خبر کامل
بحران آب و برق در ایران: تهران در آستانه «روز صفر» و افزایش نارضایتی عمومی
بحران آب و برق در ایران به اوج خود رسیده و زندگی روزمره میلیون‌ها نفر را مختل کرده است. از آپارتمان‌های بلند تهران گرفته تا روستاهای خوزستان و سیستان و بلوچستان، کمبود آب و قطعی‌های مکرر برق، نارضایتی عمومی را به شدت افزایش داده و کشور را در آستانه یک «ورشکستگی آبی» قرار داده است.
تهران در آستانه «روز صفر» آبی
پس از پنج سال خشکسالی پیاپی و گرمای بی‌سابقه، پایتخت ایران با جمعیتی نزدیک به ۱۰ میلیون نفر، به نقطه‌ای بحرانی رسیده است. مقام‌ها هشدار می‌دهند که اگر مصرف آب به طور چشمگیری کاهش نیابد، برخی مناطق تهران ممکن است طی چند هفته آینده با «روز صفر» روبه‌رو شوند. این به معنای قطع نوبتی آب خانگی و توزیع آن تنها از طریق شیرهای عمومی یا تانکرها خواهد بود.
یکی از شهروندان تهرانی وضعیت را اینگونه توصیف می‌کند: «قطع آب و افت شدید فشار آن باعث شده که مجتمع‌های مسکونی یا خیلی زود آب‌شان تمام شود یا اصلا آبی نداشته باشند. وقتی برق می‌رود، اینترنت و آسانسور هم از کار می‌افتند. در هوای گرم تابستان و آلودگی شدید هوا، شرایط واقعا غیرقابل تحمل می‌شود. اگر در خانه کودک خردسال یا سالمندی باشد، اوضاع بدتر هم هست، چون گاهی باید ساعت‌ها این وضعیت را تحمل کنند.»
تهران برای تأمین آب خود به پنج سد اصلی وابسته است. سد لار، یکی از این سدها، عملاً خشک شده و تنها با یک درصد از ظرفیت عادی خود کار می‌کند. سد امیرکبیر نیز در پایین‌ترین میزان تاریخی خود قرار دارد.
بحران انرژی و خاموشی‌های گسترده
کمبود آب به بحران انرژی نیز دامن زده است. با خالی شدن سدها، تولید برق‌آبی تقریباً متوقف شده و نیروگاه‌های گازی نیز برای پاسخ به تقاضای فزاینده کولرها و پمپ‌های آب با مشکل روبه‌رو هستند. در تیرماه، تقاضای برق به ۶۹ هزار مگاوات رسید که بسیار بالاتر از ۶۲ هزار مگاوات مورد نیاز برای تأمین پایدار برق است.
در تابستان ۱۴۰۴، خاموشی‌های دو تا چهار ساعته در روز به امری رایج تبدیل شد و ادارات دولتی در تهران و برخی دیگر از شهرها برای صرفه‌جویی در مصرف انرژی، به طور مرتب تعطیل می‌شدند. این وضعیت، اعتراض کسب‌وکارها را به دلیل زیان اقتصادی به دنبال داشته است. این خاموشی‌ها بیشتر بر اقشار کم‌درآمد تأثیر می‌گذارند، زیرا تنها خانوارهای ثروتمند توانایی تهیه ژنراتور را دارند.
از خشکسالی تا «ورشکستگی آبی»
کارشناسان معتقدند که وضعیت کنونی ایران فراتر از یک بحران آب است و به «ورشکستگی آبی» تعبیر می‌شود. کاوه مدنی، مدیر موسسه آب، محیط‌زیست و بهداشت دانشگاه سازمان ملل متحد، می‌گوید: «این سیستمی است که آن‌قدر بیش‌ازحد برداشت شده که دیگر نمی‌توان خسارت‌هایش را به طور کامل جبران کرد.»
