اوپک پلاس و چشم‌انداز بازار نفت: افزایش تولید و چالش‌های قیمتی

افزایش تولید اوپک پلاس و اهداف آن

اوپک پلاس، متشکل از اعضای اوپک و کشورهای تأثیرگذار در بازار جهانی نفت، از ابتدای سال جاری میلادی در مجموع حدود ۱.۵ میلیون بشکه در روز افزایش تولید را در چند مرحله تصویب کرده است. این افزایش‌ها به‌صورت تدریجی و با هدف بازپس‌گیری سهم بازار از تولیدکنندگان غیراوپک انجام شده‌اند.

این گروه از سال ۲۰۲۲، در یک سلسله اقدامات برای حمایت از بازار، تولید خود را کاهش داد که معادل حدود ۵.۷ درصد از عرضه جهانی بود. در دسامبر سال گذشته، اوپک پلاس آخرین لایه کاهش تولید خود را تا سه ماهه اول سال ۲۰۲۵ تمدید کرد و برنامه افزایش تولید را تا آوریل به تعویق انداخت. از این تاریخ به بعد، اوپک پلاس در جلسات ماهانه، افزایش تولید ماه بعد را اعلام می‌کند.

این افزایش تولید از سوی هشت عضو این گروه شامل عربستان سعودی، روسیه، امارات عربی متحده، کویت، عمان، عراق، قزاقستان و الجزایر در حال انجام است.

تصمیم جدید برای افزایش تولید در اکتبر ۲۰۲۵

افشین جوان، تحلیلگر بازار انرژی، اعلام کرد که هشت کشور کلیدی اوپک پلاس به تازگی تصمیم گرفته‌اند از اکتبر ۲۰۲۵ تولید نفت خود را ۱۳۷ هزار بشکه در روز افزایش دهند. هدف از این اقدام مقابله با فشار رقابتی تولیدکنندگان غیراوپک و بازپس‌گیری سهم بازار است.

این اقدام بخشی از کاهش تدریجی تنظیمات داوطلبانه اضافی ۱.۶۵ میلیون بشکه‌ای است که در آوریل ۲۰۲۳ اعلام شده بود و بر اساس اعتماد به چشم‌انداز اقتصادی جهانی پایدار، موجودی‌های پایین نفت و اصول بازار سالم اتخاذ شده است. این تصمیم همچنین به منظور بازپس‌گیری سهم بازار در برابر فشارهای تولیدکنندگان غیراوپک مانند ایالات متحده عملیاتی خواهد شد.

این افزایش اکتبر، پس از رشد ۵۴۷ هزار بشکه‌ای در سپتامبر و ۵۴۸ هزار بشکه‌ای در اوت، روند بازگردانی عرضه را تسریع می‌کند.

سهم هر کشور از افزایش تولید

فشار بر قیمت نفت و چشم‌انداز بازار

این تصمیم می‌تواند فشار بر قیمت‌های نفت را افزایش دهد. در حال حاضر، نفت برنت در حدود ۶۷ دلار در هر بشکه معامله می‌شود و شاخص نفت آمریکا حدود ۶۳ دلار است.

بر اساس گزارش ماهانه بازار نفت اوپک برای سپتامبر ۲۰۲۵، اوپک برآورد رشد تقاضای جهانی نفت را برای سال جاری میلادی در سطح ۱.۳ میلیون بشکه در روز حفظ کرده است. این رشد اغلب از سوی کشورهای غیراوپک (مانند چین و هند) با ۱.۲ میلیون بشکه در روز و کشورهای اوپک با تنها ۰.۱ میلیون بشکه در روز تأمین می‌شود.

در سمت عرضه، اوپک تولید مایعات کشورهای خارج از اوپک پلاس را برای سال ۲۰۲۵ بدون تغییر در سطح ۸۰۰ هزار بشکه در روز پیش‌بینی کرده است که عمده آن از سوی ایالات متحده، برزیل، کانادا و آرژانتین هدایت می‌شود. با توجه به افزایش‌های اخیر تولید اوپک پلاس، رشد عرضه کل جهانی نفت برای ۲۰۲۵ حدود ۱.۳ میلیون بشکه در روز تخمین زده می‌شود که تا حدودی با رشد تقاضا همخوانی دارد.

آیا بازار با مازاد عرضه روبرو می‌شود؟

اوپک به طور مستقیم از «مازاد عرضه» به عنوان یک ریسک فوری یاد نمی‌کند، اما تأکید دارد که بازار در تعادل نسبی قرار دارد و رشد عرضه غیراوپک پلاس، به ویژه با توجه به افزایش‌های برنامه‌ریزی‌شده تولید اوپک پلاس برای بازپس‌گیری سهم بازار، می‌تواند فشار بر قیمت‌ها وارد کند.

