«شوگرددی» و «شوگر مامی»: بازتابی از بحران اقتصادی و اجتماعی در روابط نسل جوان

ازدواج با مردان مسن: معامله‌ای برای تأمین مالی

امیرمحمود حریرچی، جامعه‌شناس و آسیب‌شناس اجتماعی، معتقد است که ازدواج دختران جوان با مردان مسن‌تر در ایران پدیده‌ای با سابقه طولانی است، اما در یک دهه اخیر شکل جدیدی به خود گرفته است. در این روابط، انگیزه اصلی اغلب تأمین مالی است. مردان مسن‌تر معمولاً از موقعیت مالی بهتری برخوردارند که مردان جوان‌تر فاقد آن هستند. دخترانی که در تنگنای مالی قرار دارند، این نوع ازدواج را راهی برای دستیابی به امنیت مالی و رفاه می‌دانند.

حریرچی توضیح می‌دهد که این روابط اغلب با شروط خاصی همراه است، از جمله میزان مهریه و تهیه مسکن، که معمولاً از سوی مردان پذیرفته می‌شود. برخی دختران نیز در این ازدواج‌ها احساس تسلط بیشتری بر طرف مقابل دارند و معتقدند تنش‌ها در مقایسه با ازدواج‌های هم‌سن کمتر است.

تفاوت‌های تاریخی: از اجبار تا انتخاب

در دهه‌های گذشته، مانند دهه ۵۰، ازدواج دختران جوان با مردان مسن‌تر بیشتر یک اجبار بود تا انتخاب. در آن زمان، تعدد زوجات رایج بود و دختران جوان از خانواده‌های فقیر به چنین ازدواج‌هایی تن می‌دادند. این روابط بیشتر شبیه به خرید و فروش بود، جایی که مرد به دنبال آرامش و مراقبت بود و دختر به دنبال تأمین مالی.

امروز، اگرچه این پدیده کمتر شده و دختران آگاه‌تر شده‌اند، اما همچنان در برخی مناطق حاشیه‌نشین شاهد فروش دختران جوان هستیم. با این حال، تفاوت اصلی در این است که در گذشته، این روابط بیشتر بر پایه سنت و اجبار بود، در حالی که امروز، با وجود مشکلات اقتصادی، جنبه‌ای از انتخاب آگاهانه (هرچند تحت فشار) نیز در آن دیده می‌شود.

«شوگرددی»: حامی مالی و قبح‌زدایی اجتماعی

اصطلاح «شوگرددی» به مردی اطلاق می‌شود که نقش حامی مالی را برای زن جوان‌تر ایفا می‌کند. دختری که چنین رابطه‌ای را انتخاب می‌کند، «شیرینی» این رابطه را در برآورده شدن نیازها و خواسته‌هایش می‌بیند، برخلاف ازدواج با پسران جوان که ممکن است با غرولندها و عدم برآورده شدن توقعات همراه باشد.

مردانی که با چنین دخترانی ازدواج می‌کنند، اغلب از توان مالی بالایی برخوردارند و نقش یک حامی جدی را برای دختر ایفا می‌کنند. این مسأله برای طبقات عادی جامعه چندان رایج نیست، مگر در میان اقشار محروم که شرایط آن متفاوت است.

نکته قابل توجه این است که قبح اجتماعی این نوع ازدواج‌ها در حال کاهش است و حتی خانواده‌ها نیز معمولاً آن را ناپسند یا ناموجه نمی‌دانند.

چالش‌های ازدواج و آینده نگران‌کننده

حریرچی تأکید می‌کند که در روابط «شوگرددی»، روال طبیعی ازدواج که بر پایه تفاوت سنی مناسب، همراهی طولانی‌مدت و مسئولیت مشترک برای نگهداری از فرزند است، شکل نمی‌گیرد. در این نوع ازدواج‌ها، انتظار فرزندآوری کمتر دیده می‌شود و این وضعیت، جامعه را در حوزه ازدواج دچار آشفتگی کرده است.

• افزایش آمار طلاق: میانگین طلاق به کمتر از پنج سال زندگی مشترک رسیده است.
• کاهش تمایل به ازدواج: بسیاری از جوانان به دلیل شرایط نامناسب، تمایلی به ازدواج ندارند.
• مسائل حقوق زنان: موضوعاتی مانند حق حضانت و خشونت علیه زنان، از عوامل اصلی کاهش ازدواج هستند.

این جامعه‌شناس همچنین به آینده نگران‌کننده جمعیت ایران اشاره می‌کند. طبق برآوردها، در ۲۰ سال آینده از هر سه نفر یک نفر بالای ۶۰ سال خواهد بود، در حالی که همین حالا نیز خدمات کافی به سالمندان ارائه نمی‌شود.

خوشبختی واقعی در ازدواج و راه‌حل‌های ناکارآمد

حریرچی معتقد است که ما درکی از «خوشبختی» واقعی نداریم. ازدواج زمانی می‌تواند زمینه‌ساز خوشبختی باشد که بر پایه شناخت کافی، همدلی و بار عاطفی شکل بگیرد. اما وقتی نگاه‌ها تنها به ظواهر محدود می‌شود و شناخت و عاطفه کمرنگ می‌گردد، نتیجه کاهش آمار ازدواج و افزایش نارضایتی در میان جوانان است.

او به ناکارآمدی راه‌حل‌های دولتی نیز اشاره می‌کند:

• وام ازدواج: به تنهایی راه‌حل نیست و با تورم موجود، تنها برای برگزاری یک شب عروسی کفایت می‌کند.
• طرح‌های «جوانی جمعیت»: هیچ تأثیر جدی ندارند و راهی که حاکمیت در پیش گرفته، به بن‌بست رسیده است.

«شوگر مامی»: پدیده‌ای در حال رشد

بحث «شوگر مامی» (زنان مسن‌تر که از مردان جوان‌تر حمایت مالی می‌کنند) در جامعه ایران کمتر رایج است، اما اصل آن همچنان بر مبنای حمایت و امنیت مالی است. یک پسر جوان نیز اگر با خانم مسن‌تری رابطه داشته باشد، معمولاً به دنبال تأمین مالی و آرامش روانی است. این پدیده هنوز فراگیر نیست، اما در حال رشد است و نشان‌دهنده تغییرات پیچیده در روابط اجتماعی و انتظارات افراد از یکدیگر است.