مسابقه تسلیحاتی جهانی: ظهور قدرت‌های جدید و افزایش بی‌سابقه هزینه‌های نظامی

در دنیای امروز، صلح واژه‌ای است که در سایه رقابت‌های تسلیحاتی و نمایش قدرت‌های نظامی، معنای خود را از دست می‌دهد. رژه باشکوه نظامی در میدان «تیان‌آن‌من» پکن، با حضور رهبران قدرتمندی چون شی‌جین‌پینگ، کیم‌جونگ‌اون و ولادیمیر پوتین، نه تنها نمادی از صلح نبود، بلکه نمایش خیره‌کننده‌ای از جدیدترین تجهیزات جنگی چین، از جمله موشک‌های بالستیک قاره‌پیمای DF-61 و لیزرهای پرقدرت، زنگ خطری برای افزایش بی‌سابقه هزینه‌های نظامی در سراسر جهان به صدا درآورد. این رویداد، در کنار جنگ اوکراین و نگرانی‌ها از حمله احتمالی چین به تایوان، کشورهای غربی را به تکاپو انداخته تا ذخایر نظامی خود را تقویت کنند و خود را برای آینده‌ای نامعلوم آماده سازند.

افزایش بی‌سابقه هزینه‌های نظامی جهانی

بر اساس گزارش موسسه تحقیقات صلح بین‌المللی استکهلم (SIPRI)، هزینه‌های نظامی جهان در سال ۲۰۲۴ به ۲۷۱۸ میلیارد دلار رسید که نشان‌دهنده افزایشی ۹.۴ درصدی نسبت به سال ۲۰۲۳ و شدیدترین افزایش سالانه از زمان پایان جنگ سرد است. این ارقام نشان می‌دهد که جهان در حال ورود به یک دوره جدید از رقابت تسلیحاتی است.

• پنج کشور برتر: ایالات متحده، چین، روسیه، آلمان و هند، ۶۰ درصد از کل هزینه‌های جهانی نظامی را به خود اختصاص داده‌اند که مجموعاً ۱۶۳۵ میلیارد دلار بوده است.
• بار نظامی جهانی: سهم هزینه‌های نظامی از تولید ناخالص داخلی جهانی (GDP) در سال ۲۰۲۴ به ۲.۵ درصد افزایش یافت.
• اروپا و روسیه: این منطقه با ۱۷ درصد افزایش، هزینه‌های نظامی خود را به ۶۹۳ میلیارد دلار رساندند.

ظهور قدرت‌های جدید در بازار تسلیحات

در کنار صادرکنندگان سنتی سلاح مانند آمریکا و روسیه، دو کشور کره‌جنوبی و ترکیه به سرعت در حال تبدیل شدن به بازیگران اصلی در بازار جهانی تسلیحات هستند.

کره‌جنوبی: غول نوظهور آسیا

کره‌جنوبی با توانایی تولید سریع تجهیزات استاندارد ناتو با قیمت‌های مناسب، به یکی از جذاب‌ترین گزینه‌ها برای خریداران تبدیل شده است.

• قرارداد با لهستان: بزرگترین قرارداد کره‌جنوبی در سال ۲۰۲۲ با لهستان به ارزش ۲۲ میلیارد دلار شامل ۱۸۰ تانک K2 Black Panther، ۶۷۲ هویتزر، ۴۸ جنگنده FA-50 و ۲۸۸ موشک‌انداز K239 می‌شود.
• صادرات به عربستان، پرو و رومانی: فروش سامانه‌های موشکی به عربستان (۳.۲ میلیارد دلار)، کشتی‌های جنگی به پرو (۴۶۰ میلیون دلار) و هویتزر به رومانی (۱ میلیارد دلار) نشان‌دهنده گسترش نفوذ این کشور است.
• جنگنده KF-21: این جنگنده نسل ۴.۵ که قرار است به نسل پنجم ارتقا یابد، توجه کشورهای اروپای شرقی، حاشیه خلیج‌فارس و آسیای جنوبی را به خود جلب کرده است.

ترکیه: قدرت رو به رشد در همسایگی ایران

ترکیه نیز با افزایش چشمگیر صادرات تسلیحات خود، از ۲ میلیارد دلار به بیش از ۷ میلیارد دلار در پنج سال گذشته، جایگاه خود را در بازار جهانی تثبیت کرده است.

• پهپادهای بایکار: بیش از ۵۰۰ فروند پهپاد TB2 به بیش از ۳۰ کشور فروخته شده و قرارداد ۳ میلیارد دلاری با عربستان برای تولید مشترک پهپاد پیشرفته‌تر اچینکی منعقد شده است.
• جنگنده TAI Kaan: ترکیه برنامه بلندپروازانه‌ای برای ساخت جنگنده نسل پنجم خود دارد که می‌تواند جایگزین F-16 و رقیبی برای F-35 باشد.
• قراردادهای اروپایی: قرارداد ۱.۶ میلیارد دلاری با اسپانیا برای تولید ۳۰ فروند هورجت و قراردادهای فروش خودروهای زرهی به رومانی و کشتی‌های تدارکاتی به پرتغال، نشان‌دهنده نفوذ ترکیه در اروپا است.

چالش‌ها و آینده بازار جهانی تسلیحات

با وجود موفقیت‌های اخیر، چالش‌هایی نیز پیش روی این قدرت‌های نوظهور قرار دارد. رقابت جهانی شدیدتر شده و نیاز به سرمایه‌گذاری بیشتر در تحقیق و توسعه (R&D) احساس می‌شود. همچنین، دسترسی به فناوری‌های پیشرفته و قطعات حیاتی، به ویژه از سوی آمریکا، همچنان یک مانع بزرگ است.

با این حال، مسابقه تسلیحاتی جهانی رو به افزایش، فرصت‌های زیادی را برای مدعیان جدید فراهم می‌کند و آرایش نظامی دنیا در حال تغییر است. دولت‌ها برای تامین مالی این هزینه‌ها، به افزایش استقراض روی آورده‌اند که می‌تواند پیامدهای اقتصادی بلندمدتی داشته باشد.