نارضایتی فارغ‌التحصیلان از رشته و دانشگاه: شکاف میان تحصیل و بازار کار

چرا فارغ‌التحصیلان از رشته و دانشگاه خود ناراضی‌اند؟

بر اساس یک گزارش، بخش زیادی از فارغ‌التحصیلان دانشگاهی در ایران از انتخاب رشته و حتی دانشگاه خود رضایت ندارند. این نارضایتی بیش از آنکه به کیفیت علمی یا سطح استادان مرتبط باشد، به دو عامل اصلی بازار کار و شبکه‌سازی گره خورده است.

دلایل اصلی نارضایتی از دانشگاه:

• نبود فرصت برای شکل‌دهی ارتباطات و شبکه‌سازی: بیش از نیمی از پاسخ‌دهندگان تأکید کرده‌اند که دانشگاه‌ها نتوانسته‌اند پلی میان تحصیل و اشتغال ایجاد کنند.
• امکانات رفاهی و کیفیت دروس نیز از دیگر مواردی بوده که دانشجویان به آن اشاره کرده‌اند، اما سهم آن‌ها در مقایسه با مسئله شبکه‌سازی بسیار کمتر است.

دلایل اصلی نارضایتی از رشته تحصیلی:

• عدم تطابق با بازار کار: بسیاری از دانشجویان پس از ورود به رشته انتخابی متوجه می‌شوند فرصت شغلی پایدار و مناسبی برای آن وجود ندارد.
• سطح درآمد.
• عدم همخوانی رشته با علایق فردی.

چرا افراد تغییر رشته می‌دهند؟

بررسی‌ها حاکی از آن است که رشته‌های کامپیوتر و مهندسی صنایع از رشته ریاضی و رشته‌های مربوط به علوم مالی، مدیریت، حسابداری و اقتصاد نیز از جمله رشته‌هایی هستند که در سال 1404 دارای محبوبیت بیشتری بوده‌اند.

با این‌حال، برخی از نارضایتی‌ها موجب شده بخشی از دانشجویان به فکر تغییر رشته بیفتند. دو انگیزه اصلی برای این تغییر وجود دارد:

• دستیابی به درآمد بیشتر.
• سازگاری بهتر با علایق شخصی.

تناسب رشته با استعدادها و توانایی‌های فردی هم در رتبه بعدی قرار دارد. به بیان دیگر، بسیاری از دانشجویان میان علاقه و معیشت گرفتار مانده‌اند و تلاش می‌کنند با تغییر رشته تعادلی میان این دو برقرار کنند.

اگر فارغ‌التحصیلان فرصت داشتند دوباره به عقب بازگردند و رشته خود را انتخاب کنند، اولویت اصلی آن‌ها به‌وضوح رشته‌های مرتبط با کامپیوتر و فناوری اطلاعات بود. حدود یک‌پنجم پاسخ‌دهندگان این حوزه را انتخاب کرده‌اند. پس از آن، رشته‌های مالی، مدیریتی و پزشکی در رتبه‌های بعدی قرار دارند. این الگو نشان می‌دهد بازار فناوری، رشته‌های پزشکی و همچنین رشته‌های مالی پرکشش‌ترین حوزه‌ها برای جوانان ایرانی محسوب می‌شوند.

رابطه رضایت و رشته تحصیلی

نتایج این گزارش همچنین رابطه میان سطح درآمد و میزان رضایت فارغ‌التحصیلان را به تصویر می‌کشد. برخلاف تصور رایج، درآمد بالا همیشه با رضایت همراه نیست.

• در برخی رشته‌ها مانند مهندسی نفت و انرژی، با وجود دستمزد مناسب، میزان رضایت پایین گزارش شده است.
• رشته‌هایی نیز هستند که هم رضایت بالا و هم درآمد بالایی دارند؛ مانند رشته‌های کامپیوتر و مدیریت مالی یا حسابداری.
• در مقابل، بعضی رشته‌های علوم پایه و انسانی با وجود درآمد کمتر، سطح رضایت بالاتری دارند.
• گروهی از رشته‌ها هم وجود دارند که هم درآمد پایین و هم رضایت کمی ایجاد می‌کنند و همین مسئله آن‌ها را در موقعیتی نامطلوب قرار داده است.

آنچه از این داده‌ها برمی‌آید این است که گسست میان نظام آموزش عالی و نیازهای بازار کار همچنان یکی از چالش‌های اصلی جوانان ایرانی است. دانشگاه‌ها نتوانسته‌اند نقش واسطه میان تحصیل و اشتغال را به‌خوبی ایفا کنند و این موضوع باعث شده انتخاب رشته برای بسیاری از دانشجویان به تصمیمی پرریسک تبدیل شود. در چنین شرایطی، تا زمانی که سیاست‌گذاران آموزشی نتوانند ساختاری ایجاد کنند که تحصیل دانشگاهی با بازار کار همسو شود، چرخه نارضایتی فارغ‌التحصیلان ادامه خواهد داشت.