«ماه خونین» آسمان ایران را سرخ کرد؛ رویدادی نادر و تماشایی

ماه خونین: پدیده‌ای علمی با رنگی شاعرانه

پدیده «ماه خونین» در واقع نوعی ماه‌گرفتگی کامل است، با این تفاوت که ماه به رنگ سرخ دیده می‌شود و با چشم غیرمسلح نیز قابل مشاهده است. این منظره، یادآور اشعار شاعرانی چون فروغ فرخزاد بود که ماه را با رنگ سرخ و حالتی مشوش توصیف کرده‌اند. ماه و شمایل منحصر به فرد آن در آسمان، همواره الهام‌بخش شاعران و نویسندگان بوده و از دیرباز افسانه‌ها و قصه‌های بسیاری را به خود اختصاص داده است؛ از اینکاها که آن را زخم ماه از حمله حیوانات درنده می‌پنداشتند تا مصریان باستان که آن را خشم خدایان می‌دانستند و اروپاییان قرون وسطی که آن را به آغاز جنگ و بلا تعبیر می‌کردند.

چرا ماه سرخ می‌شود؟

پدیده «ماه سرخ» زمانی اتفاق می‌افتد که ماه ابتدا در سایه‌ای هلالی‌شکل قرار گرفته و سپس به طور کامل توسط زمین از نور خورشید محروم می‌شود. در این حالت، مقداری نور خورشید از لبه‌های زمین عبور می‌کند. نور آبی توسط مولکول‌های هوا پراکنده شده، در حالی که طول موج‌های باقی‌مانده از ماه منعکس شده و باعث می‌شوند ماه به رنگ سرخ دیده شود. رنگ دقیق ماه در طول این ماه‌گرفتگی به شرایط جوی زمین در زمان خسوف بستگی دارد.

این خسوف تنها حدود سه روز قبل از رسیدن ماه به اوج خود، یعنی نزدیک‌ترین نقطه آن به زمین، رخ داد. این امر موجب شد که ماه در آسمان شب کمی بزرگ‌تر از حد معمول به نظر برسد. از آنجا که این خسوف کامل در سایه کامل زمین و تاریک‌ترین قسمت سایه سیاره ما قرار گرفت، ماه به رنگ قرمز تیره درآمد.

• آغاز ورود ماه به نیم‌سایه زمین: ۱۸:۵۸
• آغاز گرفتگی جزئی: ۱۹:۵۷
• آغاز خسوف کامل: ۲۱:۰۰
• اوج خسوف (فرورفتن تمام ماه در سایه زمین): ۲۱:۴۱:۴۶
• پایان خسوف کامل: ۲۲:۲۲ تا ۲۲:۲۳
• پایان گرفتگی جزئی: ۲۳:۲۶ تا ۲۳:۲۷
• خروج کامل از نیم‌سایه: ۰۰:۲۵

گستره مشاهده و رویدادهای نجومی آینده

تقریباً ۷۷ درصد از جمعیت جهان قادر به تماشای تمام این ماه‌گرفتگی بودند. مردم در آسیا، از جمله هند و چین، بهترین موقعیت را برای تماشای این رویداد داشتند. این پدیده همچنین در لبه شرقی آفریقا و غرب استرالیا قابل مشاهده بود. ستاره‌شناسان در اروپا و آفریقا فرصت کوتاهی برای دیدن این پدیده داشتند، در حالی که ساکنان قاره آمریکا این پدیده را از دست دادند.

در حالی که ماه کامل هر ۲۹ روز یک بار اتفاق می‌افتد، خسوف‌ها معمولاً فقط حدود دو بار در سال رخ می‌دهند. خسوف کامل بعدی در تاریخ ۳ مارس ۲۰۲۶ (۱۲ اسفند ۱۴۰۴) رخ خواهد داد و در بخش‌هایی از آمریکای شمالی و جنوبی قابل مشاهده خواهد بود.

دانشمندان توصیه می‌کنند برای بهترین مشاهده ماه کامل و خسوف کامل، به مکانی دور از نورهای روشن بروید، زیرا این نورها ممکن است مانع دید واضح در تمام مراحل خسوف شوند. ماه پس از آنکه به طور کامل توسط سایه زمین مسدود شود، به رنگ قرمز درمی‌آید و با نور قرمز و نارنجی طلوع و غروب خورشید روی زمین روشن می‌شود.

رویدادهای نجومی پیش‌رو:

• خورشیدگرفتگی جزئی: دو هفته پس از خسوف کامل، در تاریخ ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۵ (۳۰ شهریور ۱۴۰۴)، یک خورشیدگرفتگی جزئی در بخش‌هایی از استرالیا، اقیانوس اطلس، اقیانوس آرام و قطب جنوب قابل مشاهده خواهد بود.
• بارش‌های شهابی: فرصت‌هایی برای مشاهده دیگر فعالیت‌های منظومه شمسی، از جمله چندین بارش شهابی که در ماه‌های آینده آسمان شب را زینت خواهند داد، وجود دارد.
• خورشیدگرفتگی کامل نادر: دانشمندان رویداد اخیر را پیش‌درآمدی بر یک خورشیدگرفتگی کامل نادر می‌دانند که در تاریخ ۱۲ اوت ۲۰۲۶ (۲۱ مرداد ۱۴۰۵) در یک باریکه از اروپا، تنها در اسپانیا و ایسلند، قابل مشاهده خواهد بود.