افزایش ناترازی برق کشور با فعالیت ماینرهای غیرمجاز رمزارز

تأثیر ماینرهای غیرمجاز بر شبکه برق

محمد اله‌داد، معاون انتقال خارجی شرکت توانیر، اعلام کرده است که مصرف برق غیرمجاز ماینرها عامل اصلی بخشی از قطعی‌های اخیر برق در کشور است. بر اساس اظهارات او، ماینرها حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد ناترازی شبکه را تشکیل می‌دهند. مصرف ماهانه هر ماینر بیش از ۲۵۰۰ کیلووات ساعت برآورد می‌شود که این میزان بیش از ۱۰ برابر الگوی مصرف متوسط خانوارهای شهری است.

اله‌داد همچنین از شناسایی ۱۲۰۰ مگاوات مصرف غیرمجاز در کشور خبر داده و تخمین زده است که حداقل دو برابر این مقدار هنوز در شبکه فعال باشد. توانیر نیز از کشف ۵ برابری دستگاه‌های استخراج غیرمجاز رمزارز در پنج ماه نخست سال جاری خبر داده است.

مناطق با بیشترین فعالیت غیرمجاز

هادی سفیدمو، مجری طرح نظارت و ساماندهی بر استخراج رمزارز شرکت توانیر، اعلام کرده است که استان‌های هرمزگان، بوشهر و خوزستان بیشترین میزان مراکز غیرمجاز استخراج را داشته‌اند. دلایل این تمرکز به پایداری شبکه و سهولت ورود دستگاه‌های قاچاق به این مناطق بازمی‌گردد.

اقدامات وزارت نیرو و جرم‌انگاری

تلاش‌ها در وزارت نیرو برای کشف و شناسایی رمزارزهای غیرمجاز افزایش یافته است. در همین راستا، این وزارتخانه از پرداخت پاداش یک تا ۲۰۰ میلیون تومانی در ازای گزارش‌های مردمی خبر داده است.

وزیر نیرو نیز دستور تشکیل کمیته‌ای را به منظور تهیه و تدوین لایحه‌ای جامع برای جرم‌انگاری و برخورد قاطع با استخراج غیرقانونی رمزارز صادر کرده است. علی‌آبادی معتقد است که برخوردهای فعلی با استخراج‌کنندگان غیرمجاز کافی نبوده و فعالیت آنها همچنان ادامه دارد، بنابراین لازم است مجلس برای مقابله مؤثرتر با این پدیده، جرم‌انگاری کند.

مصرف برق ماینرهای مجاز و غیرمجاز

هادی سفیدمو در پاسخ به «دنیای اقتصاد» در خصوص میزان مصرف برق دستگاه‌های ماینر اظهار داشت: مصرف برق ماینرهای مجاز که در ایام عادی سال فعال هستند، حدود ۶ مگاوات است. این در حالی است که بر اساس برآوردهای انجام گرفته، میزان مصرف مزارع غیرمجاز استخراج رمزارز حدود ۲۰۰۰ تا ۲۲۰۰ مگاوات برآورد می‌شود.

محدودیت‌های تابستانی

بر اساس مصوبه هیئت دولت، هر ساله محدوده زمانی اجرای محدودیت در استفاده از برق برای استخراج رمزارز توسط توانیر اعلام می‌شود. این مدت زمان در سال جاری از ۱۵ خرداد تا ۱۵ مهر تعیین و ابلاغ شده است.

روش‌های کشف ماینرها

برای برخورد با فعالیت ماینرهای غیرمجاز، از کلیه ظرفیت‌های فنی، مهندسی و عملیاتی شرکت‌های توزیع و همچنین از ظرفیت‌های دستگاه‌های امنیتی، انتظامی و قضایی بهره گرفته می‌شود. به دلیل استفاده از برق غیرمجاز، شناسایی اماکن مشکوک دشوار است، به همین منظور از ظرفیت گزارش‌های مردمی از طریق سامانه پیامکی ۳۰۰۰۵۱۲۱ استفاده می‌شود.

