته سوق داده است. این مدل نه تنها زمان و مکان را بهینه می‌کند، بلکه دسترسی به فرصت‌ها و فضاها را عادلانه‌تر کرده و ساختار شهرها را با نیازهای واقعی انسان‌ها هماهنگ‌تر می‌سازد.

دستاوردها و نمونه‌های موفق جهانی

اقتصاد شبانه در سال‌های اخیر رشد چشمگیری در سطح جهانی داشته است. برخی از نمونه‌های موفق عبارتند از:

• بریتانیا: در سال ۲۰۲۲، این بخش حدود ۴.۱ درصد از تولید ناخالص داخلی بریتانیا را تشکیل داده و بیش از ۹۳.۷ میلیارد پوند درآمد ایجاد کرده است. از هر ۹ نفر، یک نفر در این بخش مشغول به کار بوده است.
• لندن: رویدادهای شبانه باعث جذب بازدیدکنندگان و افزایش فروش مشاغل محلی شده‌اند؛ به طوری که از هر ۴ پوند، یک پوند در شب خرج می‌شود.
• غنا: پیش‌بینی می‌شود پیاده‌سازی استراتژی اقتصاد ۲۴ ساعته، تولید ناخالص داخلی واقعی را طی یک دهه بیش از ۳۱ درصد افزایش دهد و در ۵ سال اول، بیش از ۳ میلیون شغل جدید ایجاد کند.
• بازار گردشگری شبانه: پیش‌بینی می‌شود این بازار از ۹.۴ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۴ به ۲۴.۸ میلیارد دلار تا سال ۲۰۳۵ برسد.
• نیویورک: دفتر تفریحات شبانه نیویورک (ONL) از سال ۲۰۱۷ بیش از ۳۵ میلیارد دلار فعالیت اقتصادی ایجاد کرده و حدود ۳۰۰ هزار شغل را حفظ کرده است.

در سال ۲۰۲۲، مسترکارت با همکاری بوگوتا و نیویورک، شبکه شهرهای ۲۴ ساعته را ایجاد کرد که بیش از ۵۰ شهر از ۲۱ کشور را گرد هم آورد تا استراتژی‌هایی برای تقویت اقتصاد شبانه از لحاظ ایمنی، فراگیری و رشد اقتصادی تبادل کنند.

کاهش ازدحام با بهره‌گیری از ساعات شب

یکی از ملموس‌ترین مزایای اقتصاد شبانه، کاهش ازدحام در ساعات اوج است. در نیویورک، تحویل کامیون‌ها در ساعات خارج از ساعات کاری در مرکز منهتن به صورت آزمایشی انجام شد. کامیون‌ها حدود ۸ تا ۱۲ درصد از ترافیک شهر را تشکیل می‌دهند و میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای در ساعات اوج روز ۱۸ درصد بیشتر است. با انتقال فعالیت حمل‌ونقل به ساعات شب، هم فشار ترافیکی کاهش یافته و هم بهره‌وری بهبود یافته است.

در اروگوئه، یک سرویس پریمیوم راه‌اندازی شده است که رانندگان حرفه‌ای را برای همراهی مشتریان در طول شب‌ها اعزام می‌کند. این خدمات نشان می‌دهد که چگونه کسب‌وکارهایی که به ترجیحات نوظهور پاسخ می‌دهند، می‌توانند پیشنهادهای فراگیرتر و متمایزتری را توسعه دهند که از نیازهای جامعه پس از تاریکی هوا پشتیبانی کند.

حمل‌ونقل شبانه و برنامه‌ریزی فضای عمومی با تمرکز بر ایمنی، نمونه‌هایی از چگونگی افزایش شمول اجتماعی از طریق اقتصاد شبانه هستند. فضاهای کاری مشترک، استودیوهای سلامت، بازارهای خیابانی و مراکز لجستیک، همگی در ساعات طولانی‌تر فعالیت می‌کنند و تقاضا برای زیرساخت‌های ایمن و پاسخگو را افزایش می‌دهند.

