کاهش حوادث کار: طرح «همیار بازرس» و جذب ۳۵۰ بازرس جدید در وزارت کار

تعریف حادثه و حوادث ناشی از کار

بر اساس بند ۸ ماده ۲ قانون تأمین اجتماعی، «حادثه» به اتفاقی پیش‌بینی نشده اطلاق می‌شود که تحت تأثیر عامل یا عوامل خارجی و به صورت ناگهانی رخ داده و موجب بروز صدماتی بر جسم یا روان بیمه شده می‌گردد. همچنین، ماده ۶۰ قانون تأمین اجتماعی حوادث ناشی از کار را به حوادثی تعریف می‌کند که در حین انجام وظیفه و در مواقعی اتفاق می‌افتد که بیمه شده در کارگاه، ساختمان یا محوطه آن مشغول به کار باشد، یا به دستور کارفرما در خارج از محوطه کارگاه، مأموریتی را بر عهده گیرد.

چالش‌های ایمنی در بخش ساختمان و راهکارهای وزارت کار

کارشناسان معتقدند که بیشترین آمار حوادث ناشی از کار به فعالیت‌های بخش ساختمان و پس از آن معدن تعلق دارد. وزارت کار نیز اعلام کرده است که بیشترین نرخ حوادث ناشی از کار در کارگاه‌های زیر ۲۰ نفر، به ویژه کارگاه‌های ساختمانی، مشاهده می‌شود. در بازرسی‌های انجام شده، فعالیت ساختمان بیشترین سهم آسیب‌های شغلی منجر به فوت را در بین فعالیت‌های اقتصادی داشته است.

با توجه به کمبود نیروی بازرس و حجم بالای کارگاه‌های ساختمانی، وزارت کار در صدد است تا نظارت بر ایمنی کارگاه‌ها را بهبود بخشد. در همین راستا، با استفاده از ظرفیت سازمان نظام مهندسی ساختمان در استان‌ها، موضوع نظارت بر ایمنی کارگاه‌های ساختمانی افزایش خواهد یافت.

طرح «همیار بازرس کار» و سایر اقدامات

طرح «همیار بازرس کار» با مشارکت سازمان نظام مهندسی ساختمان در برخی استان‌ها در حال اجراست. این طرح با بهره‌گیری از ظرفیت ناظران ساختمانی، نظارت بر ایمنی کارگاه‌ها را تقویت کرده و به کاهش حوادث ناشی از کار کمک می‌کند. طرح ویژه حضور بازرسان در کارگاه‌های ساختمانی نیز در دولت قبل عملیاتی شد تا آمار حوادث کار در حوزه کارگران ساختمانی به حداقل برسد.

وزارت کار طی سال‌های گذشته اهتمام ویژه‌ای در راستای صیانت از نیروی کار و مقابله با حوادث ناشی از کار داشته است. هرچند تا رسیدن به نقطه مطلوب فاصله زیادی وجود دارد، اما تلاش این وزارتخانه بر ارتقای سطح ایمنی و بهداشت کار در مجموعه‌ها متمرکز است.

چندی قبل پیش‌نویس اصلاحی دستورالعمل اداری حوادث ناشی از کار با هدف صیانت از سلامت نیروی کار و افزایش کیفیت بازرسی‌های بازرسان کار توسط مدیران وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی مورد بحث و بررسی قرار گرفت. مدیرعامل سازمان تأمین اجتماعی نیز برای اجرای این پیش‌نویس اعلام آمادگی کرده است.

کمبود بازرس و راهکارهای پیشنهادی

مسئولان وزارت کار اعلام کرده‌اند که سالانه بیش از ۴۲۰ هزار بازرسی از کارگاه‌های سطح کشور به منظور نظارت بر حفظ و صیانت از نیروی کار انجام می‌شود. این در حالی است که وزارت کار تنها با ۸۰۰ بازرس کار، مسئولیت بازرسی از کارگاه‌های مشمول قانون کار را بر عهده دارد. این بازرسان مسائل مربوط به روابط کار، شرایط کارگران، نمونه قراردادهای ثبت شده، رعایت ایمنی و حوادث کار را بررسی کرده و به عنوان ناظر و ضابط قضایی فعالیت می‌کنند.

پروانه رضایی، معاون روابط کار وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، تأکید کرده است که ۸۰۰ بازرس کار پاسخگوی نیاز جامعه کارگری نیست و باید تعداد بازرسان افزایش یابد. در همین راستا، وزارت کار اعلام کرده که ۳۵۰ نفر بازرس جدید کار را از طریق آزمون استخدامی جذب خواهد کرد.

یکی دیگر از اقدامات مؤثر وزارت کار، افزایش تعداد کارگروه‌های حفاظت فنی و بهداشت کار است. طبق ماده ۹۳ قانون کار، تمام کارگاه‌های بالای ۲۵ نفر باید کارگروه حفاظت فنی و بهداشت کار داشته باشند. این کارگروه ترکیبی از مدیر کارخانه، نماینده کارگران، نماینده کارفرما، مسئول ایمنی، مسئول بهداشت حرفه‌ای و نماینده شورای اسلامی کار است.

اداره کل بازرسی کار وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی همچنین پیشنهاد کرده است که وزارت علوم دانشجویان مرتبط با رشته‌های ایمنی را تربیت کند تا بتوانند به عنوان مسئول ایمنی یا عناوین مشابه در کارگاه‌ها فعالیت کنند.

جلوگیری از فعالیت کارگاه‌های غیرایمن

بر اساس قانون کار، با پیگیری بازرسان کار، ادارات کار و دادستان‌ها، از فعالیت کارگاه‌های غیرایمن جلوگیری می‌شود. چنانچه در واحدی موارد ایمنی رعایت نشود، بازرسان با همکاری دادستان‌های محل برای حفظ و صیانت از نیروی کار اقدام به تعطیلی واحد تولیدی می‌کنند.

در سال‌های گذشته، اداره کل بازرسی کار وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با هدف بازرسی از کارگاه‌های مشمول قانون کار و حفظ و صیانت از نیروی کار، انجام بازرسی‌های هوشمند از کارگاه‌های پرخطر، افزایش تعداد کمیته‌های حفاظت فنی و بهداشت کار، اعمال ماده ۱۰۵ در کارگاه‌های حادثه‌آفرین و پرخطر و خودارزیابی ایمنی در واحدهای اقتصادی را در دستور کار قرار داده است.