کاهش شتاب مهاجرت نخبگان و چالش نرخ بازگشت یک درصدی

حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور، از کاهش شتاب مهاجرت نخبگان از کشور خبر داد. وی با اشاره به عوامل متعدد تأثیرگذار در این پدیده، بر اهمیت توجه به نخبگان و شاخص‌های حمایتی تأکید کرد و این کاهش را دستاوردی مثبت ارزیابی نمود.

آمار و ارقام: کاهش مهاجرت در علوم پزشکی و پایه

معاون رئیس‌جمهور با ارائه آمارهایی، از کاهش قابل توجه نرخ مهاجرت در برخی حوزه‌ها خبر داد:

• علوم پزشکی: کاهش حدود ۱۸ درصدی در نرخ مهاجرت نسبت به سال گذشته.
• حوزه علوم: کاهش حداقل حدود ۳۰ درصدی در نرخ مهاجرت یا آزادسازی مدارک برای خروج.

افشین تصریح کرد که این تغییرات صرفاً نتیجه اقدامات نهادهای خاص مانند بنیاد ملی نخبگان یا معاونت علمی نیست، بلکه شرایط کلی اجتماعی، سیاسی، و سیاست‌های جذب و حمایتی در این امر مؤثر بوده‌اند.

چالش بزرگ: نرخ پایین بازگشت نخبگان

با وجود کاهش شتاب مهاجرت، یک چالش اساسی همچنان پابرجاست: نرخ بسیار پایین بازگشت نخبگان به کشور.

«نرخ بازگشت نخبگان ما در حدود یک درصد است، در حالی که متوسط جهانی هفت درصد است و البته متوسط منطقه خاص‌تر و دارای رقم بهتری است.»

افشین تأکید کرد که مهاجرت نخبگان برای کسب دانش و تجربه در خارج از کشور، به خودی خود ایرادی ندارد و آن‌ها می‌توانند سفیران علمی ایران باشند، اما باید تدابیری اندیشیده شود تا بازگشت آنان به کشور تسهیل گردد.

راهکارهای پیشنهادی برای تسهیل بازگشت و بهره‌مندی از نخبگان

برای حل این معضل، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور راهکارهایی را مطرح کرد:

• ایجاد پل‌های ارتباطی گسترده‌تر: برقراری ارتباط مؤثر و وسیع‌تر میان کشور و نخبگان خارج از کشور.
• حمایت از نخبگان داخلی: ادامه و تقویت حمایت‌ها از نخبگانی که در داخل کشور فعالیت می‌کنند.
• فراهم آوردن امکان بازگشت: ایجاد شرایط و تسهیلات لازم برای بازگشت نخبگان مقیم خارج.
• بهره‌مندی از توان علمی: در صورت عدم بازگشت، برقراری ارتباط مؤثر برای بهره‌مندی از توان علمی و دانشی آن‌ها.

هدف‌گذاری بلندمدت: افزایش نرخ بازگشت به ۱۰ درصد

افشین با تأکید بر عدم اکتفا به آمارهای فعلی، هدف‌گذاری بلندمدتی را برای افزایش نرخ بازگشت نخبگان مطرح کرد:

«ما نباید تنها به اعداد و ارقامی که امروز ارائه می‌کنیم دلخوش باشیم و بگوییم وضعیت بهبود یافته است. باید به این مسئله نگاه کنیم که حتی کسانی که مهاجرت می‌کنند نیز بازگشتشان از یک درصد فعلی به ده درصد افزایش یابد. متوسط جهانی در حال حاضر هفت درصد است و ما باید به ده درصد برسیم.»

چشم‌انداز آینده و برنامه‌ریزی ۱۰ ساله

معاون رئیس‌جمهور در خصوص چشم‌انداز آینده، بر اهمیت برنامه‌ریزی منسجم و بلندمدت تأکید کرد. وی اظهار داشت که اگر کشوری یک برنامه‌ریزی ۱۰ ساله پیوسته و منسجم در حوزه علم و فناوری داشته باشد، قطعاً به اهداف خود دست خواهد یافت. او به تجربه گذشته اشاره کرد که هر زمان برنامه‌ریزی دقیق و سیاست‌گذاری منسجمی وجود داشته، نتایج مطلوبی حاصل شده است. افشین همچنین از تدوین برنامه‌ای برای بررسی ۶۰ سال علم ایران خبر داد که نشان‌دهنده تأثیرگذاری هر اقدام کوچک در این حوزه خواهد بود.