نبرد سیتکام‌ها: کدام سریال در رقابت Friends و Seinfeld پیروز است؟

احیای رقابت در عصر استریم

«فرندز» که یکی از پربیننده‌ترین سریال‌های دهه‌های ۹۰ و ۲۰۰۰ بود، در دوران استریم نیز جایگاه خود را حفظ کرده است. حضور آن در نتفلیکس همواره با صدرنشینی در فهرست پربیننده‌ترین‌ها همراه بود که نشان از جذابیت پایدار آن دارد. با راه‌اندازی HBO Max، این پلتفرم با پرداخت بیش از ۴۲۵ میلیون دلار برای حق پخش «فرندز»، به دنبال جذب کاربران از طریق خود سریال و ویژه‌برنامه «تجدید دیدار» (Reunion) بود. در واکنش به این اقدام، نتفلیکس نیز مجموعه کامل «ساینفلد» را با قراردادی ۵۰۰ میلیون دلاری خریداری کرد تا جایگزینی نوستالژیک برای مخاطبان فراهم آورد. این جابه‌جایی‌ها، بحث قدیمی مقایسه این دو سریال را دوباره به میان کشید و این پرسش را مطرح کرد که آیا «ساینفلد» می‌تواند جایگزین مناسبی برای «فرندز» باشد و در نهایت کدام‌یک برتر است.

شباهت‌ها و تفاوت‌های بنیادین

دلایل متعددی برای رقابت میان «فرندز» و «ساینفلد» وجود دارد. در نگاه اول، این مقایسه ممکن است عجیب به نظر برسد، زیرا رویکردهای این دو سریال تفاوت‌های اساسی دارند: «ساینفلد» خود را «سریالی درباره هیچ» معرفی می‌کرد که در آن شخصیت‌ها رشد چندانی نمی‌کردند، در حالی که «فرندز» فضایی صمیمی‌تر داشت و شخصیت‌ها مسیر داستانی مشخصی را در طول فصل‌ها طی می‌کردند. با این حال، شباهت‌های سطحی مانند تمرکز بر گروهی از دوستان در نیویورک، استفاده از آپارتمان به عنوان مکان مرکزی، و حتی اشتراک جهان داستانی از طریق سریال «مد اباوت یو» (Mad About You)، باعث شد این دو به عنوان رقبای اصلی شناخته شوند. مهم‌تر از همه، هر دو سریال همزمان از شبکه NBC پخش می‌شدند و بخشی از بلوک «حتماً ببینید» پنج‌شنبه شب بودند و به محبوب‌ترین سیتکام‌های دهه ۹۰ تبدیل شدند.

رویکردهای متفاوت این دو سریال به موضوعات مشابه، مقایسه‌ها را تشدید کرد. «ساینفلد» جهان‌بینی طعنه‌آمیز و بدبینانه‌تری داشت، در حالی که «فرندز» بیشتر بر لحظات احساسی و روابط عاطفی تمرکز می‌کرد. بنابراین، ترجیح یکی بر دیگری اغلب به سلیقه شخصی مخاطب بستگی داشت. این بحث حتی پس از پایان پخش تلویزیونی نیز متوقف نشد، زیرا هر دو سریال طرفداران پرشوری پیدا کردند و به بخشی از تاریخ فرهنگ عامه تبدیل شدند. حتی جری ساینفلد نیز به شوخی یا نیمه‌جدی، «فرندز» را به کپی‌برداری متهم کرده و به این اختلاف دامن زده است.

برتری «ساینفلد» در دوران پخش اصلی

در دوران پخش اصلی، «ساینفلد» پیروز میدان بود. این سریال که از سال ۱۹۸۹ آغاز شد، در اوایل و میانه دهه ۹۰ به اوج محبوبیت خود رسید و نه تنها پربیننده‌ترین سیتکام، بلکه یکی از بزرگ‌ترین برنامه‌های تلویزیونی شد. از فصل چهارم به بعد، «ساینفلد» به طور میانگین بیش از ۲۰ میلیون بیننده داشت و در فصل پنجم (۱۹۹۳-۱۹۹۴) به حدود ۳۰ میلیون بیننده رسید و سومین سریال پرمخاطب نیلسن بود. جالب اینجاست که در همان سال، «فرندز» هنوز شروع نشده بود. با این حال، حتی با ورود «فرندز»، «ساینفلد» همچنان رشد کرد و از سال ۱۹۹۴ تا پایانش در سال ۱۹۹۸، همیشه جزو دو سریال برتر نیلسن بود و دو بار رتبه اول را به خود اختصاص داد.

