کاهش روابط تجاری ایران و اروپا؛ جغرافیای تجاری ایران کوچک‌تر شد

تجارت ایران در ۵ ماهه ۱۴۰۴؛ صادرات کمتر، جغرافیای کوچک‌تر

پیش از این، کشورهایی نظیر هلند، فرانسه، انگلستان، آلمان و ایتالیا نیز روابط تجاری خود را به پایین‌ترین سطح ممکن رسانده بودند. حتی روسیه، که یکی از شرکای سیاسی و تجاری ایران محسوب می‌شود، مناسبات خود را با ایران کاهش داده و ترکیه نیز از این روند مستثنی نبوده است؛ روابط تجاری تهران-آنکارا نسبت به مدت مشابه سال قبل، افتی پنج درصدی را تجربه کرده است. این شرایط به وضوح نشان می‌دهد که مناسبات سیاسی، تاثیر قابل توجهی بر مناسبات تجاری ایران گذاشته است.

خروج هلند، اگرچه در ظاهر ضربه‌ای محدود به روابط تجاری تهران به نظر می‌رسد، اما در بُعد نمادین از اهمیت بیشتری برخوردار است. این تصمیم می‌تواند سیگنالی برای سایر کشورهای اروپایی باشد و به افزایش انزوای سیاسی و اقتصادی ایران در این قاره منجر شود. علاوه بر این، در حوزه‌های خاصی همچون کشاورزی پیشرفته و فناوری‌های نوین که هلند در آن‌ها پیشرو است، ایران با محدودیت‌های بیشتری مواجه خواهد شد.

این تحولات نشان‌دهنده افزایش فاصله میان ایران و اروپا است و چشم‌انداز بازگشت به سطح همکاری‌های گذشته، دست‌کم در کوتاه‌مدت، دور از انتظار خواهد بود؛ مگر آنکه تغییرات جدی در سیاست خارجی تهران یا رویکرد بروکسل رخ دهد.

حجم و ارزش تجارت ایران در ۵ ماه

بررسی‌ها نشان می‌دهد که تجارت غیرنفتی کشور در پنج ماهه سال جاری به ۷۶ میلیون و ۵۳۹ هزار تن و به ارزش ۴۳ میلیارد و ۹۳۹ میلیون دلار رسیده است. بر اساس ارزیابی‌ها، در پنج ماهه نخست سال ۱۴۰۴، میزان صادرات غیرنفتی، در حدود ۶۱.۳ میلیون تن و به ارزش ۲۰.۹ میلیارد دلار بوده است که در مقایسه با مدت مشابه سال قبل، افزایشی ۰.۰۷ درصدی در وزن و کاهشی ۶.۰۱ درصدی در ارزش دلاری داشته است.

۱۰ مشتری اصلی کالاهای صادراتی ایران

ارزیابی‌های صورت گرفته نشان می‌دهد که در مدت زمان مورد بررسی، کشورهای زیر عمده مشتریان بازار ایران بوده‌اند:

• چین
• عراق
• امارات متحده عربی
• ترکیه
• افغانستان
• عمان
• پاکستان
• هند
• فدراسیون روسیه
• ترکمنستان

داده‌های گمرک نشان می‌دهد که چین بزرگترین مقصد صادرات غیرنفتی ایران در این بازه زمانی بوده است. صادرات به چین در حدود ۵ میلیارد و ۴۸۷ میلیون دلار بوده که با این میزان، این کشور عنوان صدرنشین صادرات کالاهای ایرانی را از آن خود کرده است.

بر اساس داده‌های گمرک، عراق دومین مقصد واردات کشور در مدت زمان مورد بررسی محسوب می‌شود. ارزش کالای صادراتی ایران به این کشور برابر با ۳ میلیارد و ۷۴۹ میلیون دلار برآورد شده است. عراق یکی از مقاصد مهم صادراتی برای کالاهای ایرانی به شمار می‌رود، هرچند تجارت با این کشور همواره با نوساناتی همراه بوده است. با این حال، عراق همچنان جایگاه خود را در میان مشتریان اصلی محصولات ایرانی حفظ کرده است.

سومین مقصد صادراتی ایران در بهار سال جاری، کشور امارات متحده عربی بوده است؛ ارزش کالای صادراتی به این کشور در این مدت حدود ۲ میلیارد و ۶۲۷ میلیون دلار بوده است. امارات در میان کشورهای واردکننده به ایران در جایگاه نخست قرار دارد و بیشترین سهم را به خود اختصاص داده است. این کشور یکی از پایگاه‌های ترانزیت کالا محسوب می‌شود و می‌تواند ایران را به سایر کشورها متصل کند. در سال‌های اخیر، تحولات مهمی در زمینه ترانزیت و مسیرهای تجاری جهانی به وقوع پیوسته، به‌طوری که بسیاری از کشورها به دنبال ایجاد کریدورهای جدید برای اتصال به نقاط مختلف دنیا از طریق مسیرهای تجاری کوتاه‌تر و بهینه‌تر هستند.

سهم ترکیه به عنوان مقصد بعدی صادراتی کشور در بازه زمانی مورد بررسی، حدود ۲ میلیارد و ۳۲۷ میلیون دلار بوده است. ترکیه در این بازه زمانی چهارمین مقصد صادراتی ایران بوده است. فعالان اقتصادی معتقدند برای افزایش صادرات به این کشور، لازم است مشکلات بانکی و نقل و انتقالات مالی حل شود، تنوع کالای صادراتی افزایش یابد و روابط تجاری بین دو کشور تقویت شود.

در جایگاه پنجم مقاصد صادراتی ایران، کشور افغانستان قرار دارد که سهم آن از صادرات کالاهای ایرانی معادل ۹۲۱ میلیون دلار برآورد شده است. ایران و افغانستان دو کشور همسایه با اشتراکات فرهنگی زیادی هستند که این امر مبادلات تجاری بین دو کشور را تسهیل می‌کند. سهم صادراتی عمان نیز از کالای وارداتی ایرانی ۷۷۹ میلیون و ۶۹۰ هزار دلار بوده است.

نیمه دوم لیست صادراتی ایران

در جمع پنج کشور بعدی واردکننده کالای ایرانی، سهم پاکستان از صادرات کالاهای ایرانی در مدت زمان مورد بررسی ۷۷۱ میلیون دلار برآورد شده است. در یکی دو سال اخیر، ایران و پاکستان توافقات تجاری متعددی برای افزایش مبادلات تجاری بین دو کشور امضا کرده‌اند که این امر بر روند مبادلات تجاری دو کشور اثرگذار بوده است. از سوی دیگر، حجم واردات هند از ایران نیز در این مدت به ۶۲۴ میلیون دلار رسید.

بر اساس داده‌های اعلام‌شده، ارزش واردات فدراسیون روسیه از ایران در مدت زمان مورد بررسی به ۵۰۸ میلیون دلار رسیده و ترکمنستان نیز حدود ۲۵۳ میلیون دلار کالا از ایران خریداری کرده است.