آمار رسمی نشان می‌دهد بارندگی در یک سال گذشته بین ۴۰ تا ۴۵ درصد کمتر از میانگین بلندمدت بوده و در برخی استان‌ها این کاهش به بیش از ۷۰ درصد رسیده است. اما اقلیم تنها عامل نیست. سوءمدیریت و مصرف بیش‌ازحد، بحران را مدت‌ها پیش از شدت گرفتن تغییرات اقلیمی رقم زده است.
- مصرف کشاورزی: بخش کشاورزی حدود ۹۰ درصد منابع آبی ایران را مصرف می‌کند، عمدتاً با شیوه‌های آبیاری ناکارآمد.
- نشتی لوله‌ها: در تهران، تا ۲۲ درصد آب تصفیه‌شده از طریق نشتی در لوله‌های فرسوده از دست می‌رود.
- برداشت آب‌های زیرزمینی: بیش از ۷۰ درصد از ذخایر آب‌های زیرزمینی ایران از دهه ۱۳۵۰ برداشت شده است، که منجر به نشست زمین تا ۲۵ سانتی‌متر در سال در برخی مناطق شده است.
واکنش دولت و پیامدهای اجتماعی-سیاسی
مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، از مردم خواسته است که مصرف آب را دست‌کم ۲۰ درصد کاهش دهند. آمار رسمی نشان می‌دهد که در تیر ماه ۱۴۰۴ مصرف نسبت به سال گذشته ۱۳ درصد کاهش داشته است، اما برای تأمین آب در ماه‌های شهریور و مهر، باید ۱۲ درصد دیگر نیز کاهش یابد.
عباس علی‌آبادی، وزیر نیرو، تأمین آب آشامیدنی را یک اولویت دانسته و از صرفه‌جویی سه برابری آب انتقالی خبر داده است. با این حال، دولت به دلیل ادامه فعالیت‌های پرمصرف استخراج رمزارز در زمان سهمیه‌بندی، مورد انتقاد قرار گرفته است.
این بحران به اعتراضات گسترده در استان‌هایی مانند خوزستان و سیستان و بلوچستان منجر شده است. شعار «آب، برق، زندگی، حق مسلم ماست» در این اعتراضات شنیده می‌شود. خشک شدن چاه‌ها و کانال‌ها، مهاجرت‌های زیست‌محیطی را سرعت بخشیده و تحلیلگران هشدار می‌دهند که این روند می‌تواند بی‌ثباتی در پایتخت را افزایش دهد.
هشدار جهانی و چشم‌انداز آینده
دنیل تسگای از کنوانسیون مبارزه با بیابان‌زایی سازمان ملل می‌گوید ایران نمونه‌ای است از آنچه در پی تلاقی کم‌آبی، تخریب سرزمین، تغییرات اقلیمی و ضعف در مدیریت رخ می‌دهد. او هشدار می‌دهد که جهان در حال ورود به عصری از خشکسالی‌های انسان‌ساز است و اگر روند کنونی ادامه یابد، تا سال ۲۰۵۰ سه نفر از هر چهار نفر تحت تأثیر قرار خواهند گرفت.
ایران متعهد شده است طی هفت سال، مصرف ملی آب را سالانه ۴۵ میلیارد مترمکعب کاهش دهد، اما این اهداف بلندپروازانه به دلیل تحریم‌های بین‌المللی، بوروکراسی و کمبود سرمایه‌گذاری به کندی پیش می‌روند.
کاوه مدنی هشدار می‌دهد: «در نهایت، ایران باید واقعیت ورشکستگی آبی خود را بپذیرد. هرچه دولت دیرتر شکست را بپذیرد و به مدل توسعه متفاوتی بودجه اختصاص دهد، احتمال جلوگیری از فروپاشی کمتر خواهد شد. اینکه شیرهای آب تهران در گرم‌ترین ماه‌ها باز بمانند یا نه، به وضعیت هوا بستگی ندارد، بلکه به سرعت عمل مسئولان بستگی دارد.»
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
زمان انتشار:
۰۵:۰۵ - ۱۴۰۴/۰۶/۱۹