لرستان؛ گنجینه پل‌های تاریخی بی‌نظیر از ساسانی تا اسلامی

لرستان؛ مهد پل‌های تاریخی و جاذبه‌های طبیعی

فرماندار پلدختر، آقای عزیزی، با اشاره به وجود بیش از ۱۰۰ پل تاریخی در استان لرستان، تأکید کرد که معماری این پل‌ها، از دوره ساسانی تا اسلامی، نمونه‌ای بی‌نظیر از مهندسی پل‌سازی است. وی همچنین به وجود ۲۲۰ اثر تاریخی و طبیعی در این استان اشاره کرد که پتانسیل بالایی برای توسعه گردشگری فراهم آورده است. یکی از این آثار، بزرگترین زمین‌لغزش ثبت جهانی شده است که به زودی به ثبت جهانی خواهد رسید.

در شهرستان پلدختر به تنهایی، ۱۳ پل تاریخی به ثبت رسیده‌اند که سه پل از آن‌ها، شامل پل دختر، پل گاومیشان و پل معمولان (کلهر)، یادگارهایی از دوران پیش از اسلام هستند. از این میان، پل‌های گاومیشان و پل دختر در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌اند.

معرفی برجسته‌ترین پل‌های تاریخی پلدختر

پل دختر (پل پلدختر)

پل دختر، سازه‌ای باشکوه از دوره ساسانیان است که بر بقایای پلی قدیمی‌تر از دوران هخامنشیان، بر روی رودخانه کشکان بنا شده است. برخی نام‌گذاری آن را به ایزدبانوی آب‌ها، آناهیتا، نسبت می‌دهند.

این پل تاریخی در ورودی شهر پلدختر در جنوب استان لرستان قرار دارد و در سده چهارم هجری قمری مرمت شده است. امروزه تنها یک دهانه از طاق‌های آن باقی مانده که جاده شماره ۳۷ از زیر آن عبور می‌کند. این پل در مسیر ارتباطی بین شهرهای شاپورخواست و جندی شاپور قرار داشته و از اهمیت راهبردی بالایی برخوردار بوده است.

• طول اولیه: حدود ۲۷۰ متر
• وضعیت کنونی: تنها یک دهانه طاقی باقی مانده
• اهمیت: دروازه ورودی شهر، عبور جاده ۳۷ از زیر آن
• ارتباط احتمالی: ایزدبانوی آب‌ها، «آناهیتا»

پل گاومیشان

پل گاومیشان، در حدود ۳۰ کیلومتری پلدختر، بر روی رود سیمره و در مرز استان‌های لرستان و ایلام واقع شده و ساخت آن به دوره ساسانی بازمی‌گردد. معماری این پل، شاهکاری از هنر استادان آن دوران است و پایه‌های آن گواه دیرینگی آن تا به دوران باستان است.

شواهد نشان می‌دهد که این پل در سده چهارم هجری قمری و به دستور بدرِ حسنویه، از فرمانروایان خاندان حسنویه، بازسازی شده است. سنگ‌نبشته‌ای با خط کوفی در بخش شرقی پل، این موضوع را تأیید می‌کند. همچنین، نشانه‌هایی از بازسازی در دوره‌های صفویه و قاجاریه و نیز حدود ۱۷۰ سال پیش توسط یکی از والیان لرستان دیده می‌شود.

• ویژگی منحصر به فرد: دارای بزرگ‌ترین دهانه در میان پل‌های تاریخی جهان
• طول پل: حدود ۱۷۵ متر
• عرض گذر: بیش از ۸ متر
• تعداد چشمه‌طاق: ۶ چشمه‌طاق
• عرض دهانه اصلی: حدود ۳۳.۷ متر

پل کلهر (پل معمولان)

پل کلهر یا کلهرت در ورودی شمالی شهر معمولان، بر روی رود کشکان در استان لرستان قرار دارد. پایه‌های بیضی‌شکل آن و وجود سکویی با ۱۲ پله در داخل دو پایه اصلی، از ویژگی‌های منحصر به فرد این پل است که کاربرد دقیق آن هنوز مشخص نیست، اما احتمالاً به عنوان پشت‌بند استفاده می‌شده است.

این پل در ادوار مختلف مورد استفاده قرار گرفته و برخی روایات ساخت آن را به دوران هخامنشیان و به عنوان بخشی از راه شاهی در مسیر هگمتانه به شوش نسبت می‌دهند که در دوران ساسانیان مرمت شده است.

• موقعیت: حدود ۶۰ کیلومتری مسیر خرم‌آباد به خوزستان، در بخش معمولان
• طول: حدود ۱۵۱ متر
• عرض: حدود ۱۰ متر
• ویژگی‌ها: پایه‌های بیضی‌شکل، سکویی با ۱۲ پله در داخل پایه‌ها
• دوره ساخت: سده ۴ هجری قمری (دوره اسلامی اولیه)

پل تلخاب

پل تلخاب بر روی رودخانه‌ای به همین نام قرار دارد. این پل در مسیر جاده پلدختر به اندیمشک، پس از گردنه تنگ فنی و دامنه جنوبی کوه بسیاری، به رودخانه تلخاب می‌رسد. حدود نود سال پیش، جاده ترانزیت پلدختر-اهواز از روی آن عبور می‌کرد، اما امروزه این پل قدیمی شکسته و تخریب شده است.

• قدمت: ساسانی
• طول: ۹۱ متر
• ارتفاع: ۹ متر
• عرض گذر: ۷ تا ۱۱ متر
• ویژگی‌ها: چهار دهانه با طاق‌های نیم‌دایره، نماکاری با سنگ تراشیده کجارو

طاق پل هیان (چهارطاق)

طاق پل هیان، که در منابع محلی به عنوان چهارطاق نیز شناخته می‌شود، در روستای طاق پل، منطقه هیان شهرستان پلدختر واقع شده است. جاده ورودی این روستا در وسط منطقه دمرود شاکرمی قرار دارد. این اثر در تاریخ ۱۰ مهر ۱۳۸۰ با شماره ثبت ۴۰۷۶ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.