اختلال گسترده در شبکه‌های اجتماعی ترکیه همزمان با فراخوان اعتراضات در استانبول

همزمان با فراخوان هواداران حزب جمهوری‌خواه خلق (CHP) برای برگزاری تجمعات اعتراضی در استانبول، دسترسی کاربران ترکیه به شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌ها با اختلال گسترده روبه‌رو شد. این رویداد بار دیگر بحث آزادی اینترنت و نقش آن در مدیریت اعتراضات را در این کشور به صدر اخبار بازگردانده است.

محدودیت‌های بی‌سابقه در پلتفرم‌های ارتباطی

بر اساس گزارش سازمان بین‌المللی NetBlocks و رسانه‌های خارجی، از شامگاه یکشنبه ۱۶ شهریور (۷ سپتامبر) حدود ساعت ۲۰:۴۵ به وقت گرینویچ، دسترسی به پلتفرم‌های پرکاربردی نظیر اینستاگرام، واتس‌اپ، یوتیوب، ایکس (توییتر سابق)، فیس‌بوک، تیک‌تاک، تلگرام و سیگنال در بسیاری از نقاط ترکیه، به‌ویژه استانبول، با محدودیت و کندی شدید مواجه شد. کاربران گزارش داده‌اند که برخی از این سرویس‌ها به‌طور کامل قطع شده و برخی دیگر با سرعت بسیار پایین عمل می‌کنند.

ریشه‌های سیاسی اختلالات اینترنتی

این محدودیت‌ها در پی تصمیم دادگاه ترکیه مبنی بر برکناری رهبران حزب مخالف CHP در استانبول و انتصاب سرپرست برای این حزب اعمال شد. در واکنش به این تصمیم، پلیس دفتر مرکزی حزب جمهوری‌خواه خلق را در استانبول محاصره کرد. به دنبال این اقدامات، حزب CHP هواداران خود را به برگزاری تجمعات اعتراضی فراخواند.

همزمان با این تحولات، مقام‌های محلی استانبول از ۷ سپتامبر به مدت چهار روز هرگونه تظاهرات و گردهمایی را ممنوع اعلام کردند. رسانه‌های محلی گزارش دادند که مسدودسازی شبکه‌های اجتماعی اقدامی هماهنگ برای جلوگیری از انتشار سریع فراخوان‌ها و ویدئوهای اعتراضی در فضای مجازی بوده است.

نقش نهادهای اینترنتی و قوانین دولتی

برخی کارشناسان احتمال می‌دهند که این محدودیت‌ها توسط «اتحادیه ارائه‌دهندگان اینترنت ترکیه» اعمال شده باشد، هرچند تاکنون هیچ توضیح رسمی از سوی این نهاد منتشر نشده است.

ایلیک ماتر، مدیر تحقیقات NetBlocks، تأکید کرد: «تمام پلتفرم‌های اصلی همچنان مسدود هستند و این وضعیت یادآور محدودیت‌هایی است که پس از بازداشت اکرم امام‌اوغلو، شهردار پیشین استانبول، اعمال شد.» او افزود که این بار، علاوه بر شبکه‌های اجتماعی، دسترسی به واتس‌اپ نیز به‌طور کامل مختل شده است؛ موضوعی که در گذشته سابقه نداشته است.

طبق قانون موسوم به «قانون اطلاعات نادرست» که در اکتبر ۲۰۲۲ تصویب شد، دولت ترکیه می‌تواند سرعت یا پهنای باند پلتفرم‌های اجتماعی را برای کنترل جریان اطلاعات محدود کند. به نظر می‌رسد این قانون بار دیگر برای مهار اعتراضات در استانبول به کار گرفته شده است.

واکنش شهروندان: پناه بردن به VPN

با ادامه این وضعیت، بسیاری از شهروندان ترکیه برای دسترسی به اینترنت آزاد به استفاده از فیلترشکن (VPN) روی آورده‌اند. این ابزار به آنها امکان می‌دهد از طریق سرورهای خارج از کشور به شبکه‌های اجتماعی دسترسی پیدا کرده و محدودیت‌های داخلی را دور بزنند.

اعمال چنین محدودیت‌هایی نه تنها عرصه سیاسی و رسانه‌ای ترکیه را با چالش جدی مواجه کرده، بلکه نگرانی‌ها درباره آزادی بیان و دسترسی به اطلاعات را نیز افزایش داده است.