ممنوعیت ورود به زیستگاه‌های مرال در فصل گاوبانگی برای حفاظت از گوزن قرمز

فصل گاوبانگی و آسیب‌پذیری مرال‌ها

گاوبانگی به دوره جفت‌گیری مرال‌ها گفته می‌شود که از نیمه شهریور تا نیمه مهرماه به مدت یک ماه ادامه دارد. حیات و بقای این گونه در خطر انقراض تا حد زیادی به این دوره وابسته است. مرال یا گوزن قرمز، نماد جانوری استان‌های شمالی کشور و بزرگترین پستاندار علفخوار جنگل‌های پهن‌برگ هیرکانی شمال است.

در فصل گاوبانگی، مرال‌های نر در حالتی از مستی و گیجی به سر می‌برند و هوشیاری لازم برای فرار از دست شکارچیان غیرمجاز را ندارند. متأسفانه، برخی شکارچیان از این فرصت سوءاستفاده کرده و با تقلید صدای مرال‌های نر توسط شاخ‌های مخصوص، آن‌ها را فریب داده و شکار می‌کنند. مرال نر در این دوره به دلیل کاهش هوشیاری، فریب این صدا را خورده و گمان می‌کند گوزن نر دیگری وارد قلمرو او شده و به این ترتیب به دام می‌افتد.

اقدامات حفاظتی و نقش محیط‌بانان

حفاظت از گونه با ارزش مرال و انجام اقدامات حفاظتی در مناطق جنگلی کشور تنها با تلاش شبانه‌روزی محیط‌بانان امکان‌پذیر است. این نیروها با تمام وجود سعی در فراهم آوردن محیطی امن برای زاد و ولد این گونه ارزشمند دارند.

برپایی چادرهای گاوبانگی

از جمله اقدامات حفاظتی، برپایی چادرهای گاوبانگی از اواسط شهریور تا اواخر مهرماه است. این چادرها به منظور گشت و کنترل و نظارت بر مناطق زیستگاهی برپا می‌شوند تا علاوه بر جلوگیری از شکارچیان متخلف، اطلاعات لازم از وضعیت جمعیتی، زیستگاهی و پراکنش این گونه حمایت‌شده نیز به دست آید.

فرمانده یگان حفاظت سازمان محیط زیست بیان کرد: «خوشبختانه در سال‌های اخیر با فرارسیدن فصل گاوبانگی اقدامات خوبی در جهت محافظت از این گونه در حال انقراض صورت گرفته است.»

محدودیت‌ها و همکاری‌های مردمی

ورود تورهای گردشگری و طبیعت‌گردی در ایام گاوبانگی به جنگل‌های هیرکانی و زیستگاه مرال ممنوع است و هر نوع درخواست فعالیت و همکاری مشروط به هماهنگی و دریافت مجوز از سازمان حفاظت محیط زیست خواهد بود.

• دامداران: مکلف به خروج دام از مراتع، مناطق جنگلی و حفاظت‌شده در موعد مقرر قانونی هستند.
• جوامع بومی: افراد و جوامع بومی مستقر در مناطق تحت مدیریت و پیرامون عرصه‌های جنگلی باید با محیط زیست همکاری کرده و در صورت امکان از حضور و تردد غیرضروری در مناطق تعیین‌شده در این ایام خودداری کنند.
• فعالیت‌های خاص: هر نوع درخواست فعالیت و همکاری اعم از مشارکت در حفاظت، مشاهده حیات وحش، عکاسی، مستندسازی و غیره مشروط به ارائه درخواست کتبی، هماهنگی و اخذ مجوز از محیط زیست استان است.

از همه دوستداران و علاقه‌مندان به محیط زیست درخواست می‌شود تا محیط‌بانان را در امر حفاظت یاری کنند. در صورت مشاهده تخلفاتی نظیر شکار غیرمجاز، صدای شلیک گلوله، ورود افراد غیرمجاز یا ترددهای مشکوک، موضوع را به مأموران، ادارات محیط زیست شهرستان یا با سامانه ارتباط مردمی محیط زیست به شماره ۱۵۴۰ گزارش دهند.

مرال: گوزن قرمز هیرکانی

مرال یا گوزن قرمز هیرکانی یکی از شرقی‌ترین زیرگونه‌های گوزن قرمز است. در زیرگونه موجود در ایران (C.e.maral)، در قسمت جلوی شاخ، دو شاخک به نام «گرگ‌کُش» دیده می‌شود. شاخ‌ها هر ساله در اسفند تا اوایل فروردین می‌افتند و بلافاصله شروع به رویش می‌کنند. در اواسط تابستان کامل و سفت شده و پوشش مخملی آن از بین می‌رود. معمولاً هر ساله به تعداد شاخک‌ها و طول شاخ‌ها افزوده می‌شود و در ۸ تا ۱۰ سالگی به حداکثر می‌رسد، اما پس از آن از طول شاخ‌ها و تعداد شاخک‌ها کاسته می‌شود.

پراکندگی جهانی مرال در اروپا، شمال آفریقا، آسیا و آمریکاست. این گوزن غالباً در علف‌زارهای نزدیک به مناطق جنگلی انبوه زندگی می‌کند. در ایران، زیستگاه اصلی مرال جنگل‌های منطقه خزر (جنگل‌های هیرکانی) است، اگرچه تا چندی پیش در جنگل‌های زاگرس نیز زندگی می‌کرد.

دشمنان طبیعی مهم مرال شامل پلنگ و گرگ هستند، اما متأسفانه هر ساله تعداد زیادی مرال توسط شکارچیان غیرمجاز شکار می‌شوند. مرال بر اساس قوانین سازمان حفاظت محیط زیست در زمره گونه‌های حمایت‌شده قلمداد شده و شکار غیرقانونی و تخریب زیستگاه از عوامل تهدیدکننده اصلی این گونه محسوب می‌شوند.