تحلیل کارشناس: مکانیزم ماشه تأثیر محسوسی بر تجارت ایران ندارد؛ نرخ تعادلی دلار 80 تا 90 هزار تومان است

در روزهای اخیر، بازار ارز ایران شاهد نوساناتی بوده که بسیاری آن را به آغاز روند اجرای «مکانیزم ماشه» نسبت می‌دهند. اما مرتضی عزتی، استاد اقتصاد دانشگاه تربیت مدرس، با رد این گمانه‌زنی‌ها تأکید می‌کند که این مکانیزم هنوز اجرایی نشده و تنها سه کشور اروپایی برای آغاز روند آن به سازمان ملل نامه نوشته‌اند. این کارشناس اقتصادی معتقد است که نوسانات اخیر بیشتر ناشی از جو روانی و هیجانات بازار بوده و تأثیر مکانیزم ماشه بر تجارت ایران ناچیز خواهد بود.

مکانیزم ماشه: تأثیر محدود بر تجارت ایران

مرتضی عزتی توضیح می‌دهد که مکانیزم ماشه، در صورت اجرا، محدودیت‌های صادرات و واردات را تا حدی افزایش می‌دهد، اما این محدودیت‌ها تأثیر خاصی بر اقتصاد ایران نخواهد داشت. وی اشاره می‌کند که برخی کشورها مانند روسیه، چین و سایر شرکای اصلی تجاری ایران ممکن است این مکانیزم را نپذیرند و مبادلات تجاری با آن‌ها مانند گذشته ادامه یابد.

ایران در حال حاضر مبادلات اقتصادی خاصی با کشورهای غربی ندارد و عمده تجارت با آن‌ها در چارچوب کالاهای غذایی و دارویی است که حتی با اجرای مکانیزم ماشه نیز آزاد خواهد بود.

عزتی تأکید می‌کند که عمده صادرات و واردات ایران با کشورهایی نظیر چین، هند، ترکیه، عراق و امارات انجام می‌شود که اغلب ارتباط زمینی دارند و نگرانی خاصی در خصوص تجارت دریایی با دیگر کشورها نیز وجود ندارد. بنابراین، اجرای مکانیزم ماشه تأثیر محسوسی بر تجارت ایران نخواهد داشت.

کاهش نرخ ارز با فروکش هیجانات بازار

این استاد دانشگاه معتقد است که افزایش نرخ ارزهای خارجی در روزهای اخیر، بیشتر به دلیل جو روانی و هیجانات بازار بوده است. وی پیش‌بینی کرده بود که با خبر آغاز روند اجرای مکانیزم ماشه، نرخ ارز افزایش می‌یابد اما دوباره کاهش خواهد یافت. در حال حاضر، نرخ‌ها روند کاهشی را در پیش گرفته‌اند، زیرا هیجانات اولیه فروکش کرده و مشخص شده که اتفاق خاصی در عمل رخ نداده است.

• ایران آمادگی خود را برای مذاکره جهت حل مسالمت‌آمیز مسائل اعلام کرده است.
• مذاکراتی با اروپا و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی آغاز شده است.
• مقامات پولی و اقتصادی کشور نیز بر عدم نگرانی درباره مسائل ارزی تأکید کرده‌اند.

این تحولات نویدبخش بازگشت نرخ ارز به سطوح قبلی است.

نرخ تعادلی دلار و نقش سفته‌بازان

عزتی با اشاره به دخالت سفته‌بازان در نوسانات اخیر بازار ارز، بیان می‌کند که نرخ‌های کنونی دلار آزاد در کشور منطقی به نظر نمی‌رسد. به عقیده وی، نرخ تعادلی فعلی حدود 80 تا 90 هزار تومان است و نرخ‌ها باید به این محدوده بازگردند. با توجه به اینکه نرخ ارز رسمی حدود 70 هزار تومان است و حتی با این قیمت نیز بسیاری از عرضه‌کنندگان ارز متقاضی مناسب خود را پیدا نمی‌کنند، افزایش بیشتر نرخ ارز ناشی از اقدامات سودجویانه خواهد بود.

چرا تک‌نرخی شدن ارز در ایران ممکن نیست؟

مرتضی عزتی به شدت با ایده تک‌نرخی شدن ارز در شرایط کنونی کشور مخالف است و دلایل متعددی برای آن برمی‌شمرد:

1. نرخ تورم بالا

نرخ تورم بالا در اقتصاد کشور، تقاضای زیادی برای حفظ ارزش دارایی و پس‌انداز به صورت ارز ایجاد می‌کند. هر سیاستی که نرخ ارز را افزایش دهد، این تقاضا را بیشتر کرده و نرخ ارز را در یک چرخه افزایشی گرفتار می‌کند.

2. فرار سرمایه

در شرایطی که فرار سرمایه بالا است، آزادسازی عرضه ارز می‌تواند بخش عمده‌ای از ارز موجود را از کشور خارج کند.

3. قاچاق کالا و فعالیت‌های غیرمجاز

تک‌نرخی کردن ارز می‌تواند برخی فعالان اقتصادی را به سمت قاچاق کالا و فعالیت‌های اقتصادی غیرمجاز سوق دهد که تقاضای ناشی از آن موجب افزایش شدیدتر نرخ ارز می‌شود. فرهنگ مصرف کالاهای وارداتی نیز در این بخش تأثیر بزرگی بر بازار ارز دارد.

4. افزایش تقاضای ارز برای سفر و واردات شخصی

تک‌نرخی شدن ارز می‌تواند تقاضای ارز برای سفر و واردات شخصی را افزایش دهد که به نوبه خود موجب افزایش بیشتر نرخ ارز خواهد شد.

عزتی تأکید می‌کند که در شرایط تورم بالا و ناآرامی‌های سیاسی، ادعای امکان تک‌نرخی کردن ارز یا ناشی از ناآگاهی است یا نشان‌دهنده منافع شخصی. وی به تجربه سال 1403 اشاره می‌کند که تلاش برای تک‌نرخی کردن ارز در شهریور و مهرماه، تنها به افزایش بیشتر نرخ ارز انجامید و اختلاف بین نرخ ارز آزاد و رسمی همچنان پابرجاست، با این تفاوت که نرخ‌ها در سطح بالاتری قرار دارند.

تلاطمات و سیاست‌هایی که منجر به افزایش نرخ ارز شوند، به شدت به اقتصاد آسیب می‌زنند. افزایش نرخ ارز، بازار را راکد کرده و نرخ رشد اقتصادی را کاهش می‌دهد. به همین دلیل، سیاست‌گذاران اقتصادی باید نرخ ارز را کنترل کرده و از افزایش آن جلوگیری کنند.