رقابت تسلیحاتی هایپرسونیک: چین و روسیه پیشتاز، آمریکا در حال جبران

رقابت تسلیحاتی هایپرسونیک: چین و روسیه پیشتاز

چین تنها رقیب آمریکا در این حوزه نیست؛ روسیه نیز در توسعه موشک‌های هایپرسونیک پیشرفت‌های قابل توجهی داشته است. این سلاح‌ها به دلیل سرعت فوق‌العاده و مانورپذیری بالا، برای نابودی اهداف باارزش نظامی بسیار کارآمد هستند. در مقابل، برنامه‌های تسلیحاتی هایپرسونیک آمریکا هنوز از رقبای خود عقب‌تر است، هرچند کارشناسان معتقدند پیشرفت‌هایی در حال انجام است.

تام کاراکو، پژوهشگر ارشد مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌الملل (CSIS) مستقر در واشنگتن، اظهار داشت: «در حالی که ما مشغول [جنگ در خاورمیانه] بودیم، چین با جدیت روی این موضوع کار کرد. آن‌ها جلو افتادند، اما ما در حال جبران هستیم.»

فناوری هایپرسونیک: سرعت و چالش‌ها

موشک‌های هایپرسونیک با سرعتی بیش از پنج برابر صوت حرکت می‌کنند. این قابلیت مزایای نظامی چشمگیری دارد، اما همزمان مشکلات فنی دشواری، به‌ویژه در زمینه گرمای شدید ناشی از حرکت، ایجاد می‌کند.

انواع سلاح‌های هایپرسونیک

• موشک‌های کروز با موتورهای راکت: این موشک‌ها با استفاده از موتورهای راکت به سرعت هایپرسونیک می‌رسند.
• پرتابه‌های گلاید هایپرسونیک: این پرتابه‌ها با پرتاب راکت به جو رسیده و پس از آن به سرعت هایپرسونیک دست پیدا می‌کنند.

هر دو نوع، به دلیل سرعت بالا و توانایی تغییر مسیر، برای سامانه‌های پدافندی رهگیری‌ناپذیرند. این سلاح‌ها برای هدف قرار دادن نقاط بشدت محافظت‌شده یا اهداف حساس به زمان، مانند ناوهای هواپیمابر یا فرماندهان ارشد نظامی، طراحی شده‌اند.

پیشرفت‌های چین در هایپرسونیک

چین در سوم سپتامبر مجموعه‌ای از سلاح‌های هایپرسونیک را به نمایش گذاشت، از جمله نمونه‌هایی همچون YJ-17، YJ-19 و YJ-20 که احتمالاً برای هدف قرار دادن ناوهای جنگی آمریکا طراحی شده‌اند. گزارش‌ها حاکی است چین از سال ۲۰۲۰ پرتابه‌های گلاید هایپرسونیک DF-ZF را وارد خدمت نیروهای خود کرده است.

نشانه دیگری از جدیت چین، سرمایه‌گذاری گسترده در آزمایش‌های هایپرسونیک است. مایکل گریفین، مقام ارشد وزارت دفاع آمریکا، در سال ۲۰۱۸ گفته بود چین طی یک دهه گذشته ۲۰ برابر بیشتر از ایالات متحده آزمایش هایپرسونیک انجام داده است.

سلاح‌های عملیاتی روسیه و چالش‌های آمریکا

در روسیه، مهم‌ترین برنامه‌ها شامل پرتابه گلاید «آوانگارد» و موشک کروز «زیرکان» است. روسیه همچنین موشک «کینژال» را معرفی کرده که بر پایه یک فناوری قدیمی‌تر بالستیک ساخته شده، اما مسکو آن را نیز هایپرسونیک می‌نامد. روسیه مدعی است هر سه سلاح از مرحله آزمایش عبور کرده و در حال تولید برای نیروهایش هستند.

واقعیت در مقابل تبلیغات روسیه

با این حال، تبلیغات روسیه همیشه با واقعیت همخوانی نداشته است. در حالی که ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری روسیه، در سال ۲۰۱۸ کینژال را «شکست‌ناپذیر» توصیف کرده بود، اوکراین در آوریل اعلام کرد از سال ۲۰۲۲ تاکنون ۴۰ فروند از این موشک‌ها را سرنگون کرده است. گزارش‌هایی نیز حاکی از سرنگونی موشک‌های زیرکان توسط اوکراین وجود دارد.

تأخیر در برنامه‌های آمریکا

با وجود این، روسیه دست‌کم موفق به استقرار عملیاتی برخی از این سلاح‌ها شده است؛ در حالی که آمریکا هنوز درگیر تأخیرهای پیاپی است. برنامه ارتش آمریکا برای استقرار موشک هایپرسونیک موسوم به «عقاب سیاه» (Dark Eagle) بارها به تعویق افتاده، هرچند ارتش می‌گوید قصد دارد تا پایان امسال آن را عملیاتی کند.

دو پروژه اصلی نیروی هوایی آمریکا نیز با تأخیر روبه‌رو شده‌اند:

• پرتابه گلاید سلاح واکنش سریع هواپرتاب (ARRW): نیروی هوایی در نظر دارد تولید ARRW را از سال ۲۰۲۶ آغاز کند.
• موشک کروز «HACM»: طبق گزارش دفتر حسابرسی دولت، HACM در سال ۲۰۲۷ وارد تولید خواهد شد.

دیدگاه کارشناسان: آیا کندی آمریکا نگران‌کننده است؟

برخی کارشناسان معتقدند کندی برنامه آمریکا شاید آن‌قدرها هم نگران‌کننده نباشد. تاد هریسون، پژوهشگر ارشد اندیشکده «مؤسسه امریکن اینترپرایز»، بر این باور است که چین در مقایسه با آمریکا، اهداف پرارزش و مانورپذیر کمتری دارد که چنین سلاح‌هایی بخواهند آن‌ها را نابود کنند.

• تفاوت در ناوگان هواپیمابر: ناوگان هواپیمابر چین تنها سه فروند کشتی دارد، در حالی که نیروی دریایی آمریکا ۱۱ فروند در اختیار دارد.
• گزینه‌های جایگزین آمریکا: آمریکا گزینه‌های دیگری برای عبور از پدافند دشمن دارد، از جمله استفاده از ناوگان جنگنده‌های پنهانکار که توانایی‌شان فراتر از قابلیت‌های چین است.

به گفته هریسون، برای واشنگتن، سلاح‌های هایپرسونیک «بیشتر یک توانمندی خاص و محدود» محسوب می‌شوند.

تعهد دولت ترامپ و چالش‌های بودجه

دولت ترامپ دست‌کم در سطح شعار تمایل داشت این فاصله را با روسیه و چین کاهش دهد. استیفن فاینبرگ، معاون وزیر دفاع آمریکا، در نشست تأیید صلاحیت خود در فوریه گفت واشنگتن بودجه بسیار اندکی به هایپرسونیک اختصاص داده و این سلاح‌ها را برای امنیت ملی «ضروری» توصیف کرد.

با این حال، سرعتی که آمریکا بتواند این فاصله را جبران کند همچنان نامعلوم است. کاراکو، کارشناس مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌الملل، می‌گوید تاکنون نشانه چندانی از تخصیص بودجه جدی ندیده است: «برخی نشانه‌های محدود در لایحه آشتی و بودجه اخیر رئیس‌جمهور دیده می‌شود، اما هنوز در مقیاسی گسترده اتفاقی نیفتاده است.»