خبر کامل
حفاظت از مرال‌ها در جنگل‌های هیرکانی: افزایش گشت‌ها در فصل گاوبانگی
بازگشت شکوه مرال‌ها به جنگل‌های هیرکانی: تلاش برای حفاظت در فصل گاوبانگی
بارش‌های اخیر در جنگل‌های مازندران، پس از هفته‌ها خشکسالی، طراوت ویژه‌ای به این میراث کهن بخشیده و برکه‌های کوچک هیرکانی را در حال آبگیری کرده است. این برکه‌ها در فصل گاوبانگی به صحنه رقابت مرال‌های نر برای تعیین قلمرو تبدیل می‌شوند و نویدبخش بازگشت شکوه این سلاطین جنگل هستند.
فصل گاوبانگی و چالش‌های پیش رو
شهریورماه آغازگر نعره‌های مستانه مرال‌هاست؛ نعره‌هایی که برای یافتن جفت مناسب سر می‌دهند. اما متأسفانه، گاهی به جای پاسخ عاشقانه یک مرال ماده، با گلوله شکارچیان مواجه می‌شوند. به همین دلیل، چادرهای گاوبانگی توسط محیط زیست برای حفاظت از این گونه ارزشمند در طبیعت استان برپا شده است.
جمعیت مرال‌ها به دلیل شکار بی‌رویه به شدت نگران‌کننده است و روز به روز از تعداد آن‌ها کاسته می‌شود. فصل گاوبانگی که در زبان محلی «ورزاچمر» نامیده می‌شود، یکی از آسیب‌پذیرترین زمان‌ها برای این گونه است.
گاوبانگی فعالیت پر سر و صدای گوزن نر همزمان با فصل جفت‌گیری برای تعیین قلمرو است. در این دوره، گوزن نر با ایجاد صدایی شبیه گاو اهلی، گوزن‌های ماده را به قلمرو خود فرا می‌خواند و با نر‌های دیگر به رقابت می‌پردازد.
در این فصل، گوزن‌های نر جوان که موفق به تعیین قلمرو نشده‌اند، به حاشیه مناطق جنگلی رانده شده و به آسانی در تیررس شکارچیان قرار می‌گیرند. همچنین، به دلیل ترشح هورمون‌ها، هوشیاری و تمرکز گوزن‌ها در شناسایی و فرار از دام شکارچیان کاهش می‌یابد و به راحتی طعمه صیادان می‌شوند.
اقدامات حفاظتی محیط‌بانان
محیط‌بانان در زیستگاه‌های مرال در مناطق جنگلی گلستان، با برپایی پست‌های موقت گاوبانگی به وسیله چادر در نقاط حساس، حفاظت از گوزن‌ها را تشدید می‌کنند. این در حالی است که در سایر ایام سال، شکار مرال به دلیل پوشش انبوه جنگل‌ها و هوشیاری گوزن‌ها با دشواری بیشتری همراه است.
چادرهای گاوبانگی در دو نقطه مستقر می‌شوند:
- ارتفاعات و پرتگاه‌ها: این چادرها بیشتر برای سرشماری، ثبت صدای مرال و شمارش این گونه استفاده می‌شوند. محیط‌بانان با ثبت صدا و نقاطی که صدا از آن به گوش می‌رسد، برآوردی از جمعیت مرال‌ها به دست می‌آورند و در صورت شنیدن صدای تیر، به سایر محیط‌بانان اطلاع می‌دهند.
- نقاط حساس جنگلی: این چادرها برای حفاظت مستقیم از مرال‌ها در برابر شکارچیان برپا می‌شوند.
افزایش گشت‌های شبانه‌روزی و پایش اکولوژیکی
مدیرکل حفاظت محیط‌زیست مازندران، محمدرضا کنعانی، با اشاره به فرارسیدن فصل گاوبانگی، از افزایش گشت‌های شبانه‌روزی در مناطق حساس از جمله پناهگاه‌های حیات‌وحش و زیستگاه‌های مرال خبر داد.
