یزد: افزایش تاب‌آوری آبی به ۳۶ ساعت و چالش‌های تامین آب در ۳۲۰ روستا

تابستان دشوار ۱۴۰۴ و مدیریت موفق

جلال علمدار، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب یزد، تابستان سال ۱۴۰۴ را یکی از دشوارترین تابستان‌های تاریخ استان یزد توصیف کرد. وی با اشاره به قطعی‌های مکرر برق، افزایش بی‌سابقه مصرف ناشی از گرمای شدید و محدودیت جدی منابع، فشار سنگینی بر شبکه آب استان وارد شد. با این حال، به گفته علمدار، مدیریت همزمان منابع و مخازن ذخیره باعث شد که در هیچ نقطه‌ای از استان، قطعی یا افت فشار شدید آب رخ ندهد.

علمدار تاکید کرد که سطح ذخایر هیچ‌یک از مخازن یزد در سال جاری به کمتر از دو متر نرسید، در حالی که سال گذشته برخی مخازن تا ۴۰ یا ۵۰ سانتی‌متر کاهش یافته و استان در آستانه بحران جدی قرار گرفته بود. این مقایسه نشان‌دهنده اثربخشی اقدامات انجام‌شده در حوزه ذخیره‌سازی و مدیریت مصرف است.

آبرسانی تانکری به روستاها و هزینه‌های سنگین

مدیرعامل آبفا یزد خاطرنشان کرد که در حال حاضر، بیش از ۳۲۰ روستا در استان به صورت سیار و تنها با تانکر آبرسانی می‌شوند. دلیل اصلی این وضعیت، خشکسالی‌های پی‌درپی است که منجر به خشک شدن تمامی قنات‌ها و چاه‌های سنتی در این روستاها شده و دیگر منبعی برای تامین آب پایدار وجود ندارد.

تامین آب در این مناطق فقط برای مصرف شرب انجام می‌شود و امکان تامین آب کشاورزی یا آبیاری درختان وجود ندارد. وظیفه شرکت آبفا صرفا رساندن آب شرب سالم و بهداشتی به مردم است، اما متاسفانه در روزهای پایانی هفته با هجوم جمعیت به روستاها، تنش‌ها چند برابر می‌شود.

علمدار هزینه‌های این خدمات را سنگین دانست و افزود: کرایه یک تانکر حمل آب به روستا حدود سه میلیون تومان است و برای هر مترمکعب آبی که به روستاها منتقل می‌شود، نزدیک به ۳۰۰ هزار تومان هزینه می‌گردد. از این رو، این آب با چنین هزینه‌ای تنها برای شرب تامین می‌شود و نباید به مصرف‌های غیرضروری اختصاص یابد.

افزایش ظرفیت ذخیره‌سازی و تاب‌آوری

در سه سال اخیر، برنامه‌ای برای افزایش ۱۷۰ هزار مترمکعبی ظرفیت ذخایر آبی استان تدوین و اجرا شده است. تاکنون حدود ۳۰ هزار مترمکعب از این ظرفیت وارد مدار بهره‌برداری شده و ۱۴۰ هزار مترمکعب دیگر نیز تا پایان سال جاری تکمیل خواهد شد.

علمدار توضیح داد که پیش از این، در صورت قطع جریان آب انتقالی از خارج استان، تنها برای ۲۴ ساعت امکان تامین نیاز مردم وجود داشت. اما با تکمیل و بهره‌برداری از مخازن جدید، تاب‌آوری استان در شرایط بحران به ۳۶ ساعت افزایش خواهد یافت که این یک تحول مهم در پایداری تامین آب محسوب می‌شود.

وی با اشاره به محدودیت‌های مالی طرح‌ها گفت: تکمیل مخازن ذخیره و خطوط انتقال نیازمند سرمایه‌گذاری کلان است و شرکت آبفا بیش از ۳۵۰ میلیارد تومان بدهی در این زمینه دارد. با وجود این مشکلات اعتباری، طرح‌ها با کیفیت بالا در حال اجرا هستند و روند توسعه زیرساخت‌های آبی استان متوقف نشده است.

وابستگی به منابع فرا استانی و طرح رینگ شهری

یکی از موضوعات کلیدی در مدیریت آب یزد، وابستگی به منابع فرا استانی است؛ حدود نیمی از آب شرب استان از خارج از مرزهای یزد تامین می‌شود. در زمان اوج مصرف، شهر یزد به بیش از ۳۵۰۰ لیتر بر ثانیه آب شرب نیاز دارد که بدون انتقال آب از خارج استان، تامین این حجم امکان‌پذیر نخواهد بود.

این وابستگی نشان می‌دهد که مدیریت مصرف، افزایش تاب‌آوری و توسعه زیرساخت‌ها باید همزمان و به‌طور جدی دنبال شود، زیرا هرگونه اختلال در انتقال آب می‌تواند بحران گسترده‌ای در استان ایجاد کند.

مدیرعامل آبفای یزد به طرح رینگ شهری یزد با طول ۱۶۰ کیلومتر اشاره کرد که نقش حیاتی در توزیع یکنواخت آب در سراسر شهر خواهد داشت. تاکنون حدود ۷۰ کیلومتر آن اجرا شده و ۹۰ کیلومتر دیگر باقی مانده است. هدف‌گذاری این است که ظرف دو سال آینده کل این رینگ به بهره‌برداری برسد. با تکمیل این رینگ، تفاوت فشار و کیفیت آب در نقاط مختلف یزد برطرف شده و آب در سراسر شهر به‌طور یکنواخت و پایدار توزیع خواهد شد.

چشم‌انداز ۱۵ ساله برای امنیت آبی و الگوی ملی

علمدار با اشاره به رعایت عدالت در تامین آب، از اجرای مخازن و زیرساخت‌های لازم برای تک‌تک شهرستان‌ها و مناطق حاشیه‌ای یزد خبر داد. وی ابراز امیدواری کرد که با تکمیل این طرح‌ها طبق برنامه، استان یزد تا ۱۰ تا ۱۵ سال آینده با کمبود جدی آب شرب روبه‌رو نشود. وی مجدداً تاکید کرد که وظیفه آبفا تامین آب شرب مردم است و توان تامین آب برای کشاورزی، باغات و درختان وجود ندارد.

مهدی بختی، مدیر روابط‌عمومی و امور بین‌الملل شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور، یزد را با ثبت کمترین میزان هدررفت شبکه و بهره‌گیری از میراث کهن قنات‌ها، الگویی ملی در مدیریت مصرف آب دانست. وی با تشریح مفهوم آب بدون درآمد، که شامل هدررفت شبکه، انشعابات غیرمجاز، خطای محاسبه کنتور و آب اختصاص یافته به نهادهای خدمات‌رسان است، افزود که میانگین کشوری هدررفت شبکه ۱۴.۹ درصد است، در حالی که یزد با ثبت رقم ۱۲.۵ درصد عملکردی بهتر از میانگین کشور داشته است.

بختی با اشاره به جایگاه تاریخی یزد در مهندسی آب و نماد جهانی قنات‌ها و کاریزها، از متولیان خواست تا با بهره‌گیری از این میراث و تلفیق آن با فناوری‌های نوین، مدیریت مصرف را به بهترین شکل ادامه دهند. وی تاکید کرد که در شرایط خاص امروز ایران، به ویژه در استان‌های کویری و درگیر با خشکسالی‌های مستمر، تامین پایدار آب شرب سالم برای مردم بسیار سخت شده و مهم‌ترین راهکار، صرفه‌جویی و مدیریت مصرف آب است که یزد در این بخش نمونه و الگوست.