ریسک‌های ژئوپلیتیکی مانند تحریم‌های روسیه و ایران از سوی آمریکا نیز می‌تواند تعادل بازار نفت را مختل کند. دیدگاه اوپک در این زمینه محتاطانه است و بر حفظ ثبات از طریق تنظیمات داوطلبانه تولید بدون هشدار صریح به اضافه عرضه در کوتاه‌مدت تأکید دارد.

در مقابل، آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) پیش‌بینی کرده که بازار نفت در سال آینده میلادی به بیشترین مازاد عرضه در ۳۰ سال اخیر برسد. این آمار نشان می‌دهد که رشد تقاضای جهانی در ۲۰۲۵ میلادی به ۶۸۰ هزار بشکه در روز کاهش یافته، در حالی که رشد عرضه به ۲.۵ میلیون بشکه در روز افزایش یافته است.

کاهش ۱۲ درصدی قیمت نفت از ابتدای سال

تولیدکنندگان غیراوپک مانند ایالات متحده تمام رشد تقاضا را پوشش می‌دهند. قیمت‌ها تحت تأثیر تنش‌های تجاری بین ایالات متحده و چین و نیز افزایش عرضه غیراوپک، ۱۲ درصد از ابتدای سال کاهش یافته‌اند.

موجودی نفت خام ایالات متحده هفته گذشته به طور غیرمنتظره ۲.۴ میلیون بشکه افزایش یافت و سبب کاهش قیمت نفت شد، به طوری که قیمت نفت برنت در ۵ سپتامبر ۲۰۲۵ با ۲.۲ درصد کاهش به ۶۵.۵۰ دلار رسید.

صادرات محصولات نفتی عربستان سعودی در ژوئیه و اوت به رکورد ۶.۹۵ میلیون تن رسید. چین موجودی‌های نفتی خود را به ۱.۷ میلیارد بشکه رسانده (افزایش ۱۹۰ میلیون بشکه در سال جاری)، اما این روند در سه‌ماهه چهارم کند خواهد شد و فشار بر قیمت‌ها را افزایش می‌دهد.

این افزایش تولید می‌تواند آزمونی برای بازار باشد، اما باید توجه داشت که ریسک نوسان یا تلاطم قیمت در صورت تضعیف تقاضا در بازار وجود خواهد داشت.

تأثیر کاهش نرخ بهره در آمریکا بر بازار نفت

انتظار می‌رود با توجه به کندی بازار کار ایالات متحده آمریکا و گزارش‌های مبنی بر ضعف اشتغال، اولین کاهش نرخ بهره در سال جاری به میزان ۲۵ نقطه پایه (به محدوده ۴ تا ۴.۲۵ درصد) رخ دهد. همچنین، پیش‌بینی می‌شود تا پایان سال ۲۰۲۵، حداقل یک یا دو کاهش دیگر (در مجموع ۵۰ نقطه پایه) انجام شود.

این کاهش نرخ بهره می‌تواند باعث تضعیف ارزش دلار آمریکا شود که سبب کاهش جذابیت دلار برای سرمایه‌گذاران خارجی و تضعیف آن در برابر سایر ارزها می‌شود. تضعیف دلار، نفت (که به دلار قیمت‌گذاری می‌شود) را برای خریداران غیرآمریکایی ارزان‌تر می‌کند که این امر تقاضای جهانی نفت را افزایش می‌دهد.

از سوی دیگر، نرخ‌های پایین‌تر هزینه نگهداری و ذخیره‌سازی نفت را کاهش می‌دهد که می‌تواند موقعیت‌های انباشت نفت را جذاب‌تر و تقاضا را بیشتر تحریک کند. این عوامل می‌توانند بخشی از فشار نزولی ناشی از افزایش عرضه اوپک پلاس را جبران و به حمایت از قیمت‌های نفت کمک کنند، هرچند مازاد عرضه همچنان عامل اصلی ضعف بازار است.