سفیدمو افزود: کنتورهای هوشمند نصب شده در شبکه برق در شناسایی و کشف مراکز غیرمجاز مؤثر هستند، اما تعداد آنها کافی نیست. توسعه استفاده از کنتورهای هوشمند یکی از برنامه‌های مهم توانیر است. از ابتدای سال تاکنون، ۳۰ درصد از ماینرهای غیرمجاز کشف شده مربوط به واحدهای صنعتی و ۸ درصد مربوط به واحدهای با تعرفه کشاورزی بوده است.

ابعاد اقتصادی و تعداد ماینرهای غیرمجاز

مجید گودرزی، کارشناس اقتصادی، در گفت‌وگو با «دنیای اقتصاد» بیان کرد: هر دستگاه ماینر ۳ کیلووات در ساعت برق مصرف می‌کند. بر اساس تخمین‌ها، حدود ۴۲۷ هزار دستگاه ماینر غیرمجاز در کشور وجود دارد که ۱۴۰۰ مگاوات برق مصرف می‌کنند. این میزان مصرف در شرایط ناترازی تولید و عرضه برق، بحران‌زا است. بخش خنک‌کننده‌ها نیز مصرف بسیار بالایی دارند.

گودرزی تصریح کرد: «بر اساس دستورالعمل وزارت نیرو، ماینرهای مجاز باید خودتأمین باشند و نیروگاه تولید برق داشته باشند یا در شرایط غیرپیک با استانداردهای وزارت نیرو فعالیت کنند که البته این ممکن نیست، چرا که مصرف برق ماینرها مداوم است و قطع و وصل برق به استخراج رمزارز آسیب می‌زند. بنابراین ماینرها به صورت غیرمجاز در مدار هستند. ۹۰ درصد این موارد از انشعابات پشت کنتوری و غیرمجاز استفاده می‌کنند و تعرفه‌هایی که برای آنها در نظر می‌گیرند بسیار پایین است.»

جذابیت اقتصادی و قوانین بازدارنده

برای استخراج یک بیت‌کوین در ایران ۱۰۰۸ دلار صرف می‌شود، در حالی که قیمت آن ۱۰۸ هزار دلار است؛ بنابراین قیمت فروش هر بیت‌کوین بیش از ۱۰۷ برابر بهای استخراج آن است. این جذابیت بالا، انگیزه افراد برای استخراج غیرقانونی را افزایش می‌دهد. گودرزی معتقد است قوانین فعلی بازدارنده نیستند؛ قطع چند روزه انشعاب یا جریمه ۱۷۰ میلیون تومانی به ازای هر دستگاه ماینر غیرمجاز کارساز نیست. او انتظار دارد در قوانین جدید، استخراج‌کنندگان غیرمجاز رمزارز با مجازات‌های سنگین‌تری مواجه شوند.

مکان‌های استخراج و تبعات اقتصادی

عموماً استخراج‌کنندگان رمزارز در مراکز صنعتی تعطیل شده حضور بیشتری دارند، چرا که این مراکز متروکه هستند و تعرفه برق صنعتی نیز ارزان است. این مراکز از برق یارانه‌ای استفاده می‌کنند. گودرزی تأکید کرد که ماینرها تبعات مخربی بر اقتصاد کشور دارند و سرمایه‌گذاری در این ارزها ارزش افزوده صفر دارد. همچنین ناامنی سرمایه‌گذاری در رمزارزها از دیگر تبعات این فعالیت است.

یکی از بدترین عوارض استخراج رمزارزها، خروج بی‌سر و صدای سرمایه از کشور است که چالشی جدی برای اقتصاد محسوب می‌شود. تخمین زده می‌شود که ایرانی‌ها حدود ۸ میلیارد دلار در این بازارها سرمایه‌گذاری کرده‌اند. این کارشناس اقتصادی در پایان تأکید کرد: دولت باید با قوانین مالیاتی سفت و سخت جلوی خروج سرمایه از طریق رمزارزها را بگیرد و استخراج‌کنندگان غیرمجاز باید مشمول جرایم کیفری قرار گیرند، چرا که ناترازی برق عوارض مخربی دارد و دولت‌ها قادر نیستند در کوتاه‌مدت به ظرفیت شبکه سراسری اضافه کنند.