کاهش موالید در ایران؛ چالش‌ها و راهکارهای قانون جوانی جمعیت

در وبینار «وضعیت فرزندآوری و سیاست‌های تشویقی فرزندآوری در ایران» که در ستاد وزارت بهداشت برگزار شد، امیرحسین بانکی‌پور، نایب‌رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس، به بررسی عوامل مؤثر بر کاهش موالید و نقش سیاست‌های حمایتی پرداخت. وی تأکید کرد که کاهش جمعیت زنان در سن باروری (۲۰ تا ۴۰ سال) عامل اصلی این پدیده است و نه سیاست‌های دولت‌ها.

تحلیل وضعیت جمعیتی و کاهش موالید

بانکی‌پور با اشاره به اینکه سن باروری فعال در ایران بین ۲۰ تا ۴۰ سال است، خاطرنشان کرد که از سال ۱۳۹۴ تا ۱۴۰۳، شاهد کاهش مستمر جمعیت زنان در این گروه سنی بوده‌ایم. این کاهش منجر به رسیدن آمار موالید به زیر یک میلیون نفر در سال ۱۴۰۳ شده است.

• کاهش جمعیت زنان بارور: جمعیت زنان ۲۰ تا ۴۰ سال در سال گذشته نسبت به سال ۱۴۰۲، بالغ بر ۳۰۷ هزار نفر کمتر بوده است. همچنین، این گروه سنی در سال ۱۴۰۲ نسبت به ۱۴۰۱، کاهش ۲۵۰ هزار نفری را تجربه کرده است.
• تأثیر قانون جوانی جمعیت: اجرای قانون جوانی جمعیت از سال ۱۴۰۰ تاکنون، توانسته است شیب کاهش فرزندآوری را کنترل کند. به طوری که کاهش موالید از ۱۰۷ هزار نفر در سال ۱۴۰۱ به ۱۷ هزار نفر در سال ۱۴۰۲ رسیده است.

نقش مشوق‌ها و حمایت‌های دولتی

نایب‌رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس به اهمیت سیاست‌های تشویقی در افزایش تمایل به فرزندآوری اشاره کرد و گفت که مشوق‌ها یکی از پنج عامل اصلی در این زمینه هستند، هرچند وظایف تشویقی قانون به طور کامل اجرا نشده است.

• وام ازدواج: از زمان ابلاغ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، ۸۴ درصد متقاضیان وام ازدواج را دریافت کرده‌اند که رقم آن نسبت به پیش از این قانون ۱۲ برابر افزایش یافته است.
• تخصیص خودرو و زمین: مطابق این قانون، تاکنون ۵۰۰ هزار خودرو به مادران و ۱۰۰ هزار قطعه زمین به متقاضیان تخصیص یافته است.

وی همچنین به نتایج یک مطالعه اشاره کرد که نشان می‌دهد ۵۸ درصد افراد تمایل به داشتن خانواده‌های ۳ تا ۵ فرزندی دارند و گرایش به تک‌فرزندی یا دو فرزندی کاهش یافته است.

چالش‌ها و راهکارهای رسانه‌ای در ترویج فرزندآوری

زهره لاجوردی، عضو ناظر مجلس در ستاد ملی جمعیت، تأکید کرد که اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت هنوز ناقص است و برای جلوگیری از «چاله جمعیتی» نیازمند مشارکت همگانی است.

حسین کرمانپور، رئیس مرکز روابط عمومی و اطلاع‌رسانی وزارت بهداشت، نیز به اهمیت رویکرد علمی و پایه‌ای در ترویج فرزندآوری اشاره کرد. وی بیان داشت که مطالعات نشان می‌دهد ۵۴ درصد افراد جامعه همچنان تمایل به فرزندآوری دارند که این یک فرصت مغتنم است.

کرمانپور تأکید کرد: «فرزندآوری مسئله‌ای خصوصی است و نمی‌توان مانند کمربند ایمنی برای ترویج آن به زور متوسل شد، پس نیازمند اقناع‌سازی اجتماعی است. تغییر شعار «فرزند کمتر، زندگی بهتر» به «فرزند بیشتر، زندگی بهتر» نسبت به سال‌های قبل، اقناع ایجاد نمی‌کند.»

وی همچنین به ضرورت تغییر رویکرد پیام‌های تبلیغی از توصیه مستقیم به اقناع اجتماعی و تمرکز بر روایت‌های انسانی و تجربه‌های مثبت خانواده‌های دارای چند فرزند در رسانه‌ها اشاره کرد. به گفته کرمانپور، نهاد خانواده در جامعه تضعیف شده و نیاز به تقویت دارد و باید سیاست‌گذاری هدفمند رسانه‌ای جمعیتی مبتنی بر داده‌های علمی مورد توجه قرار گیرد.