پست‌بانک: پیشرو در اقتصاد دیجیتال و توسعه روستایی با ریال دیجیتال و تسهیلات دانش‌بنیان

مأموریت دوگانه: از روستا تا اقتصاد دیجیتال

پست‌بانک علاوه بر مأموریت سنتی خود در روستاها، به‌عنوان بانک تخصصی حوزه دیجیتال نیز فعالیت می‌کند. اقتصاد دیجیتال ویژگی‌های خاصی دارد؛ دارایی‌های اصلی شرکت‌ها اغلب دانش و سرمایه‌های معنوی است، نه زمین و تجهیزات. بنابراین، بانک باید توانایی ارزیابی این نوع دارایی‌ها را برای اعطای تسهیلات داشته باشد.

گام‌های پست‌بانک در حوزه اقتصاد دیجیتال:

• تمرکز قراردادهای عاملیت: تمامی قراردادهای عاملیت وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در قالب قانون بودجه به پست‌بانک واگذار شده است.
• عملکرد بودجه‌ای: عملکرد بانک در اجرای تعهدات بودجه‌ای سال‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ بالای ۱۰۰ درصد بوده است.
• تفاهم‌نامه سه‌جانبه: تفاهم‌نامه‌ای با صندوق نوآوری و شکوفایی و وزارت ارتباطات منعقد شده تا فعالان ICT تسهیلات سرمایه در گردش دریافت کنند.
• بسته ویژه دانش‌بنیان‌ها: بسته‌ای ویژه برای دانش‌بنیان‌های ICT تدوین شده که نرخ سود آن تنها ۱۶ درصد است؛ در حالی که نرخ سود متعارف در شبکه بانکی حداقل ۲۳ درصد است.

ریال دیجیتال: پول آینده در دستان پست‌بانک

پست‌بانک نخستین بانکی بود که در سال ۱۴۰۱ محصول ریال دیجیتال را آماده عرضه کرد و اکنون در کنار سه بانک دیگر این خدمت را ارائه می‌دهد. ریال دیجیتال همان پول رایج کشور است که به جای انتقال از طریق سامانه‌های مرسوم، مستقیماً از طریق کیف پول دیجیتال جابه‌جا می‌شود. ویژگی مهم آن انتقال آنی است.

جزئیات استفاده از ریال دیجیتال:

• سقف انتقال فردی: هر فرد می‌تواند تا ۵ میلیون تومان از حساب خود را به کیف پول منتقل کند.
• سقف نگهداری پذیرندگان: پذیرندگان یا فروشندگان می‌توانند تا ۱۵ میلیون تومان در کیف خود نگهداری کنند.
• تعداد کیف پول: مشتریان پست‌بانک امکان تعریف سه کیف پول دارند، در حالی که این عدد برای غیرمشتریان کمتر است.

هویت و آینده پست‌بانک

از زمان تأسیس در سال ۱۳۷۴، پست‌بانک تحولات گسترده‌ای تجربه کرده است. در ابتدا مأموریت آن ارائه خدمات مالی ساده در دل شبکه پستی بود؛ اما امروز به‌عنوان بانک تجاری و توسعه‌ای بخش ICT شناخته می‌شود. موضوع تغییر نام بانک به «بانک توسعه اقتصاد دیجیتال» مطرح شد اما به نتیجه نرسید. نهایتاً تصمیم بر این شد که برند پست‌بانک با هویت جدید حفظ شود و بر مفهوم «پست» به‌عنوان «پسا» یا «پسامدرن» تأکید شود.

چالش‌های طبقه‌بندی و اساسنامه:

بانک مرکزی اعلام کرده که همه بانک‌ها را در ۶ دسته طبقه‌بندی خواهد کرد: بانک‌های جامع، تخصصی، قرض‌الحسنه، پس‌انداز و تجاری و توسعه‌ای. بررسی‌ها آغاز شده است، اما این موضوع در حوزه مأموریت بانک مرکزی قرار دارد. آنچه برای ما اهمیت دارد این است که تغییر اساسنامه پست‌بانک در سال ۱۳۹۵ به تصویب دولت و تأیید شورای نگهبان رسید و مقرر شد ظرف سه ماه این فرآیند تکمیل شود. با این حال اکنون که در شهریور ۱۴۰۴ هستیم، همچنان اساسنامه پست‌بانک نهایی نشده است.

بانک توسعه‌ای مفهومی دارد که ساختار حقوقی ویژه‌ای را می‌طلبد. در اقتصاد می‌گوییم دولت در جایی برای توسعه ورود می‌کند که بازار با شکست مواجه شده باشد. یعنی در حالی که بازار به دنبال هزینه و فایده اقتصادی است، دولت منافع اجتماعی را مدنظر دارد. حال پرسش این است: آیا بانکی که ۵۱ درصد سهام آن دولتی و ۴۹ درصد آن متعلق به بخش خصوصی است، می‌تواند در قالب یک بانک توسعه‌ای فعالیت کند؟ طبیعی است این مسئله باید مورد عنایت مقره‌گذار بخش خصوصی قرار گیرد.