چشم‌انداز بازار نفت در سه ماه پایانی سال

تحلیلگران مختلف پیش‌بینی‌های متفاوتی از آینده بازار نفت ارائه کرده‌اند:

• اس اند پی گلوبال (S&P Global): پیش‌بینی می‌کند قیمت نفت برنت تا پایان سال به ۵۵ دلار برسد و دلیل آن را رشد عرضه اوپک پلاس، جریان نفت روسیه و تولید مازاد احتمالی می‌داند.
• گلدمن ساکس (Goldman Sachs): قیمت نفت برنت را در سه ماهه چهارم امسال ۶۴ دلار دانسته و میانگین قیمت آن برای سال آینده میلادی را ۵۶ دلار تخمین زده است. این موسسه افزایش کامل ۱.۶۵ میلیون بشکه در روز را محتمل می‌داند.
• گانوور (Gunvor): عقیده دارد افزایش‌های اوپک پلاس کمتر از انتظار خواهد بود زیرا کشورهای تولیدکننده خود با محدودیت‌هایی در تولید روبرو هستند.
• آنز (ANZ): تحلیلگران این موسسه معتقدند انباشت موجودی‌های چین در سه‌ماهه چهارم کُند می‌شود و فشار بر قیمت‌ها را افزایش می‌دهد.
• بلومبرگ: پیش‌بینی نفت ۵۵ دلاری در سال آینده میلادی را دارد و معتقد است مازاد عرضه ۲ میلیون بشکه نفت در روز کاهش ۱۵ تا ۲۰ درصدی قیمت‌ها را به دنبال خواهد داشت.

عوامل غیرنفتی تأثیرگذار بر بازار

ریسک‌ها و چشم‌انداز بازار انرژی و نفت طی ۲ هفته آینده شامل موارد زیر است:

ریسک‌های صعودی

• اختلالات ژئوپلیتیکی (مانند تحریم‌های جدید ایالات متحده علیه هند و چین برای خرید نفت روسیه، یا درگیری‌های روسیه، اوکراین و خاورمیانه) می‌تواند قیمت‌ها را افزایش دهد.
• حمله اخیر اوکراین به بندر پریمورسک روسیه قیمت نفت خام برنت را به ۶۷ دلار رساند.
• کاهش نرخ بهره فدرال رزرو می‌تواند تقاضا را افزایش دهد و قیمت‌ها را حمایت کند.

ریسک‌های نزولی

• تقاضای ضعیف تحت تأثیر تعرفه‌های جهانی.
• کاهش رشد اقتصادی (مانند ایالات متحده با گزارش‌های ضعیف اشتغال).
• افزایش تولید غیراوپک.
• انتخابات میان‌دوره‌ای مجلس نمایندگان آمریکا در سال آینده میلادی می‌تواند منجر به افزایش ریسک‌های سیاسی شود.

پیش‌بینی‌ها حاکی از آن است که روند کاهشی قیمت نفت تا پایان سال ۲۰۲۵ ادامه خواهد یافت، اما کف قیمت نفت در دامنه ۵۵ تا ۶۰ دلار باقی خواهد ماند. عربستان سعودی می‌تواند در این دوره نقش بسیار مهمی را در مدیریت بازار نفت ایفا کند و افزایش واقعی تولید نفت به طور عمده از ناحیه عربستان و امارات خواهد بود.

تمرکز بازار بر بازپس‌گیری سهم، نه قیمت

با اینکه بسیاری از کارشناسان انرژی معتقدند تصمیم اوپک پلاس برای افزایش تولید در شرایط مازاد عرضه، بازار نفت را به سمت ضعف بیشتر سوق می‌دهد، اما نشانه‌های قوی از تقویت تقاضا در بازار وجود دارد که حاکی از آن است که نمی‌توان درباره آینده پویایی بازار نفت نظر قطعی ارائه داد.

با وجود انعطاف‌پذیری برای توقف یا معکوس کردن تصمیم اوپک پلاس، در حال حاضر به نظر می‌رسد تمرکز بر بازپس‌گیری سهم بازار است که نشان‌دهنده استراتژی بلندمدت این تصمیم و در نهایت منافع بلندمدت برای تمامی اعضای اوپک است.

سرمایه‌گذاران باید ریسک‌های ژئوپلیتیکی و سیاست‌های پولی مانند کاهش نرخ بهره فدرال رزرو را در بازار به دقت نظارت کنند، اما پیش‌بینی کلی در حال حاضر قیمت‌های احتمالی ۵۵ تا ۶۰ دلار تا پایان سال ۲۰۲۶ میلادی است که حکایت از یک روند نزولی برای قیمت‌ها دارد.

این وضعیت می‌تواند برای مصرف‌کنندگان مفید باشد اما برای تولیدکنندگان تا حدی چالش‌برانگیز خواهد بود. البته باید به این نکته توجه کرد که هرگونه عامل خارجی از جمله اختلالات ژئوپلیتیکی، افزایش ریسک‌های سیاسی و فعالیت‌های سوداگری در بازار نفت می‌تواند روند تضعیف قیمت‌های نفت را تغییر دهد.