کنعانی اظهار داشت: «فصل گاوبانگی مرال در جنگل‌های هیرکانی، حساس‌ترین دوره در چرخه زیستی این گونه از حیات‌وحش محسوب می‌شود و هرگونه اختلال انسانی مانند حضور گردشگران غیرمجاز، سر و صدای مکانیکی یا شکار غیرقانونی می‌تواند تأثیر منفی بر موفقیت تولیدمثل این گونه داشته باشد.»
پایش رفتاری و اکولوژیکی این گونه از طریق نصب تله‌دوربین‌ها و ثبت شاخص‌های جمعیتی در دستور کار قرار گرفته تا داده‌های دقیق برای مدیریت جمعیت و ارزیابی اقدامات حفاظتی فراهم شود. همچنین، نقش جوامع محلی در حفاظت از مرال بسیار حائز اهمیت است؛ ساکنان بومی حاشیه جنگل‌ها می‌توانند به عنوان ناظران دائمی و حافظان مشارکتی در پیشگیری از شکار غیرمجاز و تخریب زیستگاه ایفای نقش کنند.
فصل گاوبانگی از نیمه شهریورماه آغاز شده و تا نیمه مهرماه ادامه خواهد داشت و حفاظت از مرال در این دوره بخشی از برنامه جامع مدیریت تنوع زیستی جنگل‌های هیرکانی است.
جنگل‌های هیرکانی: میراثی کهن و زیستگاهی غنی
جنگل‌های هیرکانی که در زبان عامیانه به «جنگل‌های شمال» معروفند، متراکم‌ترین ناحیه جنگلی ایران را تشکیل می‌دهند. این جنگل‌ها که در جنوب دریای خزر قرار گرفته‌اند، بین ایران و آذربایجان مشترک هستند و قدمت آن‌ها به دوره سوم زمین‌شناسی (عصر دایناسورها) بازمی‌گردد. این جنگل‌ها به دلیل مجاورت با دریای خزر، با نام کاسپینی – هیرکانی نیز شناخته می‌شوند.
ارتفاع رویش درختان هیرکانی از سطح دریا آغاز شده و تا ۲۸۰۰ متری ادامه می‌یابد. این پوشش گیاهی زمانی ۵۵ هزار کیلومتر مربع مساحت داشت که تاکنون ۵۱ درصد آن از بین رفته و تنها از ۱۰ درصد آن حفاظت می‌شود.
جنگل‌های هیرکانی از غنی‌ترین اکوسیستم‌های جهان محسوب می‌شوند و میزبان تنوع زیستی بی‌نظیری هستند:
- پرندگان: بیش از ۲۹۶ گونه از جمله گنجشک‌سانان، سار، دارکوب، قرقاول خزری، شاهین و عقاب.
- پستانداران: حدود ۶۰۰ گونه از جمله مرال، شوکا، گرگ، خرس قهوه‌ای، روباه و گراز.
- ماهی‌ها: ۶۷ گونه.
- خزندگان: ۲۹ گونه.
- درختان و بوته‌ها: ۱۵۰ گونه بومی (اندمیک) مانند انجیلی، شمشاد، راش، بلوط، توسکا، نارون و زبان گنجشک.
این جنگل‌ها از نوع مختلط پهن‌برگ حاشیه جنوب دریای خزر هستند که با آب و هوای نیمه مدیترانه‌ای و مرطوب سازگارند. نکته منحصر به فرد این است که با وجود قرار گرفتن در عرض جغرافیایی ۳۸ درجه، توده‌های فشرده درخت راش به صورت انبوه در آن‌ها رشد کرده‌اند، در حالی که از نظر علمی، شرایط برای رشد راش در عرض‌های جغرافیایی بیش از ۴۰ درجه وجود ندارد.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