عملکرد مالی و مطالبات معوق

نسبت مطالبات غیرجاری بانک از بالای ۱۷ درصد در زمان تحویل، به حدود زیر ۴ درصد در سال گذشته رسید؛ در حالی که میانگین شبکه بانکی حدود ۱۱ درصد است. یکی از دلایل اصلی این موضوع، تمرکز بر تسهیلات خرد و مراقبت ویژه در این حوزه است. در حوزه تسهیلات کلان نیز، به‌ویژه در بخش ICT، حجم پرداخت‌ها در دوره جدید بیشتر از دوره‌های قبل بوده است.

شفافیت و سختگیری در پرداخت تسهیلات:

دلیل اصلی پایین بودن مطالبات غیرجاری این است که هیچ توصیه‌ای برای پرداخت تسهیلات در ساختار بانک پذیرفته نمی‌شود. همه‌چیز از شعبه آغاز می‌شود و شعب ما صرفاً بر اساس ارزیابی دقیق و مستقل عمل می‌کنند. همین شفافیت و سختگیری سبب شده وضعیت ما بسیار مطلوب باشد.

در خصوص تسهیلات تکلیفی مانند وام ازدواج و فرزندآوری نیز دقیقاً طبق مکانیزم بانک مرکزی عمل می‌شود. با توجه به حضور گسترده در روستاها، میزان مراجعه در این بخش بسیار بالاست و خدمات با بهترین کیفیت ارائه می‌شوند.

تعارض منافع و افزایش سرمایه

ترکیب سهامداران شامل سهم ۵۱ درصدی دولت و ۴۹ درصدی بخش خصوصی، باعث تعارض منافع در پست‌بانک می‌شود. به عنوان مثال، در واگذاری ۱۰۰۰ میلیارد تومان سهام «شازند» به بانک برای افزایش سرمایه، سهامداران خصوصی با آوردن سرمایه به همان میزان مخالفت کردند.

وضعیت سرمایه و سوددهی:

• در دولت چهاردهم، سرمایه بانک ۲۰۰۰ میلیارد تومان افزایش یافت و از ۱۶۰۰ میلیارد به ۳۶۰۰ میلیارد تومان رسید، اما همچنان در زمره بانک‌های کم‌سرمایه قرار دارد.
• با وجود سود ۷۰۰۰ میلیارد تومانی در سال گذشته (در حالی که هدف ۱۴۰۰ میلیارد تومان بود)، طبق قانون، ۵۰ درصد کل سود به دولت پرداخت شد و امکان استفاده از آن برای افزایش سرمایه فراهم نشد.
• پست‌بانک به استناد گزارش وزارت امور اقتصادی و دارایی، جزء هفت شرکت برتر سودده دولتی است.
• شاخص کفایت سرمایه از منفی ۷.۷ درصد به ۶.۸ درصد رسیده و بیش از ۱۶ واحد درصد بهبود نشان می‌دهد.
• در سال گذشته، پست‌بانک با پرداخت ۱۶۴ تومان سود به ازای هر سهم، بیشترین تقسیم سود را بین بانک‌ها داشت.

آمادگی برای استانداردهای FATF و عملکرد اخیر

صورت‌های مالی پست‌بانک جزو شفاف‌ترین و استانداردترین صورت‌های مالی و ساختار مالی در نظام بانکی کشور است و از این بابت هیچ مشکلی برای رعایت استانداردهای FATF وجود ندارد.

برنامه‌ها و دستاوردهای اخیر:

• فروش ارز اربعین: امسال حدود ۶۰ درصد کل فروش ارز اربعین توسط پست‌بانک انجام شد و از مجموع دو میلیون زائر، حدود یک میلیون و ۲۱۸ هزار نفر ارز خود را از طریق پست‌بانک دریافت کردند. ۷۶۰ هزار نفر از این زائران از باجه‌های بانکی روستایی ارز گرفتند.
• تأمین ساختمان‌ها: در دولت چهاردهم، سه استان محروم خراسان جنوبی، خراسان شمالی و سیستان و بلوچستان صاحب ساختمان ستاد مدیریت و سرپرستی با زیربنای بیش از ۶۴۰۰ متر مربع و اعتباری بالغ بر ۳,۸۰۰ میلیارد ریال شدند.
• بانک بهره‌ور منتخب: پست‌بانک در دو سال متوالی ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ به‌عنوان بانک بهره‌ور منتخب سازمان ملی بهره‌وری انتخاب شد.
• رتبه در دولت الکترونیک: در ارزیابی دولت الکترونیک، از میان ۱۶۲ دستگاه دولتی، رتبه سوم را کسب کرد.
• بازدهی بورسی: بالاترین بازدهی سهام در میان بانک‌های بورسی را داشت.
• تسهیلات تکلیفی: میزان پرداخت تسهیلات ازدواج و فرزندآوری در سال گذشته بالای ۱۰۰ درصد تکالیف تعیین‌شده بود.
• هدایت خدمات اعتباری به روستاها: سهم تسهیلات اختصاص‌یافته به روستاها از کمتر از ۴۰ درصد به بیش از ۷۰ درصد در سال گذشته افزایش یافت.
• نگاه ویژه به ICT: پرداخت تسهیلات به حوزه‌های دانش‌بنیان، مسکن و سایر بخش‌های اولویت‌دار رشد قابل توجهی داشته است.