ترافیک شیراز: چالش امدادرسانی و راهکارهای حیاتی برای نجات جان بیماران

تأثیر ترافیک بر امدادرسانی اورژانس

صدای آژیر آمبولانس در خیابان‌های شلوغ شیراز، اغلب با گشوده شدن چند سانتی‌متر مسیر همراه است که برای عبور یک خودروی امدادی کافی نیست. رانندگان آمبولانس با نگرانی و عرق سرد بر پیشانی، در میان ترافیک سنگین، به دنبال راهی برای رسیدن به بیمارستان هستند. تیم پزشکی داخل آمبولانس نیز با چشمانی نگران، وضعیت بیمار را لحظه به لحظه رصد می‌کنند و هر ثانیه تأخیر، بار سنگینی از اضطراب را بر دوش آن‌ها می‌گذارد.

مسعود عابد، رئیس سازمان حوادث و فوریت‌های پزشکی استان فارس، تأکید می‌کند که ترافیک مستقیماً بر سرعت رسیدن تیم‌های امدادی تأثیر می‌گذارد. او می‌گوید: «حتی چند دقیقه تأخیر می‌تواند جان یک بیمار را به خطر بیندازد. خودروهای امدادی ۱۱۵ در تمام طول مأموریت در حال خدمت‌رسانی هستند و توقف آن‌ها به معنای معطل شدن جان بیماران است.»

«مراعات مردم، باز گذاشتن مسیر خودروهای امدادی و پارک نکردن در مسیر حرکت، کیفیت خدمات اورژانس را افزایش می‌دهد. متأسفانه ترافیک باعث می‌شود در برخی موارد بیمار بدحال شود یا حتی فوت کند.»

عابد همچنین اشاره کرد که کاهش ترافیک، توان عملیاتی اورژانس را افزایش می‌دهد؛ زیرا یک آمبولانس که دو ساعت در مسیر گرفتار باشد، تنها یک ساعت در چرخه عملیاتی فعال است.

ریشه‌های ترافیک در مرکز شیراز

محمد فرخ‌زاده، معاون حمل‌ونقل و ترافیک شهرداری شیراز، تمرکز خدمات و ادارات دولتی و غیردولتی در مرکز شهر را عامل اصلی افزایش حجم ترافیک در محورهای اصلی، به‌ویژه بلوار زند و انشعابات آن، می‌داند. بلوار زند به تنهایی با بیش از ۵۰۰۰ مطب پزشکی، ادارات دولتی و حجم سنگین خودروهای اداری و شخصی، سال‌هاست به چالشی بزرگ در ترافیک شهری تبدیل شده است.

مردم شهرستان‌ها برای انجام امور اداری و دریافت خدمات درمانی و آزمایشگاهی به شیراز سفر می‌کنند و این مراجعات، بار ترافیکی شهری با خیابان‌های کم‌عرض و شبکه معابر محدود را دوچندان می‌کند. فرخ‌زاده تأکید می‌کند که بسیاری از ادارات، مراکز خدماتی و درمانی تحت اختیار شهرداری نیستند و قوانین مجلس در خصوص فعالیت مراکز درمانی، خارج از حوزه تصمیم‌گیری مدیریت شهری است.

وی افزود: «وقتی مجلس قانونی وضع می‌کند که پزشکان می‌توانند مطب خود را در منازل یا واحدهای استیجاری دایر کنند، شهرداری و سایر دستگاه‌های هم‌عرض هم نمی‌توانند مانع آن شوند و طبیعتاً دولت هم تمایلی به حذف قانون ندارد.»

