چالش‌های اجرای کالابرگ الکترونیکی و تأمین منابع یارانه‌ای

منابع مالی و تأمین اعتبار کالابرگ الکترونیکی

بر اساس قوانین موجود، از جمله قانون جامع تأمین اجتماعی و ماده ۳۱، دولت‌ها مکلف به پرداخت یارانه به طبقات کمتر برخوردار هستند. این تکلیف در قانون بودجه سال ۱۴۰۴ نیز تصریح شده است. برای تأمین مالی کالابرگ الکترونیکی، منابع متعددی در نظر گرفته شده است:

• حذف یارانه سه دهک بالای جامعه: دهک‌های هشتم، نهم و دهم از دریافت یارانه حذف می‌شوند.
• بخشی از ماده ۴۵ قانون مالیات بر ارزش افزوده.
• بند «چ» ماده ۵ قانون برنامه: دولت مکلف است سالانه تا سقف ۱۱ میلیارد یورو برای واردات کالاهای اساسی و نهاده‌ها اختصاص دهد. این مبلغ برای تأمین ۱۱ قلم کالای غذایی مورد نیاز برای ۲۳۵۰ کیلوکالری روزانه هر فرد در نظر گرفته شده و پس از فروش ارز، منابع ریالی لازم برای اجرای کالابرگ را فراهم می‌کند.

با این حال، شاهرخ رامین، نماینده مجلس شورای اسلامی، اشاره کرد که با وجود انتظار برای اعلام ماهانه یک مرحله کالابرگ، در ماه ششم سال تنها چهار مرحله اعلام شده است. این تأخیر ناشی از وصول تدریجی درآمدهاست. در مراحل اولیه، با اجازه مقام معظم رهبری، یک میلیارد دلار از صندوق توسعه ملی برداشت شد تا دولت بتواند وارد سال مالی جدید شده و به تدریج درآمدهای خود را کسب کند.

حذف یارانه پردرآمدها و عدم اعتراض

در راستای تأمین منابع، طرح حذف یارانه پردرآمدها نیز به اجرا درآمده است. از مجموع ۸.۵ میلیون نفر جمعیت دهک دهم، ۵.۵ میلیون نفر پیش‌تر به صورت داوطلبانه یا از طریق شناسایی حذف شده بودند. ۳ میلیون نفر باقی‌مانده نیز در قدم اول این طرح حذف شدند. نکته قابل توجه این است که این اقدام گسترده با رضایت عمومی همراه بود، زیرا مشمولان می‌دانستند منابع حاصل به دهک‌های نیازمند جامعه اختصاص می‌یابد و به جیب شخصی کسی نمی‌رود.

وظیفه دولت در گزارش‌دهی و انتقادات مجلس

طبق قانون، دولت موظف است هر سه ماه یک گزارش در مورد عملکرد کالابرگ ارائه دهد. با وجود تلاش‌های وزارت رفاه، گلایه‌های جدی نسبت به سازمان برنامه و بودجه وجود دارد، زیرا هدفمندی یارانه‌ها زیر نظر این سازمان است و اشکالات در تأمین منابع و نحوه اجرا قابل چشم‌پوشی نیست. با توجه به شرایط تورمی و فشار بی‌سابقه بر سه دهک پایین جامعه، این طرح باید در اولویت جدی دولت قرار می‌گرفت. عدم تحقق کامل این هدف، از نگاه مجلس، نمره مطلوبی به عملکرد دولت در این حوزه نمی‌دهد.

«باید به شکلی عمل شود که اثر تورم از روی رژیم غذایی مردم و تأمین کالری بدن آن‌ها برداشته شود. به عبارت دیگر، هر اندازه که قیمت‌ها افزایش می‌یابد، باید به‌صورت کالابرگ این افزایش جبران گردد.»

این نماینده مجلس تأکید کرد که این مبلغ باید پرداخت شود، به ویژه در شرایطی که سالانه ۳۲۰ همت یارانه نقدی مستقیم و ۲۵ همت یارانه نان به طور جداگانه پرداخت می‌شود، علاوه بر یارانه‌های دارو، مسکن و سایر حمایت‌ها برای اقشار ضعیف جامعه. این حمایت‌ها بار مالی سنگینی برای دولت ایجاد می‌کند.

خط فقر شدید غذایی و اولویت‌های حمایتی

علیرضا عسگریان، معاون سابق وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، به بررسی خط فقر شدید غذایی پرداخت. محاسبات رسمی این شاخص توسط وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی انجام می‌شود و مبنای برنامه‌ریزی برای سال ۱۴۰۳ قرار گرفته است.

مبانی سنجش خط فقر شدید غذایی:

• مبنای ۲۱۰۰ کیلوکالری: این استاندارد بین‌المللی خط فقر شدید غذایی است. بر اساس آن، خط ریالی فقر شدید غذایی حدود ۱.۲۳ میلیون تومان به ازای هر نفر در ماه محاسبه شده و حدود ۴.۴ میلیون نفر زیر این خط قرار دارند.
• مبنای ۲۳۵۰ کیلوکالری: این معیار بالاتر و متناسب با جداول تغذیه‌ای وزارت بهداشت است. خط ریالی فقر شدید غذایی با این مبنا حدود ۱.۴۴ میلیون تومان به ازای هر نفر در ماه برآورد شده و جمعیتی نزدیک به ۷ میلیون نفر (معادل یک دهک کامل) زیر این خط قرار می‌گیرند.

این آمار نشان می‌دهد که بخش قابل توجهی از جامعه نیازمند حمایت‌های فوری برای تأمین حداقل نیازهای غذایی خود است و برنامه‌ریزی‌های حمایتی باید در اولویت دولت قرار گیرد.

دولت مشکل منابع ندارد

عسگریان معتقد است که دولت مشکل منابع برای اجرای کامل طرح کالابرگ را ندارد. وی با اشاره به مجوز مجلس برای پرداخت‌های ارزی و ۱۱ میلیارد یورو اختصاص یافته، بیان کرد که حتی اگر همه منابع پیش‌بینی‌شده محقق نشود، باز هم امکان اجرای طرح وجود دارد. او تأکید کرد که اولویت نخست، حمایت از کودکان و مادران است و اختصاص ۳ تا ۴ میلیارد دلار از مجموع ۶۰ هزار میلیارد دلار و ۱۳ میلیارد دلار ارزی که به دولت فرصت داده شده، بسیار آسان و قابل انجام است.