ساعات کاری طولانی‌تر و تجربه‌های شبانه

تغییرات فناوری، کار از راه دور و تغییر الگوهای سبک زندگی، ریتم زمان شهری را بازتعریف کرده‌اند. مرز بین کار و زندگی شخصی محو شده و تقاضا برای خدمات انسانی‌محور و انعطاف‌پذیر در تمام ساعات شبانه افزایش یافته است. بخش‌هایی مانند مهمان‌نوازی، مراقبت‌های بهداشتی، لجستیک و خرده‌فروشی شبانه هنوز به حضور واقعی و تعامل انسانی وابسته‌اند.

اقتصاد ۲۴ ساعته، فرصت‌هایی فراتر از سرگرمی و تجارت ارائه می‌دهد. ساعات طولانی‌تر خدمات و به‌کارگیری هوش مصنوعی به کسب‌وکارها اجازه می‌دهد تا انعطاف بیشتری در ارائه خدمات داشته باشند و با تغییر رفتار مصرف‌کننده هماهنگ شوند. نیروهای کاری کم‌استفاده مانند دانشجویان و کارکنان شیفت شب می‌توانند به طور موثر مورد بهره‌برداری قرار گیرند و در عین حال ازدحام ساعات اوج کاری کاهش یابد. برای مثال، شهر براگا خدمات مراقبت از کودکان ۲۴ ساعته ارائه می‌دهد.

یکی از راهکارهای موثر برای مدیریت شهرهای ۲۴ ساعته، ایجاد نقش‌های اختصاصی مدیریت شهری است. وظیفه آنها نظارت بر حمل‌ونقل شبانه، به‌روزرسانی مجوزها و حفظ تعادل بین کسانی است که شب‌ها کار می‌کنند، می‌خوابند یا تفریح می‌کنند. در آسونسیون در کشور پرو، شهرداری با ایجاد انجمن جنبش شبانه، مشارکت کسب‌وکارها و فعالان محلی را برای احیای مرکز تاریخی شهر جلب کرده و فضاهای ملاقات، فرهنگی و تفریحی را در طول شب فراهم می‌کند.

شب به عنوان پناهگاه اقلیمی

شب به طور فزاینده‌ای به عنوان یک بُعد حیاتی در استراتژی‌های اقلیمی شهری شناخته می‌شود. با افزایش دمای روز، بسیاری از شهرها شاهد تغییر فعالیت‌های عمومی به عصر هستند. این روند، رهبران شهر را بر آن می‌دارد تا شب را نه تنها به عنوان یک مرز اقتصادی، بلکه به عنوان یک پناهگاه بالقوه اقلیمی تصور کنند.

• پاریس و سئول: کتابخانه‌های عمومی در دوره‌های گرمای شدید تا شب باز می‌مانند و فضاهای امن و کنترل‌شده برای ساکنان فراهم می‌کنند.
• دبی: «سواحل شبانه» به مکانی محبوب برای خنک شدن در ساعات شب تبدیل شده‌اند؛ شنا ۲۴ ساعته مجاز است و نورافکن‌های ایمنی در آب روشن هستند.

این افزایش ساعات فعالیت به گردشگری شبانه نیز کمک کرده است. تجربه مقاصد پس از تاریکی به گردشگران این امکان را می‌دهد که ریتم متفاوتی از شهر را تجربه کنند، در رویدادهای فرهنگی، بازارها و جشنواره‌ها شرکت کنند و جنبه‌های کمتر شناخته‌شده زندگی شهری را کشف کنند. در پاریس، سیاستگذاران در حال بررسی راه‌هایی برای دسترسی به پارک‌ها، میادین و فضاهای باز در اواخر شب هستند و نقش آنها را در ارائه آسایش حرارتی، تهویه طبیعی و فرصت‌هایی برای ارتباط اجتماعی تشخیص می‌دهند.

با این حال، سازگاری با شب، تقاضاهای جدیدی را برای زیرساخت‌ها، سیستم‌های انرژی و خدمات عمومی ایجاد می‌کند. شهروندان زمان فعالیت‌های خود را برای جلوگیری از گرمای شدید تنظیم می‌کنند، هزینه‌های روزانه را کاهش می‌دهند و مصرف را به ساعات عصر منتقل می‌کنند. این نوع سازگاری، اگرچه شهودی است، اما می‌تواند منجر به تاثیرات اقتصادی و رفاهی واقعی شود، به‌ویژه برای خانوارها و مشاغلی که انعطاف‌پذیری کمتری برای تغییر برنامه‌ها دارند.