قنات‌های دوقلوی بروات بم: میراث جهانی در مواجهه با چالش‌ها

قنات‌های دوقلوی بروات بم: میراثی جهانی در خطر

منیره ستارزاده، رئیس پایگاه جهانی قنات‌های دوقلوی بروات بم، از وجود ۵۲ رشته قنات در شهر بروات خبر داد که دو مورد از آن‌ها در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده‌اند. این قنات‌ها که ویژگی‌های منحصربه‌فردی از جمله طول زیاد، عمق کم و شیب ملایم دارند، در هیچ کجای جهان به این تعداد یافت نمی‌شوند و بخش مهمی از هویت تاریخی و کشاورزی منطقه را تشکیل می‌دهند.

ویژگی‌ها و اهمیت قنات‌های بم

قنات‌های بم از نوع دشتی هستند و به دلیل ویژگی‌های خاص خود، از جمله طولانی بودن مسیر و شیب کم، در جهان بی‌نظیر محسوب می‌شوند. قنات‌های دوقلوی ثبت‌شده در فهرست جهانی، طولی معادل ۵ کیلومتر دارند و از شرق بم تا شمال بروات در کنار یکدیگر جریان دارند. این قنات‌ها نقش حیاتی در آبیاری اراضی کشاورزی منطقه ایفا می‌کنند و در حال حاضر، ۳۰۰ هکتار از زمین‌های تحت شرب را پوشش می‌دهند.

مدیریت و حفاظت از قنات‌ها

مالکیت قنات‌ها خصوصی است و مالکان مسئولیت پیگیری و حفاظت از آن‌ها را بر عهده دارند. این فعالیت‌ها با همکاری دستگاه‌های اجرایی نظیر اداره آب، میراث فرهنگی و شهرداری انجام می‌شود. پایگاه جهانی حفاظت از این قنات‌ها از سال ۱۳۹۷ فعالیت خود را آغاز کرده و خوشبختانه از حمایت‌های شهرداری بروات بهره‌مند بوده است.

«تا عید نوروز قرار است با کمک شهرداری بروات ساماندهی محوطه قنات را اجرا کنیم و همچنین تمهیداتی برای جلوگیری از کم شدن آب اجرا می‌کنیم.»

چالش‌ها و تهدیدات

ستارزاده به دلایل اصلی افت حجم آب قنات‌ها اشاره کرد که شامل خشکسالی و تنش آبی است. علاوه بر این، نشست آب به زه و عدم لایروبی مناسب در طول مسیر نیز می‌تواند به کاهش حجم آب منجر شود. این چالش‌ها، حفاظت از این میراث آبی ارزشمند را بیش از پیش ضروری می‌سازد.

نقش نهادها و آموزش

در راستای حفظ و احیای این میراث، کلاس‌های آموزش مقنی‌گری برای ۳۰ نفر برگزار شده است. با این حال، رئیس پایگاه جهانی قنات‌های دوقلوی بروات بم از عدم ایفای تعهدات جهاد کشاورزی انتقاد کرد. وی اظهار داشت که جهاد کشاورزی تنها نهادی است که به مفاد قرارداد یونسکو عمل نکرده و از سال ۱۳۹۵ تاکنون هیچ مبلغی به مالکان قنات‌ها پرداخت نکرده است.

قدمت تاریخی قنات‌ها

از میان ۵۲ قنات موجود در بم و بروات، قدیمی‌ترین قنات بم در گناباد قدمتی ۲۵۰۰ ساله دارد. برخی دیگر از این قنات‌ها نیز متعلق به دوره‌های تاریخی صفویه و قاجار هستند که نشان‌دهنده اهمیت و قدمت طولانی این سیستم‌های آبیاری در تاریخ ایران است.