«فرندز» نیز فوق‌العاده محبوب بود، اما از نظر آمار به پای «ساینفلد» نرسید. بهترین عملکرد آن در حالی که «ساینفلد» همزمان پخش می‌شد، رتبه سوم با میانگین ۲۹.۴ میلیون بیننده در فصل سوم بود. تنها یک بار، در فصل هشتم (۲۰۰۱-۲۰۰۲)، «فرندز» رتبه اول را کسب کرد. در مجموع، میانگین بینندگان «فرندز» حدود ۲۳.۶ میلیون و برای «ساینفلد» حدود ۲۶.۶ میلیون بود. در زمینه جوایز نیز، اگرچه «فریژر» (Frasier) با ۵ برد پیاپی امی برای بهترین سریال کمدی پیشتاز بود، اما «ساینفلد» با ۱۰ برد در مقابل ۶ برد «فرندز»، دست بالا را داشت.

پیروزی «فرندز» در محبوبیت فرهنگی و گذر زمان

در زمان خودش «ساینفلد» پیروز بود و امروز نیز نزد منتقدان جایگاه بهتری دارد؛ به عنوان مثال، امتیاز ۸۹ درصد در راتن‌تومیتوز در برابر ۷۸ درصد برای «فرندز». با این حال، از نظر محبوبیت فرهنگی، «فرندز» برنده است. حتی در سالگرد ۲۵ سالگی، این سریال همچنان یکی از بزرگ‌ترین سریال‌های جهان است و نشانه‌ای از کاهش محبوبیت آن دیده نمی‌شود. قراردادهای استریم نیز این موضوع را تأیید می‌کنند: نتفلیکس ۱۰۰ میلیون دلار فقط برای یک سال حق پخش «فرندز» پرداخت، و HBO Max نیز ۴۲۵ میلیون دلار. نتفلیکس حتی برای «ساینفلد» ۵۰۰ میلیون دلار پرداخت، اما بیشتر به عنوان جایگزین «فرندز» بود و هرگز به موفقیت مشابهی نرسید.

کالاهای مرتبط با «فرندز» در همه جا یافت می‌شوند؛ جشنواره‌های اختصاصی برگزار می‌شوند؛ و ویژه‌برنامه «تجدید دیدار» آن با حضور ستاره‌های بزرگ برگزار شد. همچنین، «فرندز» تأثیر جهانی بیشتری داشت، به ویژه به دلیل دسترسی آسان در پلتفرم‌های استریم و تصویر جذاب‌تر از زندگی در نیویورک. از آنجا که این سریال تا اوایل دهه ۲۰۰۰ ادامه داشت، برای نسل هزاره نوستالژی ویژه‌ای دارد و در قالب گیف‌ها و میم‌ها در فضای مجازی زنده است. در نتیجه، امروز «فرندز» بی‌شک محبوب‌ترین است و پیروزی بلندمدت از آنِ اوست، هرچند درباره کیفیت هنری نظرات متفاوت باشد.

چالش‌های محتوایی در بازبینی امروز

اما از جنبه‌ای دیگر، «ساینفلد» برتری دارد: هر دو سریال لحظاتی دارند که امروز مشکل‌زا محسوب می‌شوند. «ساینفلد» نیز از این قاعده مستثنی نیست، مثلاً ماجرای بی‌توجهی جری که باعث دیپورت شدن بابو، مهاجر پاکستانی می‌شود. اما در مجموع، بیشتر می‌توان آن را به «محصول زمانه خودش» نسبت داد. «فرندز» اما در بازبینی امروز مشکلات جدی‌تری دارد. شوخی‌های ترنس‌ستیز، بی‌توجهی به مسائل روانی، سفید بودن بیش از حد بازیگران، تمسخر وزن شخصیت مونیکا و حتی شوخی‌های مکرر با افسردگی و خودکشی، همه امروز مورد انتقاد جدی هستند. حتی رفتار سمی گروه با راس (و برعکس) در طول سریال نیز بارها زیر سؤال رفته است. بنابراین، در حالی که «فرندز» از نظر محبوبیت و درآمد دست بالا را دارد، «ساینفلد» در گذر زمان بهتر پیر شده است.