چشم‌انداز جنگ اوکراین: دکترین‌های جدید کی‌یف و مسکو در بن‌بست خونین

چشم‌انداز تلخ جنگ اوکراین: بن‌بست خونین و دکترین‌های جدید

در بحبوحه فروپاشی ابتکار صلح دونالد ترامپ برای پایان دادن به جنگ اوکراین، میدان نبرد تنها صحنه باقی‌مانده است؛ جایی که کی‌یف و مسکو درگیر نبردی خونین و فرسایشی هستند. تحلیل‌های استراتژیست‌های برجسته از هر دو سوی میدان، جزئیاتی غافلگیرکننده از برنامه‌های آتی را آشکار می‌سازد، اما جمع‌بندی نهایی تلخ و ساده است: «مرگ و ویرانی بیشتر؛ بی‌آنکه پیروزی قاطعی در کار باشد.» این گزارش به بررسی دکترین‌های جدید اوکراین و روسیه و چشم‌انداز نظامی بزرگ‌ترین جنگ اروپا در نزدیک به یک قرن اخیر می‌پردازد.

«خنثی‌سازی راهبردی»: دکترین نوین اوکراین برای فلج کردن ارتش روسیه

اوکراین برای مقابله با واقعیت‌های جنگ، دکترین جدیدی را تحت عنوان «خنثی‌سازی راهبردی» در پیش گرفته است. آندری زاگورودنیوک، وزیر پیشین دفاع اوکراین، این مفهوم را این‌گونه توضیح می‌دهد: «هدف، فلج کردن نیروهای روسیه در زمین و آسمان است؛ همان‌گونه که اوکراین پیش‌تر در دریای سیاه به آن دست یافت.» به گفته او، حتی اگر روسیه به جنگ ادامه دهد، با پابرجا ماندن این الگو، هرگز به پیروزی نخواهد رسید.

دیدگاه روسیه: ابتکار استراتژیک در دست نیروهای روسی؟

در مقابل، دیدگاه روسیه به جنگ از زبان ژنرال والری گراسیموف، رئیس ستاد کل ارتش روسیه، روشن‌تر شده است. او در تاریخ ۳۰ اوت در جمع فرماندهان ارشد اعلام کرد: «امروز ابتکار استراتژیک به‌طور کامل در دست نیروهای روسی است.» گراسیموف با اشاره به ایجاد مناطق حائل در خارکیف و سومی و پیشروی‌های محدود در دنیپروپتروفسک، خواستار ادامه «عملیات تهاجمی» در همه جبهه‌ها شد.

دستاوردها و تلفات: واقعیت‌های میدانی

با این حال، روایت رسمی روسیه نیز تصویری متفاوت ترسیم می‌کند. تهاجم تابستانی روسیه دستاورد چشمگیری نداشته و کرملین هنوز نتوانسته کنترل کامل چهار منطقه اوکراینی را که در سال ۲۰۲۲ مدعی الحاقشان شد، به دست آورد:

• دونتسک: ۷۹ درصد
• زاپوریژیا: ۷۴ درصد
• خرسون: ۷۶ درصد
• لوهانسک: ۹۹.۷ درصد

این پیشروی‌های محدود بهای سنگینی داشته است. بر اساس ارزیابی مقامات آمریکایی، بیش از یک میلیون نظامی روس کشته یا زخمی شده‌اند. میزان تلفات روسیه دست‌کم پنج برابر اوکراین است و در برخی نبردها این نسبت به ۱۲ به یک می‌رسد.

تهدید حملات اوکراین و واکنش روسیه

گراسیموف به خوبی از تهدید اصلی حملات موشکی و پهپادی اوکراین به خاک روسیه آگاه است. او در گزارش خود از «حملات هوایی گسترده‌ای» علیه مراکز تولید موشک، موتور، کلاهک و سوخت اوکراینی و همچنین سامانه‌های کنترل پهپادها خبر داد. نکته معنادار در جلسه گراسیموف، نقشه‌ای بود که پشت سر او دیده می‌شد؛ نقشه‌ای با خط مرزی پررنگ که کل اودسا در جنوب و تمام مناطق شرقی رود دنیپر را در بر می‌گرفت، مناطقی که او آشکارا به‌عنوان سرزمین‌های اشغالی آینده روسیه تصور می‌کند.

«بدبینی قهرمانانه»: دکترین جدید کی‌یف در جنگی بی‌پایان

پرسش کلیدی این است که اوکراین چگونه می‌تواند پیشروی آهسته اما پیوسته روسیه را متوقف کند؟ زاگورودنیوک راهبردی را شرح می‌دهد که بر اساس آن، هدف نباید شکست کامل روسیه باشد، بلکه باید به‌طور منظم توانایی آن برای تحقق اهداف نظامی سلب شود. به باور او، پیروزی برای اوکراین به معنای یادگیری زندگی زیر «فشار دائمی نظامی» است.

الگوی موفقیت و چالش‌های پیش‌رو

الگوی این راهبرد، موفقیت اوکراین در زمین‌گیر کردن ناوگان دریای سیاه روسیه با پهپادها و حملات موشکی است. زاگورودنیوک توضیح می‌دهد که همین منطق می‌تواند در خشکی با گسترش «منطقه مرگ» روس‌ها از ۱۲ مایل پشت خط مقدم به ۸۰ تا ۱۰۰ مایل نیز پیاده شود. برای این هدف، اوکراین در حال تولید سلاح‌های میان‌برد در همان کارخانه‌هایی است که روسیه تلاش می‌کند نابودشان کند.

اما چالش اصلی در این راهبرد، دفاع هوایی است. اوکراین با حمله به پایگاه‌های هوایی روسیه و بهره‌گیری از جنگ الکترونیک، بمب‌های گلاید روسیه را مختل می‌کند. برای مقابله با پهپادهای بزرگ شاهد، سامانه‌ای ویژه طراحی شده که با پهپاد رهگیر، در نزدیکی مهاجم منفجر می‌شود. با این حال، تهدید اصلی موشک‌های بالستیک روسیه است که تنها سپر کارآمد در برابر آن‌ها، موشک‌های پاتریوت آمریکایی هستند؛ سلاح‌هایی گران‌قیمت و کمیاب که اوکراین به دنبال جایگزین آن‌هاست.

پذیرش واقعیت: بن‌بست و نوعی پیروزی

زاگورودنیوک در یادداشت خود می‌نویسد: «اگر نتوان پوتین را از تصمیمش منصرف کرد، پرسش اصلی این است که چگونه می‌توان مسیر او را به‌طور منظم و پایدار سد کرد.»

اوکراین نوعی «بدبینی راهبردی» را قهرمانانه پذیرفته است: دیگر نیرویی برای نجات نخواهد آمد. ترامپ این جنگ را پایان نخواهد داد و اروپا نیز تا پیش از برقراری آتش‌بس، بعید است تضمین امنیتی ارائه دهد. راهبرد اوکراین باید از بازدارندگی صرف به سمت جلوگیری فعال از موفقیت‌های عملیاتی روسیه تغییر کند، بی‌اعتنا به اینکه این جنگ چه مدت ادامه خواهد یافت. زاگورودنیوک اذعان دارد که شاید اوکراین این جنگ را نبرد، اما در سوی مقابل روسیه نیز پیروز نخواهد شد؛ و همین بن‌بست، برای مدافعان اوکراینی معنایی جز نوعی پیروزی ندارد.