راه‌آهن لرستان: یک دهه انتظار، پیشرفت نامتوازن و چالش‌های ۱۶ همتی

پروژه راه‌آهن لرستان، طرحی زیرساختی و حیاتی برای توسعه اقتصادی استان، بیش از یک دهه از آغاز خود را پشت سر گذاشته است. با وجود وعده‌های متعدد و تزریق اعتبارات، این طرح هنوز به خط پایان نرسیده و با چالش‌های جدی، به‌ویژه در تأمین منابع مالی، دست و پنجه نرم می‌کند. در حالی که بخش دورود–خرم‌آباد پیشرفت قابل توجهی داشته، بخش دورود–بروجرد با پیشرفتی کمتر از ۲ درصد، چشم‌انتظار هزاران میلیارد تومان اعتبار است.

آغاز پروژه و وعده‌های نیمه‌تمام

پروژه راه‌آهن لرستان در سال ۱۳۹۲ کلنگ‌زنی شد. هدف از این طرح، توسعه اقتصادی، تسهیل حمل‌ونقل کالا و مسافر و اتصال استان به شبکه ریلی کشور بود تا لرستان به موتور محرک توسعه تبدیل شود. اما با گذشت بیش از یک دهه، تنها بخش‌هایی از آن پیشرفت کرده است.

استاندار لرستان اخیراً با تأکید بر فراملی بودن این طرح اعلام کرد: «در سال گذشته بیش از ۱.۷ هزار میلیارد تومان اعتبار به پروژه تزریق شد و هم‌اکنون ۳۰ جبهه کاری فعال در حال فعالیت هستند.»

بر اساس اعلام مسئولان، بخش دورود–خرم‌آباد این خط ریلی تاکنون حدود ۵۷ درصد پیشرفت داشته، اما در بخش دورود–بروجرد میزان پیشرفت هنوز کمتر از ۲ درصد است. این اختلاف فاحش، به گفته کارشناسان، ناشی از تفاوت در میزان تخصیص اعتبار و حجم عملیات فنی دو محور است.

زیرساخت‌های فنی و فرصت‌های اشتغال‌زایی

مسیر دورود–خرم‌آباد در مجموع ۱۱۴ کیلومتر طول دارد که ۳۳ کیلومتر آن تونل است و تاکنون ۱۷ کیلومتر از این تونل‌ها حفاری شده‌اند. در این مسیر همچنین احداث ۲۷ پل بزرگ به طول ۵۴۰۰ متر، ۴۲ تقاطع به طول ۳۳۰۰ متر، ۲۴۴ دهنه آب‌راه و ۱۵ دیوار به طول ۳ هزار متر پیش‌بینی شده است.

• عملیات خاکی: از ۱۲.۳۱ میلیون مترمکعب خاک‌برداری، ۹.۹ میلیون مترمکعب انجام شده است.
• عملیات خاکریزی: از ۹.۸ میلیون مترمکعب خاکریزی، بیش از ۲.۳۷ میلیون مترمکعب به پایان رسیده است.

در حال حاضر ۸۸۱ نفر به‌طور مستقیم (۶۴۷ نفر در شیفت روز و ۲۳۴ نفر در شیفت شب) و ۲۷۵ نفر به‌طور غیرمستقیم در این پروژه مشغول فعالیت هستند. این سطح از اشتغال‌زایی، نشان‌دهنده ظرفیت بالای پروژه برای رونق‌بخشی به اقتصاد استان در صورت تکمیل آن است.

چالش بزرگ: تأمین منابع مالی

با وجود پیشرفت فیزیکی، مهم‌ترین مانع همچنان کمبود منابع مالی است. مدیران طرح اعلام کرده‌اند که برای تکمیل مسیر دورود–خرم‌آباد تا مرحله ریل‌گذاری، حدود ۱۰ همت برای اجرا و یک همت برای تملک اراضی نیاز است.

بخش دورود–بروجرد نیز برای رسیدن به همین مرحله به ۴.۵ همت برای عملیات اجرایی و ۰.۱ همت برای تملک نیاز دارد. پیش‌بینی می‌شود در صورت تأمین منابع، بخش اول تا پایان ۱۴۰۶ و بخش دوم تا پایان ۱۴۰۷ آماده ریل‌گذاری شود.

در سال‌های گذشته، بخشی از منابعی که قرار بود از محل خصوصی‌سازی و فروش سهام فولاد خوزستان تأمین شود، از سال ۱۳۹۶ متوقف شد. اکنون بخشی از بودجه پروژه از محل تهاتر نفت خام با استجازه مقام معظم رهبری پرداخت می‌شود.

حجت‌الاسلام والمسلمین سید احمدرضا شاهرخی، نماینده ولی‌فقیه در لرستان، در خطبه‌های نماز جمعه خرم‌آباد در بیستم تیرماه سال جاری، بر اهمیت این پروژه ملی تأکید کرد و خواستار تزریق اعتبار کافی از سوی دولتمردان کشوری برای سد معشوره، راه‌آهن دورود – خرم‌آباد – اندیمشک و دورود – بروجرد شد.

مشکلات مالی، علت تعطیلی چندساله پروژه

مهدی مجیدی، معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار لرستان، این پروژه را یکی از حجیم‌ترین پروژه‌های راه‌آهن کشور دانست. او توضیح داد که پروژه راه‌آهن دورود – خرم‌آباد بخشی از طرح دورود – خرم‌آباد – اندیمشک است که لرستان را به کریدور جنوب و بندر امام وصل می‌کند. همچنین، پروژه دورود – بروجرد بخشی از طرح دورود – بروجرد – ملایر است که استان را به کریدور ریلی غرب و استان‌های کردستان، ایلام و کشور عراق متصل می‌کند.

بخش اول پروژه در دی‌ماه سال ۱۳۹۲ با قراردادی به مبلغ ۴۶۹ میلیارد تومان کلنگ‌زنی شد. بخش دوم نیز از بهار امسال در قالب ۲۵ درصد قرارداد اصلی به قرارگاه خاتم‌الانبیاء (ص) ابلاغ شد.

مجیدی افزود: «منبع تأمین اعتبار پروژه در سال‌های اولیه منابع صندوق خصوصی‌سازی و فروش سهام فولاد خوزستان بود که در سال ۹۶ متوقف و این پول به اتمام رسید. مشکلات تأمین مالی و ضعف قرارداد برای پوشش هزینه‌های اجرا، باعث تعطیلی چند ساله پروژه و طول مدت تکمیل آن شد و در حال حاضر از محل استجازه رهبری برای تهاتر نفت خام اعتبار پروژه تأمین می‌شود.»

امیدها به صدای سوت قطار در لرستان

با وجود همه دشواری‌ها، امیدها برای تکمیل راه‌آهن لرستان همچنان زنده است. این طرح در صورت بهره‌برداری، می‌تواند نه تنها چهره حمل‌ونقل استان بلکه جایگاه اقتصادی آن در کشور را دگرگون کند و لرستان را به یکی از حلقه‌های مهم کریدورهای ریلی ایران تبدیل سازد. مردم این دیار بیش از هر زمان دیگری منتظرند تا صدای سوت نخستین قطار در لرستان طنین‌انداز شود.