توپ‌های نپتون: پاک‌کننده‌های طبیعی پلاستیک در دریای مدیترانه

نقش حیاتی علف‌های دریایی در مبارزه با آلودگی پلاستیک

میکروپلاستیک‌ها، ذراتی با اندازه کمتر از ۵ میلی‌متر، عمدتاً از اقلام پلاستیکی رها شده توسط انسان مانند کیسه‌های پلاستیکی، بطری‌ها و تورهای ماهیگیری سرچشمه می‌گیرند. این ذرات می‌توانند به سلامت انسان آسیب رسانده و بر عملکرد استخوان، مغز و هورمون‌ها تأثیر بگذارند. اگرچه بیشتر آلودگی‌های پلاستیکی از خشکی نشأت می‌گیرند، اما در نهایت به کف اقیانوس‌ها، از جمله مراتع علف‌های دریایی، رسوب می‌کنند.

آنا سانچز-ویدال، نویسنده اصلی گزارش تحقیقات دانشگاه بارسلونا، توضیح می‌دهد که برگ‌های پوزیدونیا با کاهش سرعت جریان آب، به دام افتادن کربن و سایر رسوبات کمک می‌کنند و به عنوان پناهگاهی برای تنوع زیستی عمل می‌کنند. اما این مراتع زیرآبی، غلظت‌های بالاتری از ذرات و قطعات کوچک پلاستیک را نیز جمع‌آوری می‌کنند.

«هنگام عبور آب از مراتع پوزیدونیا، برگ‌های آن سرعت آب را کاهش می‌دهند و جریان‌های آب کمتری در مراتع علف دریایی وجود دارد، بنابراین کربن و رسوبات دیگر در اینجا به دام می‌افتند و اینها به عنوان پناهگاهی برای تنوع زیستی عمل می‌کنند.»

هر ساله، بین ۱.۱۵ تا ۲.۴۱ میلیون تن پلاستیک از رودخانه‌ها به دریاها راه می‌یابند. اگر رودخانه‌ای به دریایی وارد شود که پوزیدونیا در آن رشد می‌کند، مقداری از این پلاستیک به دام افتاده و انباشته می‌شود.

مکانیسم به دام انداختن پلاستیک

در هر پاییز، برگ‌های پوزیدونیا می‌ریزند. این رشته‌های پرزدار که سرشار از پلیمر آلی لیگنین هستند، به صورت توپ‌های متراکم به هم می‌پیچند. سانچز-ویدال می‌گوید: «این الیاف هنگام حرکت، ذرات و قطعات پلاستیک چسبیده به آنها را منتقل می‌کنند.» محققان تخمین زده‌اند که مراتع دریایی ممکن است سالانه نزدیک به ۹۰۰ میلیون قطعه پلاستیک را در دریای مدیترانه به دام بیندازند.

در سال‌های ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹، گروه پژوهشی سانچز-ویدال توپ‌های علف دریایی را که به چهار ساحل جزیره مایورکا اسپانیا رسیده بودند، بررسی کردند. نتایج نشان داد:

• در نیمی از نمونه‌های برگ علف‌های دریایی، تا ۶۰۰ قطعه پلاستیک در هر کیلوگرم برگ یافت شد.
• تنها ۱۷ درصد از توپ‌های نپتون حاوی پلاستیک بودند.
• در محل‌هایی که پلاستیک یافت شد، به طور متراکم در توپ‌ها بسته‌بندی شده بود، به نحوی که در هر کیلوگرم نزدیک به ۱۵۰۰ قطعه پلاستیک وجود داشت.
• توپ‌های فشرده‌تر، پلاستیک‌ها را موثرتر به دام انداخته بودند.

سانچز-ویدال اشاره می‌کند که توپ‌های نپتون حتی قطعات بزرگتر پلاستیک مانند نوار بهداشتی، تامپون و دستمال مرطوب را نیز به دام می‌اندازند.

بازگشت زباله‌ها به ساحل و اهمیت حفظ اکوسیستم

تلاطم دریا، به ویژه هنگام طوفان‌ها و جزر و مد، می‌تواند گوی‌های نپتون را از کف دریا جدا کند. برخی به آب‌های عمیق‌تر رانده می‌شوند و برخی دیگر به ساحل می‌رسند. سانچز-ویدال این پدیده را «راهی که دریا زباله‌هایی را که هرگز قرار نبوده در کف دریا باشند، به ما بازمی‌گرداند» توصیف می‌کند.

با این حال، سانچز-ویدال تأکید دارد که گوی‌های نپتون راه‌حلی برای مشکل پلاستیک رها شده در اقیانوس نیستند و نباید به عنوان ابزاری برای پاکسازی دریا به آنها نگاه کرد. او از مردم می‌خواهد که این گوی‌ها را در همان جایی که پیدا می‌کنند، چه در ساحل و چه در اقیانوس، رها کنند. این گوی‌ها رطوبت و مواد مغذی را به ساحل می‌آورند و جابجایی آنها می‌تواند اکوسیستم ساحلی نوظهور را از بین ببرد.

تهدیدات و تلاش‌ها برای حفاظت از علف‌های دریایی

متأسفانه، وسعت و تعداد مراتع علف‌های دریایی در جهان رو به کاهش است. یک مطالعه جدید نشان می‌دهد که مساحت جهانی این مناطق از اواخر قرن نوزدهم تا کنون ۲۹ درصد کاهش یافته است. عوامل تهدیدکننده شامل تنزل کیفیت آب، توسعه و ساخت و ساز در سواحل، ظهور گونه‌های مهاجم، افزایش دمای اقیانوس و بالا آمدن سطح دریا هستند.

در شرق مدیترانه، پوزیدونیا با تهدید مداوم و فزاینده موج گرما و آلودگی صنعتی روبرو است. با این حال، تلاش‌های محلی برای احیای علف‌های دریایی در مدیترانه ادامه دارد، از جمله «جنگل دریایی رد الکتریکا» در خلیج پولنسا اسپانیا و پروژه «باغبانان پوزیدونیا» در سیسیل و مالت.

چمنزارهای علف دریایی خدمات حیاتی زیست‌محیطی ارائه می‌دهند، از جمله بهبود کیفیت آب، جذب دی اکسید کربن، محافظت از خطوط ساحلی و خدمت به عنوان مهد کودک و پناهگاه برای گونه‌های مختلف جانوران دریایی.

سانچز-ویدال در پایان تأکید می‌کند که راه حل واقعی مقابله با آلودگی پلاستیک در منشاء آن نهفته است: «ما فقط باید از ورود پلاستیک به دریا جلوگیری کنیم و این به معنای کاهش تولید و مصرف پلاستیک است.»