اقدامات شهرداری و راهکارهای پیشنهادی

شهرداری شیراز طی سال‌های اخیر اقدامات متعددی در حوزه زیرساخت انجام داده است، از جمله:

• احداث بلوارها و خیابان‌های جدید
• احداث زیرساخت‌های حمل‌ونقل مانند مترو
• اجرای تقاطع‌های غیرهمسطح
• ایمن‌سازی معابر و نصب دوربین و چراغ‌های کنترل ترافیک
• انجام اصلاحات هندسی متعدد در نقاط حادثه‌خیز

با این حال، فرخ‌زاده معتقد است که حل ریشه‌ای مشکلات ترافیک نیازمند اراده مدیریت استان و همکاری بین دستگاه‌ها در شورای ترافیک استان است. او طرح‌های مطالعاتی و راهکارهای پیشنهادی برای روان‌سازی محور زند را شامل موارد زیر می‌داند:

• انتقال بخش عمده‌ای از مراکز درمانی، آزمایشگاهی و مطب‌ها از محور مرکزی شهر.
• اصلاح قوانین ملی برای برداشتن تمرکز کاربری‌های ترافیک‌زا از مرکز شهر و انتقال آن‌ها به سایت‌های ساماندهی مشاغل درمانی.
• تخصیص ۵ سایت توسط شهرداری شیراز در مرکز، جنوب، شمال، غرب و شرق برای ساماندهی مشاغل درمانی.

وی همچنین ۵ راه‌حل اساسی برای کاهش بار ترافیکی پیشنهاد کرد:

1. انتقال مراکز درمانی توسط علوم پزشکی.
2. تمرکززدایی و انتقال ادارات دولتی و خصوصی با مدیریت استاندار.
3. انتقال مشاغل غیرمرتبط با کاربری‌های ترافیک‌زا.
4. اجرای طرح معاینه فنی توسط شهرداری و پلیس راهور.
5. اجرای طرح محدوده ترافیک توسط شورای ترافیک استان از مرکز شهر.

طرح محدوده کم‌آلاینده و فرهنگ‌سازی

فرخ‌زاده به آمادگی کامل زیرساخت‌های طرح محدوده کم‌آلاینده (LEZ) توسط شهرداری اشاره کرد که اجرای آن به دلیل عدم همکاری برخی دستگاه‌ها به تأخیر افتاده است. با اجرای این طرح، خودروهای فاقد معاینه فنی شناسایی و از ورود آن‌ها به محدوده مرکزی جلوگیری می‌شود.

او همچنین بر ضرورت فرهنگ‌سازی برای استفاده از حمل‌ونقل عمومی تأکید کرد. با وجود توسعه مترو و اتوبوس، بسیاری از شهروندان همچنان تمایلی به استفاده از این سیستم‌ها ندارند و خودروهای تک‌سرنشین و خودروهای ورودی از شهرستان‌ها سهم بزرگی در ترافیک دارند. وی هشدار داد که با افزایش روزانه ۴۰ تا ۵۰ خودرو جدید و عدم اجرای طرح مؤثر برای خروج خودروهای فرسوده، شیراز در آینده‌ای نزدیک به یک پارکینگ بزرگ تبدیل خواهد شد.

ضعف طراحی شبکه شهری و بی‌توجهی به مرکز شهر

مهرداد ایروانیان، استاد دانشگاه و معمار شیرازی، ریشه‌های ترافیک شیراز را در چندین عامل هم‌زمان می‌داند. او به ضعف طراحی معابر و نحوه اجرای طرح‌ها، و همچنین ورود متقاضیان خدمات شهری از خارج محدوده شهر اشاره کرد. شیراز به دلیل موقعیت خدماتی و درمانی، جمعیت زیادی از شهرهای اطراف را جذب می‌کند که این امر به ویژه در ساعات عصر، محور زند را با ازدحام مواجه می‌سازد.

ایروانیان تأکید کرد که شبکه فعلی نه از نظر فنی کارایی دارد و نه با افزایش جمعیت سازگار است. او از بی‌توجهی مدیریت شهری به مرکز شهر در اقدامات عمرانی انتقاد کرد و گفت: «بسیاری از شهردارها و تیم‌های مدیریتی بیشتر تمرکزشان روی حاشیه شهر است و توجه جدی به مرکز شهر ندارند.»

وی این وضعیت را نتیجه «تقصیر جمعی» و ضعف تعامل میان شهرداری و راه‌وشهرسازی و همچنین ضعف فنی این دو نهاد در حوزه طراحی شبکه شهری دانست و خواستار تعامل جدی‌تر و اصلاحات اساسی در طرح‌های شهری شد.